thumb|Most Chwaliszewski Chwaliszewo – część Poznania i jednocześnie jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM)https://web.archive.org/web/20170922004858/http://zdm.poznan.pl/content/pliki/mapa_jed_obsz.jpg Mapa jednostek obszarowych Systemu Informacji Miejskiej Poznania, leżąca między Wartą a Garbarami, w obrębie osiedla samorządowego Stare Miasto. W 2008 uznane zostało przez prezydenta RP, w ramach historycznego zespołu miasta Poznania, jako pomnik historii.
Położenie Według Systemu Informacji Miejskiej granice jednostki obszarowej SIM Chwaliszewo wytyczone są od wschodu: rzeką Wartą, od południa i zachodu: starym korytem Warty przecinając plac Międzymoście i ulicę Estkowskiego z powrotem do Warty.
Nazwa Po raz pierwszy Chwaliszewo odnotowane zostało w łacińskim dokumencie z 1401 (według zachowanego regestu z 1784) jako "agger Chwaliszewo", 1427 (wg kopii z lat 1483-1488) "oppidum Chvalyschevo alias Capitulecz", według zachowanej kopii z 1784 "Chwaliszewo agger seu oppidum capituli", 1430 "Walischewo", 1431 "Valischewo", 1436 "Waliszewo", 1444 "opidum Capitulna Grobla", 1458 "Walischew", 1470 "Chwalyszewo", 1475 według kopii z 1576 "Chwaliszow", 1475 "Chwalissowo", 1485 "Agger Capituli", 1492 "Walyschewo", 1493 wg kopii z 1576 "Chwaliszow seu Capitulna Grobla", 1498 "Qualischewo", 1505 "Chwalyschow", 1511 wg kopii z 1512 "agger alias Valischewo, Chwalischewo", 1512 wg kopii z 1576 "Walssewo, Chwalissewo", 1513 "Valischow", 1521 "Walschewo, Walschou", 1522 "Walischowo", 1523 "Waleschewo".
W okresie rozbiorów Polski tę część miasta odnotowano także na pocztówce z XIX wieku w zgermanizowanej formie Wallischei
Etymologia nazwy nie jest jasna. Może oznaczać własność Chwaliszared. Jerzy Topolski, Dzieje Poznania, tom 1, PWN, Warszawa-Poznań, 1988, s.30, . Legendy mówią o jednym z pierwszych mieszkańców, kalekim krawcu imieniem Chwaliszewa. Inne przekazy wywodzą nazwę od drogi do katedry, gdzie chwali się Boga. Znana była też historyczna rodzina szlachecka ChwaliszewskichJacek Y. Łuczak, Spacerownik Poznański, Biblioteka Gazety Wyborczej, Agora, Warszawa, 2013, s.27, .
Historia right|thumb|Widok na Chwaliszewo w 1618 right|thumb|Widok na Chwaliszewo w 1856 Niegdyś w miejscu Chwaliszewa znajdowała się osobna wyspa na rzece Warcie leżąca na wschód od miasta Poznania. Powstała na niej osada Chwaliszewo, która rozciągała się po obu stronach grobli łączącej wyspę z miastem pomiędzy prawym brzegiem dawnego koryta rzeki Warty a jej odnogą. Oddzielała ona wówczas to miasto od Ostrowa Tumskiego. W latach 1444–1800 Chwaliszewo stanowiło odrębne miasto będące własnością kapituły katedralnej poznańskiej. W XV wieku miejscowość leżała na grobli kapitulnej, która była jedyną drogą łączącą Ostrów Tumski z lewobrzeżnym Poznaniem. Miasto to nazywano z powodu położenia Poznańską Wenecją. Obecnie po grobli nie ma żadnego śladu ponieważ stare koryto rzeki Warty zasypane zostało w 1968 w okresie PRLu.
Miejscowość była początkowo własnością szlachecką, a w wyniku darowizny od XV wieku stała się majętnością kościelną należącą do kapituły poznańskiej. W 1507 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1455 należała w parafii św. Mikołaja ,,in Summo Poznaniensi”, w latach 1455-1477 i w 1484 odnotowana została w parafii św. Barbary w Chwaliszewie, a w 1484 ponownie w parafii św. Mikołaja.
