Prawo antydyskryminacyjne – zespół przepisów prawnych regulujący ochronę przed dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność, wiek oraz płeć, orientację seksualną, narodowość, religię i światopogląd polityczny„Changing Workforce Demographics and the Future of The Protected Class Approach”..

Prawo antydyskryminacyjne jest zakorzenione w zasadzie równości oraz niedyskryminacji. Pojęcia równości i niedyskryminacji są odrębne, aczkolwiek funkcjonalnie ze sobą powiązane. Równość występuje jako równość formalna lub materialna. Równość w ujęciu formalnym oznacza traktowanie podobnych podmiotów według jednego standardu. Ujęcie to odpowiada modelowi równości, według którego każdy jest traktowany tak samo bez względu na jego pozycję wyjściową, szanse i możliwości. Natomiast równość materialna odwołuje się do względów słuszności i jej realizacja polega na wyrównywaniu szans społecznych i tworzeniu warunków do osiągnięcia równych rezultatów. Równość od niedyskryminacji odróżnia charakter obowiązków spoczywających na władzy publicznejhttp://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/B5DB8C31E43CD10EC12578B200480D2B/$file/BAS_26.pdf. W pierwszym wypadku mają one charakter pozytywny i polegają na podjęciu określonych działań na rzecz równości (np. uprzywilejowania pewnej grupy społecznej). W drugim – obowiązki mają charakter negatywny i polegają na powstrzymania się od pewnych działań, które naruszają zasadę równego traktowania. Co charakterystyczne, zasada niedyskryminacji wiąże również podmioty prywatne (np. pracodawców, usługodawców), choć zakres ich obowiązków określają szczególne przepisy.

Ustawodawstwo dotyczące dyskryminacji zapobiega brakowi równouprawnienia w środowisku szkolnym, domowym oraz pracowniczym. Przepisy prawa antydyskryminacyjnego skierowane są zarówno do jednostek, jak i do poszczególnych grup społecznych.

Prawo antydyskryminacyjne w prawie międzynarodowym Równość i wolność od dyskryminacji są wymienione jako prawa podstawowe w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Na ogół dyskryminacją nazywane jest gorsze traktowanie, lecz prawo międzynarodowe czasem określa tak również uprzywilejowanie.

Deklaracja Filadelfijska z 1944 głosi wszystkie istoty ludzkie, bez różnicy rasy, wierzenia lub płci mają prawo dążyć do swego postępu materialnego i rozwoju umysłowego w warunkach wolności i godności, bezpieczeństwa gospodarczego i z równymi widokami powodzenia;

Powszechna deklaracja praw człowieka z 1948 głosi Każda osoba jest uprawniona do korzystania ze wszystkich praw i wolności ogłoszonych w niniejszej Deklaracji bez jakiejkolwiek różnicy, zwłaszcza ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne lub jakiekolwiek inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, majątek, urodzenie lub jakąkolwiek inną sytuację.

Konwencje genewskie z 1949 nakazują traktować jeńców, rannych, rozbitków i ludność bez czynienia różnicy na niekorzyść z powodu rasy, koloru skóry, religii lub wiary, płci, urodzenia lub majątku ani z żadnych innych analogicznych powodów. Dwa Protokoły Dodatkowe z 1977 zabraniają czynienia różnic na niekorzyść z powodu rasy, koloru skóry, płci, języka, religii lub wiary, poglądów politycznych lub innych, narodowości lub pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia lub innych sytuacji albo jakichkolwiek innych podobnych kryteriów.

Konwencja o statusie uchodźców z 1951 r. w art. 3 zobowiązuje strony, by stosowały postanowienia niniejszej Konwencji do uchodźców bez względu na ich rasę, religię lub państwo pochodzenia. Podobnie mówi art. 3 Konwencji o bezpaństwowcach z 1954 r.

Konwencja w sprawie równego wynagrodzenia MOP z 1951 żąda zapewnienia jednakowego wynagrodzenia dla pracujących mężczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości.

