mały|Henryk Siemiradzki, fotografia portretowa (rok 1880) Henryk Hektor Siemiradzki (ur. w Nowobiełgorodzie, zm. 23 sierpnia 1902 w Strzałkowie) – polski malarz, przedstawiciel akademizmu.
Życiorys mały|Autoportret, po 1876, Muzeum Narodowe w Krakowie Jego rodzicami byli Hipolit i Michalina z Prószyńskich (siostra Anny Ciundziewickiej). Ojciec Henryka był wysokim oficerem armii Imperium Rosyjskiego, jednak dzieci zostały wychowane w tradycji polskiej, katolickiej. Rodzina posiadała w Charkowie dom, od którego wzięła nazwę ulica, później nazywana SiemiradzkąMarian Karol Dubiecki poświęcił temu domowi kilka stron ostatniego rozdziału swojej książki Na kresach i za kresami., obecnie Siemigradzkąulica Siemigradzka, na stronie Улицы и площади Харькова, dostęp 16 kwietnia 2017.. Na życzenie ojca ukończył studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Charkowskiego, uzyskując stopień kandydata nauk przyrodniczych na podstawie dysertacji O instynkcie owadów. Następnie rozpoczął studia malarskie na Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W 1871 ukończył studia i uzyskał 6-letnie stypendium rządowe. Wyjechał do Monachium, odwiedzając po drodze po raz pierwszy w życiu Kraków. W Monachium spotkał wielu polskich malarzy, a wśród nich Józefa Brandta i Stanisława Witkiewicza.
W 1872 wyjechał do Włoch. Zwiedził Wenecję, Florencję, Neapol, miał okazję zobaczyć wybuch Wezuwiusza, trafił w końcu do Rzymu, gdzie zamieszkał w pobliżu placu Hiszpańskiego. W 1873 ożenił się ze swoją 18-letnią kuzynką Marią Prószyńską z Koroleszczewicz nad Świsłoczą. Mieli czworo dzieci. W 1876 rodzina Siemiradzkich zamieszkała we własnej willi. W 1884 kupił dworek w Strzałkowie koło Radomska, gdzie przez wiele lat spędzał, wraz z rodziną, letnie wakacje.
W 1901 zachorował, stracił mowę. Jesienią spotkał się jeszcze w Łodzi z Henrykiem Sienkiewiczem. Na krótko przed śmiercią, za zgodą lekarzy, wyjechał do Strzałkowa i tam zmarł. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 67-6-1/2). 24 września 1903 r. prochy przeniesiono do krypty zasłużonych na krakowskiej Skałce.
Był członkiem wielu akademii europejskich. Tematykę swych dzieł czerpał z antyku. Malował epickie, monumentalne, teatralne kompozycje, nacechowane spokojem i harmonią, z odpowiednim doborem kolorów, wypełnione ciałami, ozdobami, drzewami, marmurami, płaskorzeźbami. W 1879 r. ofiarował obraz Pochodnie Nerona miastu Kraków. Ten gest wywołał wielką ekscytację w mieście, które wówczas było pod zaborem austriackimObraz, który wywołał sensację. Niezwykła historia „Pochodni Nerona”- artykuł dostępny w serwisie DlaKultury.pl. Niedługo potem Rada Miasta Krakowa zadecydowała o powołaniu krakowskiego Muzeum Narodowego.
Był autorem wielu obrazów, a także kurtyn Teatru Miejskiego w Krakowie (1894) i Teatru Wielkiego we Lwowie (1900).
Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 4. i kawalerem Legii Honorowej, Orderu Korony Włoskiej, Orderu św. Stanisława III klasyКлимов П. Ю. Генрих Семирадский. – М.: Арт-родник, 2001. – s. 12., komandorem Orderu Świętych Maurycego i Łazarza.
