thumb|Erwin Axer i Ryszard Matuszewski, 2006 thumb|Grób Erwina Axera na cmentarzu Wojskowym na Powązkach Erwin Axer (ur. 1 stycznia 1917 w Wiedniu, zm. 5 sierpnia 2012 w WarszawieErwin Axer nie żyje, gazeta.pl, 6 sierpnia 2012.) – polski reżyser teatralny, autor felietonów teatralnych i zapisków wspomnieniowych.

Życiorys Urodzony w zasymilowanej żydowskiej rodzinie Maurycego Axera (1886Akt urodzenia Moritza Joachima Axera, nr 196 z roku 1886 w zespole Akta Stanu Cywilnego Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Przemyślu.–1942), adwokata, i Ernestyny Fryderyki z Schusterów (1895–1982). Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie. W 1939 ukończył studia na Wydziale Sztuki Reżyserskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Debiutował na scenie Teatru Narodowego sztuką Księżyc nad Karybami Eugene’a O’Neilla. Kolejne jego przedwojenne inscenizacje to: opera Macieja Kamieńskiego Nędza uszczęśliwiona (1938) Zwiastowanie Paula Claudela (1938) Panna Julia Augusta Strindberga (marzec 1939).

Po wybuchu II wojny światowej wrócił do Lwowa, gdzie spędził trzy lata (1939–1942). W czasie okupacji sowieckiej, gdy czynny był Polski Teatr Dramatyczny we Lwowie, reżyserował w nim (m.in. Pannę Maliczewską Gabrieli Zapolskiej) i grał epizodyczne role. Po aresztowaniu ojca w końcu 1942 wyjechał do Warszawy.

Brał udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku został uwięziony w stalagu. Pracował w kamieniołomach w górach Harzu. Po wojnie wrócił do Polski. W 1946 został kierownikiem Teatru Kameralnego Domu Żołnierza w Łodzi (teatr ten po przeniesieniu do Warszawy w 1949 przemianowano na Teatr Współczesny). Kierował nim do 1981. W latach 1954–1957 był dyrektorem połączonych scen Teatru Współczesnego i Narodowego.

Od 1962 reżyserował regularnie za granicą – w Niemczech, Szwajcarii, Związku Radzieckim, Stanach Zjednoczonych i Holandii, zaś od 1972 był stałym reżyserem-gościem wiedeńskiego Burgtheater.

W latach 1949–1979, z małymi przerwami, wykładał na Wydziale Reżyserii w warszawskiej PWST. Napisał liczne eseje o teatrze oraz krótkie formy literackie, porównywane do prozy Antona Czechowa. Zostały one opublikowane w miesięcznikach „Dialog” i „Teatr” oraz w książkach: Listy ze sceny (1955, 1957), Sprawy teatralne (1966), Ćwiczenia pamięci (1984, 1991, 1998), Kłopoty młodości, kłopoty starości (2006), Z pamięci (2007).

W Seksmisji, filmie Juliusza Machulskiego, Wiesław Michnikowski zadedykował graną przez siebie rolę „Jej Ekscelencji” właśnie jemu. Należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Był mężem Bronisławy Kreczmar i ojcem Jerzego Axera, filologa klasycznego. Był też związany z aktorką Zofią Mrozowską, z którą miał syna Andrzeja Axera, socjologa i szefa zakładu psychiatrycznego Columbia Care Services w Portland (Oregon). Erwin Axer mieszkał w Warszawie przy ulicy Odyńca.

Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie w wieku 95 lat. Mszy świętej pogrzebowej, która odbyła się 16 sierpnia 2012 w kościele pw. św. Karola Boromeusza, przewodniczył ks. Wiesław Niewęgłowski. Axera żegnali jego aktorzy; m.in. Maja Komorowska, Ignacy Gogolewski, Damian Damięcki. Odczytano listy nadesłane od prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego i prezesa ZASP Olgierda Łukaszewicza. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A-2-37)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..

Ordery i odznaczenia Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1996) „za wybitne zasługi dla kultury narodowej”. Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy (19 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1952) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (27 października 2005) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1965)Odznaczenia dla działaczy kultury, „Trybuna Ludu”, nr 134, 16 maja 1965, s. 5. Medal 90-lecia ZAiKS-u (2009) Dyplom Ministerstwa Kultury ZSRR (1979)Radzieckie dyplomy dla polskich artystów, „Trybuna Ludu”, nr 267, 13 listopada 1979, s. 9.

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia (1953) Nagroda Państwowa I stopnia za artystyczną działalność teatralną w minionym 10-leciu (1955) Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za osiągnięcia reżyserskie w warszawskim Teatrze Współczesnym (1960) Nagroda Sekcji Krytyków Teatralnych Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego przyznawanej w ramach nagrody im. Stanisława Ignacego Witkiewicza za popularyzację polskiej kultury teatralnej za granicą (1993)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Jerzy Koenig, Kto to jest Erwin Axer, [w:] Rekolekcje teatralne. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1979, teatralny.pl „Notatki o Axerze”, dwutygodnik.com „Teatr Erwina Axera”, polskieradio.pl

Kategoria:Absolwenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Łodzi Kategoria:Dyrektorzy Teatru Narodowego w Warszawie Kategoria:Dyrektorzy Teatru Współczesnego w Warszawie Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Laureaci Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy felietoniści Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Żydzi związani ze Lwowem Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 2012