Pierwszy zachowany zapis o Chwaliszewie pochodzi z dokumentu zapisanego po łacinie w 1401 i odnotowuje groblę w tej miejscowości. Według jego treści Jan Darmopych zapisał na swoim domu stojącym na grobli Chwaliszewo dla wikariuszy katedry poznańskiej czynsz roczny w wysokości połowy grzywny od sumy głównej 6 grzywien. W 1424 biskup oraz kapituła poznańska zostali zobowiązani m.in. do budowy nowego mostu na rzece Cybinie, a gdy zajdzie tego potrzeba do odbudowy także innych mostów wraz z groblą w Chwaliszewie, na drodze która prowadzi od Ostrowa Tumskiego aż do wielkiego mostu stojącego na rzece Warcie i prowadzącego do miasta Poznania, "tak jak to już dawniej czynili".
1425 król polski Władysław II Jagiełło rozsądzając spór pomiędzy Andrzejem Łaskarzem biskupem poznańskim i kapitułą katedry poznańskiej a miastem Poznaniem w sprawie przepraw przez rzeki Wartę i Cybinę oraz w innych sprawach, oświadczył m.in., że po zapoznaniu się z przywilejem swoich poprzedników, zwłaszcza tym wydanym przez księcia wielkopolskiego Przemysła I, że połowa rzeki Warty wraz z błoniem ciągnącym się w kierunku katedry należy do katedry poznanskiej, a biskup i kapłan mają prawo osadzania mieszkańców i budowania domów, zarówno na grobli w Chwaliszewie aż do mostu miasta Poznania, jak i poza nią po prawej i po lewej stronie tej grobli na wspomnianym błoniu.
Według zapisów historycznych miasto Chwaliszewo lokowane zostało w 1427. Według zachowanej kopii z lat 1483-1488 kapituła poznańska dla podniesienia stanu nowo lokowanego miasta Chwaliszewo sprzedała za 20 grzywien Mikołajowi wójtowi tegoż miasta wójtostwo. Nowe miasto otrzymało prawie magdeburskie, a wójt w uposażeniu 6 jatek: dwie rzeźnickie, dwie szewskie, dwie piekarskie oraz dwa place koło jatki rzeźników, ogród za domem scholastyka, łąkę wielkości jednej morgi za Kapitulnym Młynema, a także przywilej do ściągania co trzeciego denara z kar sądowych.
W 1430 król polski Władysław Jagiełło zakazał kupcom, kramarzom i rzemieślnikom sprzedawania swych towarów na niekorzyść miasta Poznania na terenach leżących pomiędzy Poznaniem a miastem kapituły Ostrówkiem, zwłaszcza na grobli w Chwaliszewie wiodącej od Poznania do Ostrówka. W tym roku odnotowano również miejską łaźnię w Chwaliszewie ponieważ kapituła wysłała w sprawach miasta Chwaliszewo oraz łaźni kapitulnej swoich przedstawicieli do króla polskiego Władysława II Jagiełły. Pojechali za królem kolejno do Łęczycy, Kościana i ziemi sandomierskiej. W 1431 kapituła postanawia, że mieszczanie chwaliszewscy wyślą od siebie 6 zbrojnych na wyprawę wojenną w czasie wojny polsko-krzyżackiej. W 1436 mieszczanie chwaliszewscy, którzy posiadali już domy oraz place otrzymali tzw. wolniznę czyli zwolnienie od płacenia powinności na 4 lata, natomiast ci, którzy chcą dopiero nabyć place, na 8 lat, pod warunkiem, że będą na własny koszt naprawiać groblę.
W 1444 król polski Władysław III Warneńczyk nadał prawo magdeburskie grobli należącej do kapituły katedry poznańskiej (łac. "opidum Capitulna Grobla"), zwanej Chwaliszewo, na której jego ojciec pozwolił osadzać ludzi, i na której on także pozwolił założyć miasto, uwalniając je od wszystkich praw polskich zezwalając jego mieszkańcom na handel wewnątrz miasta oraz we wszystkich innych miastach Królestwa Polskiego. Nadał miastu immunitet sądowy w wyniku czego mieszczanie mieli odpowiadać tylko przed sądem kapituły poznańskiej lub ich pełnomocnikami (łac. "procuratores"), wójtem, burmistrzem, rajcami oraz ławnikami, a wójt i inni przed kapitułą poznańską lub przed sądem królewskim.
