Banknoty Banku Polskiego (1841–1866) – banknoty denominowane w rublach srebrem, emitowane przez Bank Polski, z umieszczonymi latami emisji 1841–1866.
Rys historyczny W latach 1841–1851 na terenie Królestwa Kongresowego przeprowadzono reformę monetarną analogiczną do rosyjskiej z lat 1840–1841, nazywaną reformą Kankrina od nazwiska odpowiedzialnego za nią petersburskiego ministra finansów. Celem zmian było posiadanie w całym cesarstwie jednolitego systemu monetarnego, podobnego do tych wprowadzonych w podobnym okresie w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii czy Niemczech. Przed reformą w Kongresówce obiegały złote polskie, a w reszcie imperium – ruble. Ukaz carski z 2 lutego 1841 r., zmienił ten stan rzeczy. W miejsce polskiego złotego, weszła nowa jednostka monetarna – rubel w srebrze. W ten sposób przestał istnieć złoty, obowiązujący na ziemiach polskich od 16 lutego 1528 r. Jedną z konsekwencji zmian było wprowadzenie rosyjskiej stopy menniczej i wagowej. Bilety Banku Polskiego musiały odtąd opiewać na walutę rublową i zawierać podwójne napisy – po rosyjsku i po polsku. Dodatkowo pojawiły się również napisy w językach: angielskim, francuskim i niemieckim.
Od 1841 r. Bank Polski wprowadzał kolejno do obiegu nowe emisje banknotów, wzorowane na rosyjskim systemie rublowym, o nominałach: 1, 3, 10 oraz 25 rubli srebrem, bez podania równowartości w złotych polskich. Banknoty te nosiły napis: „Królestwo Polskie” oraz w wersji zmodyfikowanej w 1841 r. średni herb Królestwa Kongresowego – dwugłowego ukoronowanego orła z białym orłem na piersi, – pozbawiony płaszcza pod tarczą.
W stosunku do emisji w złotych polskich rublowa działalność Banku Polskiego zmieniła skalę, gdyż w latach 1841 i 1846 zwiększono jego limit emisyjny.
W 1857 r. dokonano zmiany dotychczasowego wzoru i koloru banknotu o nominale 1 rubel srebrem z zielonego na perłowy, wobec licznych jego fałszerstw.
Ostatnia emisja pieniądza papierowego Banku Polskiego nastąpiła w 1866 r.
Wybuch i upadek powstania styczniowego przyspieszyły proces likwidacji istniejących dotąd, względnie autonomicznych instytucji polskiego systemu finansowego i skarbowego. Bankowi Polskiemu odebrano w 1870 r. prawo emisji banknotów, a w 1885 r. postawiono go w stan likwidacji, zakończonej 15 października 1894 r.
Z dniem 1 stycznia 1886 r. rozpoczął w Warszawie działalność Kantor Warszawski rosyjskiego Banku Państwa w Petersburgu oraz filie tegoż banku w Kraju Nadwiślańskim. Jedynym prawnym środkiem płatniczym stał się rosyjski rubel.
Ostatnie banknoty Banku Polskiego denominowane w rublach utraciły ostatecznie moc obiegową 1 stycznia 1891 r.
Banknot emisji 1841 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem Emisja: 1841 Seria: brak
Numer: 5 cyfr lub 6 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1842 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1842 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1843 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1843 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 10 rubli srebrem frameless Emisja: 1843 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 146 mm x 107 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1844 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 10 rubli srebrem frameless Emisja: 1844 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 146 mm x 107 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1846 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1846 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1847 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1847 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 10 rubli srebrem frameless Emisja: 1847 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 146 mm x 107 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1848 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 25 rubli srebrem frameless Emisja: 1848 Seria: brak
Numer: 5 cyfr Wymiary: 146 mm x 106 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1849 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem frameless Emisja: 1849 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1850 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1850 Seria: brak, Numer: 6 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? Banknoty emisji 1851 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1851 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1851 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1852 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem frameless Emisja: 1852 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1852 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1853 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1853 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1853 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? Banknoty emisji 1854 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem frameless Emisja: 1854 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1854 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1855 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1855 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1856 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1856 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 66 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1857 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem frameless Emisja: 1857 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1858 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1858 Seria: brak
Numer: 6 cyfr lub 7 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1858 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknot emisji 1864 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1864 Seria: brak
Numer: 7 cyfr lub 8 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Banknoty emisji 1865 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1865 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 25 rubli srebrem frameless Emisja: 1865 Seria: brak
Numer: 5 cyfr Wymiary: 146 mm x 106 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? Banknoty emisji 1866 Nominał Awers i rewers banknotu Charakterystyka 1 rubel srebrem Emisja: 1866 Seria: brak
Numer: 7 cyfr lub 8 cyfr Wymiary: 77 mm x 118 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 3 ruble srebrem frameless Emisja: 1866 Seria: brak
Numer: 7 cyfr Wymiary: 91 mm x 133 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 10 rubli srebrem frameless Emisja: 1866 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 146 mm x 107 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891? 25 rubli srebrem frameless Emisja: 1866 Seria: brak
Numer: 6 cyfr Wymiary: 146 mm x 106 mm Wprowadzony do obiegu: (?) Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1891?
Zobacz też banknoty Banku Polskiego (1830–1831) bilety kasowe Królestwa Polskiego banknoty polskie
Przypisy
1841