Konwencja w sprawie dyskryminacji w zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu MOP z 1958 określa tak wszelkie rozróżnienie, wyłączenie lub uprzywilejowanie oparte na rasie, kolorze skóry, płci, religii, poglądach politycznych, pochodzeniu narodowym lub społecznym, które powoduje zniweczenie albo naruszenie równości szans lub traktowania w zakresie zatrudnienia lub wykonywania zawodu przy czym rozróżnienia, wyłączenia lub uprzywilejowania, oparte na kwalifikacjach wymaganych dla określonego zatrudnienia nie są uważane za dyskryminację.

Konwencja UNESCO w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie oświatyKonwencja w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie oświaty, sporządzona w Paryżu dnia 15 grudnia 1960 z 1960 definiuje dyskryminację jako wszelkie wyróżnianie, wykluczanie, ograniczanie lub uprzywilejowanie ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, wyznanie, przekonania polityczne lub jakiekolwiek inne, narodowość lub pochodzenie społeczne, sytuację materialną lub urodzenie, które ma na celu albo którego skutkiem jest przekreślenie lub naruszenie zasady jednakowego traktowania.

Według konwencji ONZ w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1966 dyskryminacją jest wszelkie zróżnicowanie, wykluczenie, ograniczenie lub uprzywilejowanie z powodu rasy, koloru skóry, urodzenia, pochodzenia narodowego lub etnicznego, które ma na celu lub pociąga za sobą przekreślenie bądź uszczuplenie uznania, wykonywania lub korzystania, na zasadzie równości z praw człowieka i podstawowych wolności w dziedzinie politycznej, gospodarczej, społecznej i kulturalnej lub w jakiejkolwiek innej dziedzinie życia publicznego.

Podobnie stanowią oba Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka w art. 2, Europejska Konwencja Praw Człowieka w art. 14, Amerykańska Konwencja Praw Człowieka w art. 1, Afrykańska Karta Praw Człowieka i Ludów w art. 2.

Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet w art. 1: W rozumieniu niniejszej konwencji określenie „dyskryminacja kobiet” oznacza wszelkie zróżnicowanie, wyłączenie lub ograniczenie ze względu na płeć, które powoduje lub ma na celu uszczuplenie albo uniemożliwienie kobietom, niezależnie od ich stanu cywilnego, przyznania, realizacji bądź korzystania na równi z mężczyznami z praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, obywatelskiego i innych.

Konwencja Praw Dziecka w art. 2 Państwa-Strony w granicach swojej jurysdykcji będą respektowały i gwarantowały prawa zawarte w niniejszej Konwencji wobec każdego dziecka, bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne i inne, pochodzenie narodowe, etniczne lub społeczne, status majątkowy, niepełnosprawność, cenzus urodzenia lub jakikolwiek inny tego dziecka albo jego rodziców bądź opiekuna prawnego. 2. Państwa-Strony będą podejmowały właściwe kroki dla zapewnienia ochrony dziecka przed wszelkimi formami dyskryminacji lub karania, ze względu na pochodzenie, działalność, wyrażane poglądy lub przekonania religijne rodziców dziecka, opiekunów prawnych lub członków rodziny.

Unia Europejska Promowanie równości i poszanowanie praw człowieka jest obecnie podstawowym celem prawodawstwa i instytucji Unii Europejskiej. Zasada równości stała się fundamentem działania organizacji od pierwszych jej dni, natomiast po raz pierwszy została opracowana w kontekście równości płci. Traktat Rzymski z 1957 roku wymaga równego wynagrodzenia kobiet i mężczyzn oraz zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy.

Jednak dopiero Traktat z Amsterdamu z 1997 roku wprowadza specyficzne sposoby walki z dyskryminacją. Uwzględnia szeroką gamę cech osobowościowych, takich jak: płeć, rasa lub pochodzenie etniczne, religia, niepełnosprawność, wiek lub orientacja seksualna. Artykuł 13 Traktatu o Wspólnocie Europejskiej wywiera znaczący wpływ na rozwój prawa antydyskryminacyjnego oraz doprowadza do wprowadzenia szeregu nowych dyrektyw w sprawie równości, a także do zmiany obowiązującej Dyrektywy Równości Płci.

