Stepan Mykolajowycz Sosnowy (ur. 23 marca 1896 w Rizdwiance, zm. 26 marca 1961 w Kijowie) – ukraiński, radziecki agronom-ekonomista, autor pierwszego kompleksowego opracowania statystycznego Hołodomoru z lat 1932–1933 na Ukrainie.

Biografia Urodzony w 1896 r. w chłopskiej rodzinie. Wraz ze swoim młodszym bratem Timofijem został sierotą, gdy miał 9 lat. Dzięki opiekunom uzyskał specjalizację agronoma w Charkowskim Instytucie Rolnictwa i Leśnictwa.

W okresie międzywojennym opublikował kilka prac statystycznych, poświęconych głównie dzierżawie gruntów w Ukraińskiej SRR. Na początku 1932 r. został oskarżony o „anty-marksistowskie uprzedzenia” i „podsycanie nastrojów anty-marksistowskich”, po czym zmuszony był napisać list rezygnacyjny.

W latach 1932–1936 pracował jako agronom w rejonie Jakimowskim w obwodzie Zaporoskim. Był świadkiem Hołodomoru, a następnie twierdził, że właśnie wtedy ukształtował nastroje antyradzieckie.

We wrześniu 1941 r. zaproponowano mu pracę w Moskwie, ale odmówił i pozostał w okupowanym Charkowie z dwoma synami, chorą żoną i niepełnosprawną teściową. Pod koniec listopada 1941 r. był bezrobotny. 24 listopada 1941 r. dostał pracę w Okręgowej Radzie Gospodarki Gruntami w Charkowie, gdzie pracował jako szef działu ekonomicznego i statystycznego. W lipcu 1943 r. odwiedził Niemcy w ramach delegacji agronomów z regionu Charkowa. Na początku sierpnia 1943 r., w okresie aktywnych walk o Charków, jego żona przeniosła się do Kijowa ze swoimi synami Władimirem (1926) i Aleksandrem (1927). Stamtąd przenieśli się razem w rejon Odessy.

Od 13 września 1942 r. do 24 stycznia 1943 r. pięć artykułów S. Sosnowego poświęconych analizie wydarzeń związanych z kolektywizacją i głodem w latach 1932–1933 na Ukrainie zostali opublikowane na stronach tygodnika „Nowa Ukrajina”. W artykułach Sosnowy analizował proces nacjonalizacji sektora rolnego gospodarki w Ukraińskiej SRR, krytykując politykę bolszewików na wsi. Zaznaczył, że dzięki zmniejszeniu inwentarza żywego w latach kolektywizacji wyeliminowano także niezależność ekonomiczną ukraińskiego chłopa. Analizując rolę MTS, S. Sosnowy wykazał, że utworzenie i nałożenie tych powiązań na Ukrainie doprowadziło w rzeczywistości do powstania państwowego monopolu rolnego. Porównując statystyki z innymi latami, uważał, że Ukraina ma wystarczającą ilość ziarna z uprawy z 1932 r., aby wyżywić populację, a nawet zwierzęta gospodarskie. Zauważył, że plan nadmiernego pozyskiwania zboża był zabójcą dla chłopów, ponieważ aby go wdrożyć, zajęli każde ostatnie ziarno. Korzystając ze spisu ludności mieszkańców ZSRR z 1926 r. oraz szeregu otwartych zbiorów statystycznych i ekonomicznych z lat 30. XX wieku, Sosnowy był pierwszym ukraińskim naukowcem, który próbował w przybliżeniu obliczyć liczbę ofiar głodu.

W latach 1943–1944 artykuł S. Sosnowego „Prawda o głodzie w latach 1932–1933. na Ukrainie” został przedrukowany przez niektóre gazety okupacyjne.

Młodszy brat Timothy (zm. 1983), członek OUN-M, wyemigrował za granicę, gdzie zaczął angażować się w nauczanie i przyczynił się do rozpowszechnienia badań swojego brata. W dniach 2 i 5 lutego 1950 r. badanie Stepana Sosnowego zostało przedrukowane przez emigrancką gazetę „Ukrainskie wiesti” („Wiadomości ukraińskie”), która publikowała się w niemieckim mieście Neu-Ulm dla przesiedleńców pochodzenia ukraińskiego. W tym samym roku artykuł S. Sosnowego o głodzie w latach 1932–1933 ukazał się jako osobna broszura, a w 1953 r. ukazał się w tłumaczeniu na angielski w pierwszym tomie zbioru dokumentów „Czarne czyny Kremla”, wraz z innymi dowodami masowego zniszczenia ukraińskiego chłopstwa w latach 1928–1933Sosnovy, S. «The Truth about the Famine» in Semen Pidhainy, ed., The Black Deeds of the Kremlin: A White Book, vol. 1 (Ukrainian Association of Victims of Russian Communist Terror: Toronto, 1953): 222–225..

Okres powojenny Po wojnie, nie ukrywając swojego imienia i nazwiska, pracował jako agronom i ekonomista. 21 lutego 1950 r. został aresztowany przez pracowników UMGB Ukraińskiej SRR, ponieważ jego dawni współpracownicy w Charkowie zeznali przeciwko niemu. Skazany na 25 lat w obozach pracy przymusowej, z pięcioletnią utratą praw i całkowitą konfiskatą mienia. Przebywał sześć lat w obozie w pobliżu dworca kolejowego Szeksna w obwodzie Wołogdy. Po zwolnieniu stał się niepełnosprawny i osiedlił się we wsi Pawlowka, dystrykt Arcyz, obwód Odeski. W tym czasie zmarła jego żona Maria Derbek. W 1956 roku, w wieku 62 lat, Sosnowy po raz drugi ożenił się z Eufrosyną Poremską. Wkrótce para wraz z jednym z synów Stepana Sosnowego przeprowadziła się do Kijowa. Uchwałą Rady Najwyższej RSFSR z dnia 11 kwietnia 1958 r. utrata praw w stosunku do niego została anulowana, a rejestr karny skreślony. Zmarł 26 marca 1961 r. w wieku 66 lat.

Publikacje Сосновий Степан. Нариси з техніки селянського рільництва. Харків., 1926; Сосновий, Степан. Оренда землі на Україні. – Харків.: Укрдержплан, 1926. Сосновый, Степан. Аренда земли на Украине в 1923–1926 гг.: (по материалам НК РКИ и ЦСУ) // На аграрном фронте. – 1927. – № 8/9. – С. 194–214. Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Знищення худоби та засобів виробництва – основи селянської незалежності» Нова Україна, Вересень 13, 1942. Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Організація голоду, як засобу тероризувати селянство та примусити його працювати в колхозах» Нова Україна, Вересень 20, 1942. Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Організація голоду, як засобу тероризувати селянство та примусити його працювати в колхозах» Нова Україна, Вересень 27, 1942. Сосновий С. «Правда про голод на Україні в 1932–1933 роках». Нова Україна, Листопад 8, 1942. Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Відрізки від садиб і зселення з хуторів». Нова Україна, Листопад 8, 1942. Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Совєцькі МТС – знаряддя закріпачення селянства». Нова Україна, Листопад 29, 1942 Сосновий С. «Що дали большевики українському селянству. Створення великого механізованого господарства та якою ціною воно відбулося». Нова Україна, Січень 24, 1943. Сосновий С. Правда про голод в Україні в 1932–1933 pp. Українські вісті, Лютий 2, 1950. Сосновий С. Правда про голод в Україні в 1932–1933 pp. Українські вісті, Лютий 5, 1950. Сосновий С. Правда про голод в Україні 1932–1933. – Новий Ульм, 1950. Sosnovy, S. «The Truth about the Famine» in Semen Pidhainy, ed., The Black Deeds of the Kremlin: A White Book, vol. 1 (Ukrainian Association of Victims of Russian Communist Terror: Toronto, 1953): 222–225.

Źródła i literatura https://web.archive.org/web/20200723215517/http://salat.com.ua/ru/stepan-sosnovyj-kto-on/ Джулай Д.«Сталін – кровожерливий пес». Унікальна історія вченого, який першим довів штучність Голодомору // Радіо «Свобода». – 22 листопада 2018. Кульчицький, Станіслав. Голодомор 1932–1933 рр. як геноцид: труднощі усвідомлення. Київ: Наш час, 2008. Салтан, Олександр. Історична цінність дослідження агронома-економіста Степана Соснового у висвітленні подій Голодомору на шпальтах газети «Нова Україна» // Міждисциплінарний часопис «Студії Голодомору / Holodomor Studies». 2018. – № 1.

Przypisy

Kategoria:Ludzie związani z Charkowem Kategoria:Radzieccy agronomowie Kategoria:Ukraińscy agronomowie Kategoria:Ukraińskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1961