thumb|Pekińczyk czerwonodzioby oblepiony owocami Pisonia brunoniana thumb|Pisonia umbellifera Pisonia, chwytwaNazwy polskie rodzaju według: (Pisonia) – rodzaj roślin z rodziny nocnicowatych. Obejmuje około 40 gatunków, przy czym w niektórych ujęciach zaliczane są tu także rośliny z rodzaju Ceodes, co zwiększa liczbę gatunków do ok. 75. Są one szeroko rozprzestrzenione w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Najbardziej zróżnicowane są na Antylach i w Ameryce Centralnej (na północy sięgają po południową Florydę), mniej liczne w południowo-wschodniej Azji i Oceanii, poza tym rosną w Indiach (trzy gatunki), w Chinach (trzy gatunki) i w Afryce (jeden gatunek). Zasiedlają różne siedliska, często w rejonie wybrzeży lub na skrajach lasów, nierzadko tworząc trudne do przybycia, gęste zarośla, porastają także nawet niewielkie i izolowane wyspy z koloniami ptaków, które roznoszą ich nasiona.
Pokryte gruczołami i zawierające nasiona antokarpy tych roślin są tak lepkie, że przywierają do ptaków i gadów, które rozprzestrzeniają w efekcie diaspory tych roślin. Zdarza się, że zwierzęta tak bardzo oblepione są lepką wydzieliną, że nie są zdolne do lotu, sprawnego poruszania się czy oczyszczenia – w efekcie giną. Szczególnie wrażliwe są faetony żółtodziobe i atolówki. Zdarza się, że z czasem pod drzewami gromadzą się stosy kości ofiar.
Lepkie antokarpy bywają też wykorzystywane do połowu ptaków przez ludzi (np. na Hawajach, innych wyspach Oceanii i w Indiach). Młode liście Pisonia grandis spożywane są jako warzywo na Archipelagu Malajskim, w tym także w odmianach bezchlorofilowych o liściach barwy kremowej lub żółtawej – stąd drzewo zwane jest „sałatowym” (ang. lettuce tree) i „kapustą z Moluków” (Moluccan cabbage). Z drewna tego gatunku wykonywane są figury do teatru cieni wayang na Jawie. Gatunki o gęstym pokroju (np. Pisonia aculeata) bywają sadzone jako żywopłoty. Miękkie drewno pisonii baldaszkowatej P. umbellifera jest przysmakiem słoni, a spożyte przez owce ma barwić ich zęby tak, że wyglądają jakby były ze złota.
Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia niderlandzkiego lekarza i botanika – Willema Piesa (Piso w formie zlatynizowanej) (1611-1678).
Morfologia thumb|Białolistna odmiana „drzewa sałatowego” Pokrój Drzewa, krzewy i liany, czasem z zagiętymi do tyłu cierniami, osiągające do 30 m wysokości. Kora miękka i krucha. Pędy zwykle omszone. Liście Naprzeciwległe (czasem zróżnicowane wielkością w parze) lub skrętoległe, u niektórych gatunków skupione na końcach pędów. Liście ogonkowe i całobrzegie. Blaszka mięsista, skórzasta do cienkiej. Kwiaty Obupłciowe lub jednopłciowe, zebrane w gęste lub luźne wierzchotki tworzące baldachowate lub wiechowate kwiatostany złożone, wyrastające w kątach liści lub szczytowo. Przysadek brak lub drobne i szybko odpadające. Niezróżnicowany okwiat składa się z 5 listków, w kwiatach męskich dzwonkowaty lub urnowaty, w kwiatach żeńskich listki okwiatu tworzą trwałą rurkę, na szczycie z 5 ząbkami zachowującymi się na owocu. Okwiat podczas owocowania rozrasta się i drewnieje wokół owocu tworząc antokarp. W kwiatach męskich znajduje się 6–10 pręcików i szczątkowa zalążnia. W kwiatach żeńskich zalążnia otoczona jest prątniczkami. Owoce Charakterystyczne dla rodziny antokarpy – powstające z zasychającego i drewniejącego okwiatu, mniej lub bardziej pięciokanciastego. Na zewnątrz owłosiony lub gładki, na grzbietach z pojedynczym rzędem lub większą ilością lepkich gruczołów.
Systematyka Rodzaj z plemienia Pisonieae Meisner z rodziny nocnicowatych Nyctaginaceae Jussieu (w niektórych ujęciach plemię to wyodrębniane jest w randze rodziny Pisoniaceae J. Agardh).
Wykaz gatunków (nazwy zaakceptowane według The Plant List) Pisonia aculeata L. Pisonia albida (Heimerl) Britton Pisonia ambigua Heimerl Pisonia brunoniana Endl. Pisonia capitata (S. Watson) Standl. Pisonia donnellsmithii Heimerl ex Standl. Pisonia flavescens Standl. Pisonia floribunda Hook. f. Pisonia floridana Britton Pisonia grandis R. Br. Pisonia helleri Standl. Pisonia hirtella Kunth Pisonia indecora Heimerl Pisonia laxiflora Choisy Pisonia macranthocarpa (Donn.Sm.) Donn.Sm. Pisonia pedicellaris (Griseb. ex Heimerl) Heimerl Pisonia petenensis Lundell Pisonia proctorii Lundell Pisonia rotundata Griseb. Pisonia sandwicensis Hillebr. Pisonia silvatica Standl. Pisonia subcordata Sw. Pisonia umbellifera (J.R. Forst. & G. Forst.) Seem. – pisonia baldaszkowata Pisonia zapallo Griseb.
Przypisy
Kategoria:Nocnicowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza