Henryk Lew (niem. Heinrich der Löwe) (ur. 1129/30 lub 1133/35, zm. 6 sierpnia 1195 w Brunszwiku) – książę Saksonii Henryk III 1142–1180 i Bawarii Henryk XII 1156–1180 z dynastii Welfów.
Pierwsze lata życia Henryk Lew był synem księcia bawarskiego Henryka Pysznego i wnukiem po kądzieli cesarza Lotara III. Matka Henryka Gertruda była córką Lotara. Nie ma pewnych danych dotyczących daty narodzin Henryka Lwa. Sam twierdził, że pochodził ze Szwabii, ale dokładne miejsce, takie jak zamek Ravensburg, pozostaje niepewne. Różne źródła sugerują różne lata: Gerhard ze Steterburga podał, że Henryk zmarł w 1195 roku w wieku 66 lat, co wskazywałoby na narodziny w 1129/1130. Istnieje jednak możliwość błędu kopisty, który mógł pomylić zapis LXVI (66) z LXIII (63), sugerując datę narodzin 1132/1133. Roczniki Weingarteńskie informują o chrzcie Henryka w 1135 roku, co podważa wcześniejszą datę urodzenia, ponieważ chrzest zazwyczaj następował zaraz po narodzinach. Kronika Rymowana z Brunszwiku twierdzi, że Henryk miał pięć lat w chwili śmierci ojca w 1141 roku, co sugerowałoby rok urodzenia 1136. Większość źródeł wskazuje na lata 1133–1135 jako najbardziej prawdopodobny okres narodzin. W chwili śmierci ojca w 1139 roku Henryk miał prawdopodobnie 4–6 lat. Do 1142 roku był niepełnoletni, co potwierdzają działania podejmowane w jego imieniu przez matkę, Gertrudę. thumb|left|200px|Koronacja Henryka Lwa i Matyldy w ewangeliarzu thumb|200px|left|Tzw. lew brunszwicki – zoomorficzny pomnik ku czci Henryka Lwa na zamku w Dankwarderode
Książę Saksonii W grudniu 1137 roku zmarł cesarz Lotar III. Po jego śmierci doszło do złożonej sytuacji politycznej, gdy między nowo obranym królem Konradem III, pierwszym władcą z dynastii Hohenstaufów na tronie niemieckim, a Henrykiem Pysznym, księciem saskim, wybuchł poważny konflikt. Konrad odebrał Henrykowi władzę nad Bawarią i SaksoniąCzapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, Wrocław 2010, s. 128-129.. W 1138 roku Konrad przekazał księstwo saskie Albrechtowi NiedźwiedziowiCzapliński W., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, Wrocław 2010, s. 129.. 26 lipca tego samego roku Albrecht po raz pierwszy został oficjalnie nazwany księciem i występuje w 18 zachowanych dokumentach z tego okresu jako „dux”, co należy rozumieć jako „książę”. Jednak jego władza w Saksonii okazała się krótkotrwała. Część saskich możnych, których opinia nie została uwzględniona przez Konrada przy mianowaniu księcia, rozpoczęła działania przeciwko Albrechtowi Niedźwiedziowi. Jeszcze w 1138 roku spalono Bernburg, siedzibę jego matki. W 1140 roku przeciwnicy Albrechta podpalili zamek Anhalt i zmusili go do opuszczenia ojczystych ziem. Pomimo późniejszych prób nie udało mu się odzyskać rzeczywistej władzy książęcej w Saksonii ani przeciwstawić się roszczeniom Welfów do tych ziem. Przez kilka lat formalnie uznawano go za prawowitego księcia Saksonii. Ostatni raz został określony jako książę Saksonii w dokumencie królewskim z Kolonii, datowanym na 14 września 1141 roku. W 1142 roku Albrecht został zmuszony do rezygnacji z tytułu księcia saskiego. W maju tego samego roku podczas sejmu Rzeszy we Frankfurcie król zawarł pokój z Sasami. Henryk Lew, syn Henryka Pysznego, został przez władcę obdarzony księstwem Saksonii.
Zarzewie przyszłych konfliktów Henryk Lew, po uzyskaniu tytułu księcia Saksonii, konsekwentnie dążył do wzmocnienia swojej władzy oraz zwiększenia zakresu swoich kompetencji. Jego działania prowadziły do konfliktów z wpływowymi rodami Saksonii, które wolały zależność lenną od cesarza niż od miejscowego księcia. Opozycję stanowili również magnaci Kościoła, dążący do powiększenia swoich posiadłości feudalnych. Młody, zaledwie kilkunastoletni książę od początku swoich rządów nie wahał się sięgać po brutalne i bezwzględne środki, co potwierdzają wydarzenia związane z podziałem spadku po zamordowanym w 1144 roku bezdzietnym hrabim Rudolfie II ze Stade. Po śmierci Rudolfa II, jego brat Hartwig, pełniący funkcję prepozyta kapituły katedralnej w Bremie, zadecydował, że majątek hrabiów z Stade przejdzie w ręce arcybiskupa Bremy, Adalbera. Jednak na królewskim zjeździe w Magdeburgu w grudniu 1144 roku Henryk Lew i jego zwolennicy zgłosili sprzeciw, domagając się całego spadku dla księcia Saksonii. Król Konrad III postanowił powołać konsylium sędziowskie, które miało rozstrzygnąć sprawę. W skład komisji weszli wrogowie Henryka, z arcybiskupem Adalberem na czele oraz m.in. Albrechtem Niedźwiedziem. Henryk Lew nie zamierzał jednak czekać na wynik postępowania. Jesienią 1145 roku, podczas obrad konsylium w Ramelsloh, na jego rozkaz Adalber i Hartwig zostali porwani i uwięzieni w Lüneburgu. Pod groźbą śmierci zmienili swoje stanowisko, co umożliwiło Henrykowi przejęcie majątku hrabiów z Stade i obsadzenie tamtejszych miast swoimi stronnikami. Podobnie bezwzględnie postąpił z majątkami hrabiów z Plötzkau w 1148 roku oraz z Winzenburga w 1152 roku.
Krucjata 1147 r. W 1108 roku książęta oraz biskupi wschodnioniemieccy, działając z Magdeburga, wystosowali apel do rycerstwa z zachodnich obszarów cesarstwa. Wzywali w nim do walki z pogańskimi Słowianami, wskazując zarówno na religijny cel tej "świętej wojny", jak i potencjalne korzyści materialne. Podkreślali możliwość przejęcia urodzajnych terenów, odebrania ich "poganom" i przekazania ich zwycięzcom. Nie ma jednak pewności, czy apel ten już wtedy spotkał się z pozytywną reakcją rycerstwa.
Hasła te zyskały na znaczeniu w czasie drugiej krucjaty, w 1147 roku. Za zgodą Bernarda z Clairvaux, znaczna część niemieckiego rycerstwa, zwłaszcza z Saksonii, zamiast wyruszyć z Konradem III do Ziemi Świętej, skierowała swoje siły przeciwko pogańskim Słowianom. Wyprawa ta była wymierzona we wschodnią część ziem Obodrytów, fragment Stodoranii (okolice Hobolina), resztki plemion wieleckich z dawnego Związku Lutyckiego, a także dotknęła Pomorzan zachodnich. Na czele krzyżowców stanęli książęta najbardziej zainteresowani walką: Henryk Lew, książę Saksonii, margrabia Albrecht Niedźwiedź, Konrad Wettin, margrabia Miśni, Mieszko III Stary, książę wielkopolskiHistoria Pomorza, Gerard Labuda (red.) s. 65., oraz królowie duńscy – Kanut V i Swen Grade.
Henryk Lew, mimo młodego wieku, odegrał kluczową rolę w tej krucjacie, będąc jednym z jej głównych organizatorów. Dowodził północnym oddziałem krzyżowców liczącym około 40 tysięcy żołnierzy. Po przekroczeniu Łaby i trudnym marszu przez ziemie Połabian jego armia dotarła pod Dubin, gdzie rozpoczęło się oblężenie. Do niemieckich wojsk dołączyły siły duńskie, jednak były one osłabione przez wewnętrzne konflikty. Oblężenie przebiegało chaotycznie i bezskutecznie. Niemcy, kierując się względami ekonomicznymi, unikali całkowitego zniszczenia Dubina, co wywołało spory z łupieżczymi żołnierzami. Wykorzystali to Obodryci pod dowództwem księcia Niklota, którzy zorganizowali niszczycielski atak na Duńczyków, zmuszając ich do odwrotu. Na morzu flota Ranów, sojuszników Obodrytów, zadała klęskę Duńczykom u ujścia Warnawy, co pogłębiło chaos w szeregach krzyżowców. Ostatecznie, po kilku miesiącach bezowocnego oblężenia, Niemcy i Duńczycy wycofali się. Słowianie zgodzili się na warunki rozejmu, lecz umiejętnie oszukali przeciwników, zachowując jeńców zdolnych do pracy i deklarując pozorne nawrócenie na chrześcijaństwo. Wyprawa zakończyła się niepowodzeniem krzyżowców, którzy ponieśli dotkliwe straty, co wzmocniło pozycję Niklota i jego wojsk.
Mimo klęski militarnej, krucjata przyczyniła się do osłabienia oporu Słowian, co ułatwiło późniejsze podboje niemieckie. Jednak główny cel wyprawy, określony w wezwaniach Bernarda z Clairvaux i bulli papieskiej Eugeniusza III, pozostał niezrealizowany.