W ostatnich latach pojawiają się więc duże postępy w zakresie rozwoju prawa antydyskryminacyjnego w UE. Po pierwsze, uprawnienia i funkcje Unii Europejskiej w dziedzinie równości i innych praw człowieka zostają ostatnio zmienione i rozszerzone w ramach Traktatu z Lizbony z dnia 1 grudnia 2009 roku. Po drugie, w wyniku traktatu lizbońskiego i innych kluczowych decyzji instytucji UE, istnieje coraz większa zbieżność między przepisami prawa UE i przepisami praw człowieka innych organizacji międzynarodowych, tj. Rady Europy i Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Aby w pełni zrozumieć i stosować rozwijające się unijne prawo antydyskryminacyjne konieczne jest zarówno rozumienie praw człowieka, jak i doskonalenie współpracy pomiędzy UE, Radą Europy i ONZ w ramach ochrony praw człowieka.

Wielka Brytania Prawo zakazujące dyskryminacji w zatrudnieniu wprowadzono po raz pierwszy w latach 60. XX wieku. W latach 70. ustawa antydyskryminacyjna została znacznie rozszerzona. Ustawa o równości wynagrodzeń z 1970 r. zezwalała kobiecie na wszczęcie postępowania przeciwko swojemu pracodawcy z powodu nierównego traktowania ze względu na płeć. Ustawa o Dyskryminacji Płciowej z 1975 roku zakazała zarówno bezpośredniej, jak i pośredniej dyskryminacji z powodu płci, a Ustawa o Stosunkach Rasowych z 1976 roku rozszerzyła zakres prawa antydyskryminacyjnego na tle rasowym i etnicznym. W latach dziewięćdziesiątych ochrona przed dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność została dodana przede wszystkim za sprawą Ustawy o Niepełnosprawności z 1995. W latach 2000 rozszerzono zakres ustaw antydyskryminacyjnych o zatrudnienie, tak aby obejmowały one orientację seksualną, wiek oraz religię. W 2010 r. istniejące prawo antydyskryminacyjne zostało połączone w jeden akt prawny – Ustawę o Równości z 2010 r. – zawierającą przepisy zabraniające bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, religię i światopogląd, wiek, niepełnosprawność, orientację seksualną i zmianę płci. Prawo pracy chroni również pracowników przed gorszym traktowaniem w oparciu o bycie pracującym w niepełnym wymiarze godzin, pracowników tymczasowych lub zatrudnionych na czas określony.

Włochy Konstytucja stwierdza, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa.

Akty prawne zawierające przepisy prawa antydyskryminacyjnego we Włoszech:

1. Artykuł 2 Konstytucji – Republika uznaje i gwarantuje nienaruszalne prawa człowieka, zarówno jednostkom, jak i w formacjom społecznym, w których wymaga jest wypełnianie obowiązków solidarności politycznej, gospodarczej i społecznej;

2. Artykuł 3 Konstytucji – Wszyscy obywatele mają równą godność społeczną i są równi wobec prawa, bez względu na płeć, rasę, język, religię, poglądy polityczne oraz

warunki osobiste i społeczne;

3. Ustawa z 20 czerwca 1952 r., Nr 645 – Zasady realizacji działu XII Konstytucji;

4. Ustawa z 9 października 1967 r. reguluje zapobieganie i represjonowanie zbrodni ludobójstwa;

5. Artykuł 37 Konstytucji podkreśla równouprawnienie kobiet w stosunkach pracowniczych. Artykuł 15 Statutu o Prawach Pracowniczych zabrania dyskryminacji pracownika przez pracodawcę z powodu uczestnictwa w strajku pracowniczym;

6. Ustawa z 13 października 1975 r. reguluje ratyfikacja i realizacja konwencji międzynarodowej w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji rasowej;

7. Ustawa z 5 lutego 1992 r. wprowadziła ustawodawstwo ramowe dotyczące pomocy, integracji społecznej i praw osób niepełnosprawnych. Przewidziała zaostrzenie sankcji karnych;

8. Dekret legislacyjny z 2006 roku jest nakierowany na osiąganie równouprawnienia pomiędzy kobietami i mężczyznami;

9. Ustawa z dnia 16 czerwca 2016 roku wprowadziła zmiany do art. 3 ustawy z 13 października 1975, n. 654, dodając ust.3 w kwestii represji wobec sprawców zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojenne, określonych w art. 6, 7 oraz 8 Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego. Przepis wszedł w życie z dniem 13 lipca 2016 r.