Rezerwat przyrody „Jezioro Hańcza” – rezerwat przyrody położony na terenie gminy Przerośl, w powiecie suwalskim, w województwie podlaskim. Jest rezerwatem wodnym objętym ochroną krajobrazową. Leży w granicach Suwalskiego Parku Krajobrazowego, na wysokości 227 m n.p.m.
Powierzchnia według aktu powołującego: 304,00 ha Rok powstania: 1963, powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 10.05.1963 r. () Rodzaj rezerwatu: wodny Przedmiot ochrony: wartości krajobrazowe jeziora Hańcza.
Walory przyrodnicze Hańcza to jezioro polodowcowe rynnowe, najgłębsze w Polsce i Europie niżowej (głębokość maksymalna 108,5 m, głębokość średnia 38,7 m, objętość 120,4 mln m³, powierzchnia 304 ha, długość linii brzegowej 11 750 m). Jest jeziorem mezotroficznym, przypominającym jeziora wysokogórskie. Brzegi jeziora otacza wysoka i stroma skarpa. Plaża jeziora pokryta jest rozległym głazowiskiem, powstałym podczas wytapiania zalegającej w rynnie jeziora bryły martwego lodu. Największy z tych głazów – pomnik przyrody, nazywany jest „Kamieniem Granicznym”. Dno jeziora charakteryzuje się stromymi stokami.
Zooplankton jeziora charakteryzuje się występowaniem skandynawsko-bałtyckich gatunków skorupiaków. Spośród ryb występuje tu m.in.: głowacz pręgopłetwy (jedyne miejsce występowania w Polsce niżowej), głowacz białopłetwy, reintrodukowana troć jeziorowa, sielawa, sieja, stynka, okoń, szczupak i inne.
Brzegi pozbawione są prawie całkowicie roślinności brzegowej. Roślinność zanurzona tworzy rozległe podwodne łąki, w skład których wchodzą gatunki roślin typowych dla wód czystych, przezroczystych i głębokich (ramienica zwyczajna, ramienica szorstka oraz w niewielkich ilościach ramienica szczeciniasta – gatunek jezior górskich, na niżu spotykana tylko w Hańczy).
Historia i koncepcje ochrony jeziora Hańcza Geneza działań na rzecz ochrony przyrody północnej Suwalszczyzny, ze szczególnym uwzględnieniem jeziora Hańcza, wiąże się z aktywnością naukowców takich jak Aleksander Połujański, Antoni Patla, Olof Falk i Stanisław Pietkiewicz.
W 1957 roku powstała koncepcja utworzenia parku narodowego, ale została odrzucona z powodów ekonomicznych. Mimo to, prace badaczy stały się podstawą ochrony przyrody w regionie, co doprowadziło do utworzenia rezerwatu „Jezioro Hańcza” w 1963 roku.
W 1965 roku prof. Pietkiewicz zaapelował o powiększenie rezerwatu, a w 1968 roku zespół Zbigniewa Głowacińskiego postulował rozszerzenie jego granic o zalesione wzgórza morenowe, jeziorko Boczniel i północny odcinek rzeki Czarnej Hańczy. Głowaciński, Z. 1968. Rezerwat „Hańcza” na Suwalszczyźnie. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 24(2): 20–30.
W latach 70. toczyła się debata na temat ochrony Suwalszczyzny, co doprowadziło do powstania Suwalskiego Parku Krajobrazowego w 1976 roku.
W 1993 roku Anna Hillbricht-Ilkowska i Rajmund J. Wiśniewski zaproponowali powiększenie rezerwatu do 1000 ha, włączając górny odcinek doliny Czarnej Hańczy. Hillbricht-Ilkowska, A., Wiśniewski, R.J. 1993. Landscape structure and ecological state of lakes – results of research in Suwałki Landscape Park including suggestions for its protection. Ekologia Polska, 41(1–2): 269–284.
W 2000 roku Aleksander Sokołowski wskazał na potrzebę ochrony zlewni Hańczy przed erozją i zanieczyszczeniami, proponując m.in. budowę zbiorników wstępnych na Czarnej HańczySokołowski, A.W. 2000. Zagrożenie jeziora Hańcza. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 56(4): 86–89.
W 2026 roku opracowano kompleksową koncepcję powiększenia rezerwatu „Jezioro Hańcza” o 84 ha przyległych lasów. Projekt oparto na analizach literatury, badaniach terenowych i modelowaniu GIS. Kluczowe były analizy spływu wód, które wykazały, że lasy chronią jezioro przed biogenami i eutrofizacją. Uwzględniono też podatność drzewostanów na wiatr, podkreślając konieczność zachowania ciągłości strukturalnej i rezygnacji z intensywnych zabiegów gospodarczych dla stabilności mikroklimatu i ochrony gleb przed erozją w strefie przybrzeżnej najgłębszego jeziora w Polsce. W lasach stwierdzono gatunki charakterystyczne dla starych lasów. Koncepcja obejmuje nie tylko ochronę jeziora, ale także mokradeł, starych lasów i zasobów martwego drewna.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Jezioro Hańcza Kategoria:Suwalszczyzna Kategoria:Hańcza (wieś) Kategoria:Przełomka