Magdalena Żernicka-Goetz (ur. 1963) – polsko-brytyjska embriolożka. Jest profesorem rozwoju ssaków i biologii komórek macierzystych na Uniwersytecie w Cambridge oraz wykładowczynią Sidney Sussex College w Cambridge.
Edukacja Magdalena Żernicka-Goetz urodziła się w Warszawie. W 1988 r. uzyskała tytuł magistra (summa cum laude) z biologii rozwoju, a w 1993 r. na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego obroniła doktorat z biologii rozwoju ssaków, pod kierunkiem profesora Andrzeja Tarkowskiego. W latach 1990–1991 pracowała na Uniwersytecie Oksfordzkim pod kierunkiem profesora Chrisa Grahama.
Kariera Po ukończeniu studiów, od 1995 roku przez 2 lata pracowała jako adiunkt z profesorem Martinem Evansem, późniejszym laureatem Nagrody Nobla z medycyny, w Wellcome / Cancer Research UK Gurdon Institute w Cambridge. W 1997 założyła niezależny zespół w Gurdon Institute. W latach 1997–2002 była starszym pracownikiem naukowym Instytutu Listera, a następnie starszym pracownikiem naukowym w Wellcome Trust. W 2014 przeniosła swoje laboratorium do Wydziału Fizjologii, Rozwoju i Neurobiologii Uniwersytetu w Cambridge (PDN). W roku 2007 została docentem, a w 2010 profesorem Uniwersytetu w Cambridge, jako pierwsza Polka. W 2007 została wybrana jako członkini European Molecular Biology Organisation (EMBO – obecnie ELSO), w 2013 otrzymała tytuł Fellow of the Academy of Medical Sciences (FMedSci) brytyjskiej Akademii Nauk Medycznych, a w 2016 została członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk (Wydział II Nauk Biologicznych i Rolniczych). Jest też członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (Wydział IV Przyrodniczy). W kadencji 2016–2020 wchodziła w skład Rady Naukowej Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Osiągnięcia naukowe Magdalena Żernicka-Goetz odbywała studia doktoranckie pod kierunkiem profesorów Andrzeja Tarkowskiego w Warszawie i Chrisa Grahama w Oksfordzie, a habilitację pod kierunkiem sir Martina Evansa w Cambridge. Po utworzeniu niezależnego zespołu w 1997, badała mechanizmy regulujące wczesny rozwój ssaków. W tym celu, jako pierwsza użyła interferencji RNA w komórkach ssaków do określenia przeznaczenia danej komórki w embrionie myszy. W tym czasie zaczęła również śledzić pochodzenie i przeznaczenie komórek w preimplantacyjnym embrionie myszy i odkryła, że specjalizacja rozpoczyna się wcześniej, niż oczekiwano. Odkrycie to zostało następnie potwierdzone przez inne zespoły badawcze. Odkryła, że różnicowanie komórki rozpoczyna się od niejednorodności w regulatorach epigenetycznych już w stadium czterokomórkowym, która kieruje kaskadą molekularną ustanawiając polaryzację, pozycję i przeznaczenie komórki.
Późniejsze badania embriogenezy zarówno mysiej, jak i ludzkiej, podczas implantacji i we wczesnych fazach postimplantacyjnych w metodzie in vitro pozwoliły na odkrycie, że przebudowa podczas implantacji jest robiona autonomicznie przez zarodek. Odkryła mechanizm leżący u podstaw przechodzenia pomiędzy stadium blastocysty a gastruli, który zmienił dotychczasową, podręcznikową wiedzę na ten temat. Zespół Magdaleny Żernickiej-Goetz odkrył, że samoorganizacja poszczególnych części zarodka, bez udziału tkanek matki, i tworzenie w nim kolejnych błon i jamek zachodzi nie na skutek ich zaprogramowanej śmierci (apoptozy), jak dotychczas sądzono, a dzięki polaryzacji komórek. Wykazanie samoorganizacji ludzkich embrionów podczas rozwoju in vitro do 13/14 dnia, fazy gastrulacji, umożliwiło bezprecedensową szansę na badanie ludzkiego rozwoju na etapach wcześniej niedostępnych. Odkrycie to zdobyło tytuł naukowego przełomu roku 2016 w głosowaniu czytelników magazynu „Science”. Wiedza zdobyta podczas pracy nad przejściem od blastocysty do gastruli umożliwiła Magdalenie Żernickiej-Goetz imitowanie tych procesów rozwojowych z różnymi rodzajami komórek macierzystych w metodzie in vitro. Doprowadziło to do pionierskich konstrukcji embrio-podobnych struktur z pluripotencjalnych i multipotencjalnych komórek macierzystych w trójwymiarowym „rusztowaniu” z białek macierzy pozakomórkowej. Te „syntetyczne zarodki” umożliwiają odkrywanie modeli morfogenezy komórek macierzystych w zarodki. Stanowi to duży potencjał do zrozumienia rozwoju komórkowego i dla medycyny regeneracyjnej.
Po odkryciu podczas badań prenatalnych własnej ciąży silnej wady rozwojowej komórek pobranych z łożyska (trisomii chromosomu 2), Magdalena Żernicka-Goetz stworzyła nowy model badawczy i odkryła, że zdrowe komórki mogą wygrywać współzawodnictwo z nieprawidłowymi i to one tworzą tkanki dziecka, a nieprawidłowe mogą wchodzić w skład łożyska. Odkryła także mechanizm takiego zróżnicowania w badaniach prowadzonych na myszach.
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Międzynarodowej Fundacji IVI za najlepsze badania podstawowe w medycynie reprodukcyjnej (2017) Członek zagraniczny Polskiej Akademii Nauk (2016) Zwyciężczyni głosowania czytelników na naukowy przełom roku 2016 magazynu „Science” Tytuł Fellow of British Academy of Medical Science (2013) Nagroda Anne McLaren Memorial Lecture (2008) Członkini European Molecular Biology Organisation (2007) Nagroda młodego badacza (ang. Young Investigator Award) fundowana przez European Molecular Biology Organisation (2001–2004) Tytuł starszego pracownika naukowego Wellcome Trust (2002–2008, 2008–2013 i 2013–2018) Tytuł starszego pracownika naukowego Instytutu Listera (1997–2002) Stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (1994) Nagroda za najlepszą pracę doktorską przyznawana przez polskie Ministerstwo Edukacji (1994)
Przypisy
Kategoria:Polscy biolodzy XXI wieku Kategoria:Brytyjscy biolodzy Kategoria:Embriolodzy Kategoria:Absolwenci Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Urodzeni w 1963 Kategoria:Polscy nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Cambridge Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku