Dawalia (Davallia Sm.) – rodzaj roślin z monotypowej w większości ujęć rodziny dawaliowatych (Davalliaceae), czasem włączany do szeroko ujmowanej rodziny paprotkowatych Polypodiaceae. Wąsko ujmowany był jednym z dwóch do pięciu rodzajów wyróżnianych w rodzinie dawaliowatych, obejmującym około 30–40 gatunków. W 2016 roku zaproponowano włączenie do tego rodzaju wszystkich 61 gatunków wyróżnianych w rodzinie dawaliowatych. Rośliny te występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej Starego Świata – od Afryki z Madagaskarem, poprzez rejon Himalajów i Azji Południowo-Wschodniej, po Koreę i Japonię na północy oraz Australię i Nową Zelandię na południu, na wschodzie po wyspy na Oceanie Spokojnym, włącznie z Tahiti. Izolowany geograficznie jest gatunek bazalny w obrębie rodzaju, stanowiący relikt mioceński na Wyspach Kanaryjskich, Półwyspie Iberyjskim, Maroku i Maderze – dawalia kanaryjska D. canariensis.
Są to zarówno rośliny naziemne jak i (najczęściej) epifity. Wyrastają na pniach drzew i klifach nadmorskich, mszystych rumowiskach skalnych, na brzegach strumieni i w lasach deszczowych. Wyróżniają się płożącymi się na powierzchni podłoża i pokrytymi łuskami kłączami oraz zwykle mocno podzieloną blaszką liścia.
Wiele gatunków jest uprawianych jako rośliny ozdobne. Uprawiane są w ogrodach, często w koszach, wiszących doniczkach (amplach) na zewnątrz w strefie klimatu łagodnego, wolnego od mrozu. W strefie klimatu chłodniejszego uprawiane są jako rośliny doniczkowe w pomieszczeniach. Jako rośliny wilgociolubne – wymagają dość obfitego podlewania i zraszania, choć opisywane są także jako względnie odporne na różne warunki, także w zakresie ekspozycji na światło. Do gatunków uprawianych najczęściej należą: dawalia kanaryjska i Mariesa, a poza tym: dawalia wydęta, nitkowata, mocna, tasmańska i in.
Nazwa rodzajowa upamiętnia szwajcarskiego botanika Edmonda Davalla (1763–1798).
Morfologia Pokrój Średnich rozmiarów paprocie, których liście osiągają zwykle do ok. 45 cm wysokości (najdłuższe ma dawalia rozłożysta o liściach ponad 1 m długości). Kłącza długie rozmaicie wykształcone – czasem cienkie (poniżej 3 mm średnicy – sekcja Humata) lub grube (do 20 mm średnicy – sekcja Davallodes), czasem pokryte białym woskiem (w efekcie szarawozielone), zawsze natomiast okryte łuskami, zwykle od nasady podzielonymi, na brzegu ząbkowanymi lub zakończonymi włoskami.
Liście Jednakowe na całej roślinie (niezróżnicowane) lub dimorficzne – ze zmodyfikowanymi liśćmi płodnymi. Długoogonkowe, zwykle o blaszce podwójnie do poczwórnie pierzasto podzielonej (rzadziej pojedynczo – sekcje Humata i Scyphularia), w ogólnym zarysie trójkątnej lub pięciokątnej, skórzastej do cienkiej, zawsze nagiej (choć czasem oś liścia z wielokomórkowymi włoskami u roślin z sekcji Davallodes). Końcowe odcinki liścia karbowane lub klapowane. Wiązki przewodzące otwarte, zwykle rozwidlające się. U niektórych gatunków liście zamierają w porze suchej.
Zarodnie Zebrane w wydłużone kupki z zawijką zwykle okrągławą lub wydłużoną, tworzące się na końcach żyłek na brzegu blaszki liściowej, zwykle na szczytach klapek lub w wycięciach karbów brzegów liścia. Zarodniki są eliptyczne, na powierzchni gładkie.
Systematyka thumb|Davallia canariensis w doniczce z charakterystycznymi kłączami thumb|Davallia bullata thumb|Davallia repens thumb|Davallia solida thumb|Davallia pentaphylla Klasyfikacja paproci w obrębie rodziny dawaliowatych (Davalliaceae) nigdy nie była ustalona w sposób trwały i podział na rodzaje podlegał częstym zmianom nie dając zadowalających rezultatów. Rodzina w systemie Smitha i in. (2006) dzielona była na 4–5 rodzajów, przy czym relacje filogenetyczne sugerowały konieczność dalszych rewizji taksonomicznych (w dotychczasowym ujęciu rodzaje były parafiletyczne lub polifiletyczne). Ponieważ szeroko zakrojone analizy molekularne i morfologiczne ujawniły występowanie 7 kladów w obrębie rodziny, które jednak trudno było wyodrębnić w randze rodzajów, w 2016 roku zaproponowano włączenie do rodzaju dawalia Davallia wszystkich 61 gatunków z rodziny, a wspomniane klady wyróżniono w randze sekcji. Rzeczą znamienną jest pozycja gatunku typowego w obrębie rodzaju – dawalii kanaryjskiej D. canariensis – która stanowi monotypowy klad bazalny (sect. Davallia). Pozostałe sekcje wyróżniane w obrębie rodzaju to: sect. Araiostegiella, sect. Davallodes (obejmuje Araiostegia p.p. i Paradavallodes), sect. Humata (obejmuje Pachypleuria i Parasorus), sect. Scyphularia, sect. Trogostolon i sect. Cordisquama.
Pozycja filogenetyczna rodziny dawaliowatych w rzędzie paprotkowców
Wykaz gatunków Davallia amabilis Ching Davallia assamica (Bedd.) Baker Davallia austrosinica Ching Davallia borneensis J.Sm. Davallia brevisora Ching Davallia bullata Wall. ex Hook. – dawalia wydęta Davallia canariensis (L.) Sm. – dawalia kanaryjska Davallia chrysanthemifolia Hayata Davallia corniculata T.Moore Davallia cylindrica Ching Davallia denticulata (Burm. f.) Mett. ex Kuhn – dawalia ząbkowana Davallia divaricata Blume – dawalia rozłożysta Davallia embolostegia Copel. Davallia epiphylla Sw. Davallia fejeensis Hook. – dawalia nitkowata Davallia formosana Hayata Davallia griffithiana Hook. Davallia henryana Baker Davallia heterophylla Sm. Davallia hymenophylloides (Blume) Kuhn Davallia lobata (Poir.) Desv. Davallia mariesii T. Moore ex Baker – dawalia Mariesa Davallia multidentata Wall. ex Hook. & Bak Davallia napoensis F. G. Wang & F. W. Xing Davallia parvula Wall. Davallia pectinata Sm. Davallia pentaphylla Blume Davallia perdurans Christ Davallia petelotii Tardieu & C.Chr. Davallia platylepis Baker Davallia plumosa Bak. Davallia pulchra D. Don Davallia pyxidata Cav. – dawalia puszkowata Davallia repens (L.f.) Kuhn Davallia sessilifolia Blume. Davallia sinensis (Christ) Ching Davallia solida (G. Forst.) Sw. – dawalia mocna Davallia subsolida Ching Davallia tasmanii Field – dawalia tasmańska Davallia teyermannii Baker Davallia triangularis Baker Davallia trichomanoides Blume Davallia triphylla Hook. Davallia truncata D. Don Davallia vestita Blume Davallia villosa D. Don
Przypisy
Kategoria:Dawaliowate