W 1451 miał miejsce spór kapituły poznańskiej z miastem Poznaniem w sprawie mostu i Chwaliszewa. Kapituła poznańska dała w tym roku także po 4 grzywny swym 4 przedstawicielom, którzy zostali wysłani na sejm w Piotrkowie w sprawie sporu z mieszczan poznańskich o budowę mostu oraz o Chwaliszewo. 1456 kapituła wysłała kanonika Macieja do króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka w sprawie postrzygaczy sukna w Chwaliszewie. W 1456 kapituła katedry poznańskiej wyznaczyła 4 przedstawicieli do oszacowania domów i innych posiadłości mieszczańskich w Chwaliszewie i Ostrówku w związku z podatkiem królewskim. W 1457 ponownie odnotowano łaźnię. Kapituła poznańska powierzając opatrznemu Hanczkowi budowę nowej łaźni, zobowiązała się, że nie pozwoli na pracę w swych posiadłościach w Ostrówku oraz Chwaliszewie żadnym golibrodom lub chirurgom, czyli medykom, ani łaziebnikom, oraz że nie będzie w tych miastach innych łaźni poza łaźnią prowadzoną przez Hanczka.
W czasie wojny trzynastoletniej 1458 miasto Chwaliszewo dostarczyło 4 pieszych, zbrojnych, na wyprawę przeciw Krzyżakom do Malborka na odsiecz oblężonej polskiej załogi broniącej się na Zamku w MalborkuKodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.. W 1460 kapituła poznańska odebrała mieszczanom w Ostrówku z powodu ich buntu (łac. "ipsorum rebellionem") cło mostowe oraz dozór nad mostem na rzece Cybinie i przekazała je na 10 lat mieszczanom chwaliszewskim, pod warunkiem, że naprawią most i drogę u siebie (łac. "inter eosdem") oraz wybudują wieżę z bramą w kierunku miasta Ostrówka. W 1465 odnotowana został brama Wielka w Poznaniu z wylotem w stronę Chwaliszewa. W 1470 powierzając Hanczlowi ongiś łaziebnikowi z Szamotuł budowę nowej łaźni w Ostrówku nad rzeką Cybiną, postanawiła, że budowanie w miastach: Ostrówku i Chwaliszewie łaźni oraz ,,dolia permularia” (wanien do masażu?), a także przebywanie w nich cyrulikom, czyli golibrodom, będzie dozwolone tylko za zgodą pełnomocników kapituły. W 1473 odnotowano domy w Chwaliszewie, które położone były na południe po lewej stronie drogi prowadzącej od Ostrowa Tumskiego do miasta Poznania. W 1475 (wg kopii z 1576) król polski Kazimierz Jagiellończyk zezwolił Andrzejowi Bnińskiemu biskupowi poznańskiemu oraz kapitule poznańskiej na przywóz do ich miast: Środki, Chwaliszewa i Ostrówka soli miałkiej (łac. "sal minutum") z żup wielickich i bocheńskich oraz na jej sprzedaż w każdy poniedziałek.
W 1481 kapituła nałożyła na wszystkich mieszkańców Chwaliszewa karę 30 grzywien za ich nieposłuszeństwo, ponieważ nie chcieli gasić pożaru domów w Chwaliszewie. Karę tę mieli zapłacić mieszkańcy w ciągu jednego miesiąca ich pełnomocnikowi kanonikowi Karczewskiemu, pod sankcją kary 100 grzywien. Natomiast mieszczan Jana Kołaczka (łac. "Colaczek") i Macieja Gębę (łac. "Gemba") z powodu "podniesienia ręki" (łac. „manuum sublevacionem”) przy pożarze oraz gaszeniu płonących domów członkowie kapituły domagali się kaucji w wysokości 30 grzywien ,,caucionaverunt” we wspomnianym terminie. Za mieszczan tych ręczyło 5 innych mieszczan. W 1487 kapituła wysłała przedstawiciela do notariusza królewskiego do Poznania w sprawie podatku królewskich z Chwaliszewa i Ostrówka. W 1492 kapituła wyznacza kanoników, Hektora i Grodzickiego pełnomocnika, do przeglądu uzbrojenia mieszczan w Chwaliszewie i Ostrówku. Kanonicy ci delegowani zostali do starosty generalnego wielkopolskiego w sprawie fałszerstwa pieniędzy przez mieszczan z Chwaliszewa.