Fryderyk I Barbarossa i Henryk Lew Fryderyk I Barbarossa z dynastii Hohenstaufów został koronowany na króla Niemiec 9 marca 1152 roku w Akwizgranie. Kluczową rolę w jego wyborze, poprzedzonym trudnymi negocjacjami dyplomatycznymi między czołowymi rodami niemieckimi, odegrało poparcie Henryka Lwa z rodu Welfów, księcia Saksonii od 1142 roku. Obaj byli kuzynami – matka Barbarossy, Judyta, była siostrą ojca Henryka Lwa, Henryka X Pysznego. Przez ponad dwie dekady kuzyni ściśle współpracowali. Henryk Lew, w zamian za wsparcie przy wyborze na króla oraz późniejsze wspieranie Barbarossy podczas wypraw wojennych do Włoch, a także za swoje osobiste zaangażowanie i dostarczanie największych kontyngentów wojskowych, był stale wynagradzany przez Fryderyka. Już 9 maja 1152 roku Barbarossa nadał mu w lenno majątek królewski w Goslarze, zapewniający znaczne i stałe dochody dzięki kopalniom srebra w górach Rammelsberg. Na zjeździe w Würzburgu w październiku 1152 roku Fryderyk Barbarossa ogłosił termin wyprawy do Włoch, mającej na celu koronację cesarską, planowaną na jesień 1154 roku. Jednak już podczas zjazdu w Konstancji w marcu 1153 roku król musiał zmierzyć się z konfliktem narastającym w miastach północnych Włoch, zwłaszcza między Mediolanem a Lodi. Barbarossa postanowił rozwiązać problem zbrojnie, a jego armia wkroczyła do Italii późną jesienią 1154 roku. Towarzyszył mu Henryk Lew, który poprowadził największy kontyngent ciężkozbrojnej jazdy. Wyprawa napotkała opór ze strony Tortony, dobrze umocnionego miasta sprzymierzonego z Mediolanem. Oblężenie tego miasta zostało powierzone Henrykowi Lwu, który 17 lutego 1155 roku zdobył dolną część miasta, a po dwóch miesiącach zmusił do kapitulacji także część górną, niszcząc Tortonę. W 1155 roku, 18 czerwca, w Bazylice św. Piotra w Rzymie, papież Hadrian IV koronował Fryderyka I Barbarossę na cesarza. Tego samego dnia w Rzymie wybuchło powstanie przeciwko Niemcom i nowemu cesarzowi. Szczególnie krwawe starcia miały miejsce na moście św. Anioła i w dzielnicy Zatybrze. Henryk Lew najpierw obronił swój obóz przed atakiem, a następnie zdławił powstanie. Jesienią 1156 roku, po powrocie do Saksonii, Henryk Lew zaangażował się w konflikt w Danii między pretendentami do tronu. Wspierał Swena Grade, uznanego przez Barbarossę za prawowitego króla, który wcześniej został wygnany przez konkurenta, Kanuta Magnussona. Swen, znajdując schronienie w Saksonii, otrzymał wsparcie wojskowe od Henryka. Na czele armii Henryk wkroczył do Jutlandii, aby przywrócić Swena na tron. Niemcy początkowo odnosili sukcesy, zdobywając posiadłości biskupie w Szlezwiku i Ribe oraz odnosząc zwycięstwa pod Hadersleben. Jednak w styczniu 1157 roku Henryk wycofał się do Saksonii, a Swen zdołał przejąć część kraju dzięki wsparciu floty Obodrytów pod dowództwem Niklota. Od 1156 roku narastał konflikt między cesarzem Barbarossą a papiestwem, szczególnie po tym, jak legat papieski (przyszły papież Aleksander III) oświadczył, że korona cesarska jest beneficjum papieskim, co czyni cesarza lennikiem papieża. W kolejnych latach Barbarossa wielokrotnie wyruszał na wojny do północnych Włoch, tłumiąc buntujące się miasta. Henryk Lew nieustannie wspierał cesarza, dostarczając mu wojska i biorąc udział w kampaniach.
17 września 1156 roku w Regensburgu został zawarty kompromis, tzw. Privilegium Minus dot. księstwa bawarskiego. Henryk Lew odzyskał księstwo bawarskie, ale jego wschodnia część – Marchia Austriacka – została wydzielona i podniesiona do rangi księstwa (ducatus Austrie), które nadano Henrykowi Jasomirgottowi. Przy nadaniu obu księstw – bawarskiego i saksońskiego – Henryk zyskał nowy przydomek: „Henryk Lew” (Heinricus leo). Przydomek ten symbolizował potęgę jego władzy.
Połabie