Dzieła
thumb|Muzeum Narodowe w Krakowie, sala Siemiradzkiego mały|Grób Henryka Siemiradzkiego na cmentarzu Powązkowskim
Amor i Psyche (1894), 51 × 33,7 cm, Lwowska Galeria Sztuki Antoniusz i Kleopatra, 42 × 76 cm Chrystus i jawnogrzesznica (1873), 550 × 350 cm, Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu Chrystus i Samarytanka (1890), 106,5 × 184 cm, Lwowska Galeria Sztuki Chrystus w domu Marii i Marty (1886), Ermitaż, Sankt Petersburg Chrystus w domu Marii i Marty (1886), Lwowska Galeria Sztuki Cyganka (1877), 62 × 50 cm, Lwowska Galeria Sztuki Dirce chrześcijańska (1897), 263 × 534 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Dziewczyna przy studni (około 1890), 39,5 cm × 26,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Fryne na święcie Posejdona w Eleusis (1889), 390 × 763,5 cm, Państwowe Muzeum Rosyjskie, Sankt Petersburg Krajobraz znad Świsłoczy (1873), Muzeum Narodowe w Krakowie Kurtyna Teatru Miejskiego w Krakowie (1892-94), Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Kurtyna Teatru Miejskiego we Lwowie (1899–1901), Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej Kuszenie św. Hieronima (1886), 74,5 × 179,5 cm Męczeństwo śś. Tymoteusza i Maury, jego żony (1885), Muzeum Narodowe w Warszawie Nauczanie św. Piotra (1889), Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne w Warszawie Nieukończony autoportret (po 1876), Muzeum Narodowe w Krakowie Nimfa (1869), 153 × 156 cm, Lwowska Galeria Sztuki Nimfy wodne (po 1880), Muzeum Sztuki, Riazań Noc świętojańska (1892), Lwowska Galeria Sztuki Odjazd z wyspy nocą (1890), 108 × 75 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Orfeusz w podziemiach (ok. 1880), Lwowska Galeria Sztuki Pochodnie Nerona (Świeczniki chrześcijaństwa) (1876), 385 × 704 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Portret Aleksandra Stankiewicza (przed 1892), 62 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret kobiety na palecie (1887), 33 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret Ludwika Wodzickiego (1880), 122 × 84 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Portret matki artysty (1887), 33 × 25,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Portret ojca (1887), 33 × 25,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Projekt kurtyny teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1894), 60,3 × 90 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Przy źródle (1899), 45,5 × 31,5 cm, Zamek Królewski na Wawelu w Krakowie Rzymska sielanka (Łowienie ryb) (1879), 55,5 × 75 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Rzymska orgia w czasach Cesarstwa (1872), 117 × 183 cm, Ermitaż w Petersburgu Sadzawka Fauna (1881), 47 × 61,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Sąd Parysa. Pantomima na tarasie pałacu rzymskiego dostojnika (1892), 99 × 227 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Scena z życia pierwszych chrześcijan (ok. 1872), 37 × 63 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Sielanka, 20 × 17,5 cm, Lwowska Galeria Sztuki Sjesta patrycjusza (1881), 76 × 125 cm Sprzedaż amuletów, zwany również pod tytułem Handlarz amuletów (1875) 212 × 166 cm Szkic do obrazu żebrak, 27,5 × 38,2 cm, Lwowska Galeria Sztuki Taniec wśród mieczów (1879-80), Galeria Tretiakowska, Moskwa U źródła (1898), 76 × 110 cm, Lwowska Galeria Sztuki Wazon czy kobieta (1878), 99 × 155 cm, kolekcja prywatna Z wiatykiem (1889), 60 × 130 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Za przykładem bogów (1899), 75 × 120 cm, Lwowska Galeria Sztuki Za Tyberiusza na Capri (1881), 101,5 × 216 cm, Galeria Tretiakowska, Moskwa Żebrzący rozbitek (1878), 208 × 293,5 cm, kolekcja prywatna
Wybrane duże płótna Henryka Siemiradzkiego są wystawiane w muzeach narodowych Polski, Ukrainy i Rosji.
Jego obraz „Parnas” został w 2025 sprzedany za sumę 6 mln 200 tys. zł
Galeria
Przypisy
Bibliografia Józef Dużyk, Henryk Siemiradzki. Życie i twórczość, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984 (Nauka dla Wszystkich; nr 372), .
Wiesława Górska, Henryk Siemiradzki, Warszawa: Edipresse Polska, 2007 (Ludzie, Czasy, Dzieła; 37), . Henryk Siemiradzki jakiego nie znamy. Wystawa daru otrzymanego od Rodziny Artysty, Kraków, Muzeum Narodowe, 1980.
Monika Kuhnke, Zaginiona kolekcja obrazów Mieczysława Broniewskiego, Cenne, bezcenne/utracone, Nr 4 (08.'97), http://www.zabytki.pl/sources/straty/kuhnke4-97.html Stanisław Lewandowski, Henryk Siemiradzki, wyd. 2, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1911. (pełny tekst z wyd 1. z 1904) Maria Poprzęcka, Akademizm, wyd. 3, Warszawa: WAiF, 1989, . Franciszek Stolot, Henryk Siemiradzki, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001 (W Zwierciadle Sztuki), . Dmitrij Szelest, Lwowska Galeria Obrazów. Malarstwo polskie, Warszawa: Auriga, 1990, . Климов П. Ю. Генрих Семирадски – М.: Арт-родник, 2001.
Linki zewnętrzne
Piotr Marek Stański Lwowska kurtyna Siemiradzkiego obrazy Henryka Siemiradzkiego w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej Dzieła Henryka Siemiradzkiego w serwisie Wolne Lektury http://www.siemiradzki.paweldudek.com – Strona internetowa poświęcona głównie związkom Henryka Siemiradzkiego z miejscowością Strzałków. Henryk Siemiradzki (culture.pl) „Ostatnia plaga egipska” obraz Siemiradzkiego pierwszy raz od 66 lat na aukcji Pocztówki z reprodukcjami dzieł Henryka Siemiradzkiego w bibliotece Polona Henryk Siemiradzki, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-31]. Wokół metafizycznej KURTYNY – reportaże
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Charkowskiego Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Malarze aktu Kategoria:Pochowani w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy akademicy Kategoria:Polacy w Rosji Kategoria:Urodzeni w 1843 Kategoria:Zmarli w 1902 Kategoria:Honorowi członkowie Towarzystwa Tatrzańskiego – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Kategoria:Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie