Sejm piotrkowski 1468

mały|Kazimierz IV Jagiellończyk Sejm piotrkowski 1468 – sejm walny Korony Królestwa Polskiego zwołany przez Kazimierza IV Jagiellończyka do Piotrkowa Trybunalskiego na 9 października 1468 r., przede wszystkim w celu uchwalenia sposobu wypłacenia żołdu dla wojsk biorących udział w zakończonej wojnie trzynastoletniej z Zakonem Krzyżackim.

Sejm poprzedziły spotkania króla z sejmikami prowincjonalnymi – małopolskim w Wiślicy w dniach 25 do 30 czerwca 1468 r. i wielkopolskim w Kole 13 lipca 1468 r. Obrady nie przyniosły rozstrzygnięcia w głównej sprawie – została ona przekazana z powrotem do sejmików prowincjonalnych. Po raz pierwszy posłowie wybrani zostali w ramach sejmików ziemskich.

Uważany za pierwszy polski sejm walny dwuizbowy.

Geneza zwołania Przyczyny polityczne W 1466 r. zakończyła się II pokojem toruńskim wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim. Mimo wygranej i znacznych nabytków terytorialnych, skarb Korony był wyczerpany opłatami dla armii najemnej. Aby móc wypłacić żołd wynajętym żołnierzom, król musiał nałożyć nadzwyczajny podatek na szlachtę. Jednakże po przegranej pod Chojnicami w 1454 r., podczas wojny, szlachta wymusiła na nim wydanie statutów nieszawskich, potwierdzających i zastępujących wydany wcześniej w tym roku przywilej cerekwicki. Zgodnie z nimi do nakładania nadzwyczajnych podatków wymagana była zgoda sejmików ziemskich. Poszczególne sejmiki próbowały jednak przerzucić ten ciężar na pozostałe. W związku z tym król postanowił zwołać sejm walny z udziałem przedstawicieli wszystkich ziem.

Udział króla w sejmikach ziemskich lewo|mały|Kompleks bernardyński w Kole – prawdopodobne miejsce obrad sejmiku 25 czerwca 1468 r. król wraz z małżonką wyruszył z Krakowa do Wiślicy, aby wziąć udział w sejmiku małopolskim i prosić zgromadzonych o uchwalenie podatku. Szlachta, choć wyraziła swoją przychylność wobec planów, postanowiła odłożyć ostateczną decyzję na zjazd walny w Piotrkowie, argumentując to niechęcią do podejmowania ważnych decyzji bez udziału szlachty wielkopolskiej. W związku z tym zdecydowali o wyborze dwóch przedstawicieli na sejm z każdego powiatu. Polscy historycy spierają się o znaczenie użytego przez Długosza wyrażenia ex omnibus districtibus – zdaniem Adolfa Pawińskiego oznacza ono dwóch posłów dla wszystkich powiatów łącznie, zaś Wacław Uruszczak argumentuje, iż chodzi o dwóch posłów z każdego powiatu z osobna.

1 lipca Kazimierz Jagiellończyk wyjechał z Wiślicy, by 13 lipca odbyć w Kole zjazd z rycerstwem – sejmik wielkopolski. Tamtejsza szlachta podjęła jednak decyzję analogiczną do małopolskiej. Tym samym całość decyzji została przeniesiona na sejm walny.

Przebieg Sposób obrad Uczestnicy obrad zebrali się w Piotrkowie 9 października 1468 roku. Na stany sejmujące składali się posłowie sejmików ziemskich, rada królewska oraz sam król. Posłowie obradowali jako jedna izba – poselska, zaś rada królewska jako druga izba – senat. Król zatwierdzał prawa uchwalone przez obie izby, zaś żadne prawo nie mogło być uchwalone bez zgody izby poselskiej. Posłom ziemskim zostały wypłacone diety.

Uchwały sejmu Sejm podjął decyzje w bieżących sprawach państwa – z nich najważniejsze były fałszywe monety, taksy wojewodzińskie, kompetencje sądowe starostów. Szczególnie istotny był nakaz posługiwania się w sądach prawem pisanym, wydany z troski o jego jednolitość. Najważniejsza kwestia, ze względu na którą zwołany został sejm, pozostała jednak nierozstrzygnięta – posłowie ziemscy nie otrzymali od reprezentowanych powiatów mandatu do uchwalenia jakichkolwiek podatków, w związku z czym kwestia wypłacenia żołdu została odesłana z powrotem do sejmików ziemskich. W tej sytuacji wyznaczono dwa kolejne zjazdy – sejmiki wojewódzkie. Wielkopolski miał się odbyć 6 grudnia w Kole, zaś małopolski – 13 grudnia w Nowym Mieście Korczynie.

Następstwa Uchwały sejmików wojewódzkich Sejmiki w Kole i Nowym Mieście Korczynie odbyły się zgodnie z planem. Na sejmik małopolski przybyli posłowie wielkopolscy, aby ustalić wspólną wersję uchwały. Podjęto tam wspólnie decyzję o ustanowieniu podatku wiardunkowego z dóbr szlacheckich, który miał po równo obciążać dziedzica i kmiecia.

Rozwój polskiego parlamentaryzmu Na sejm w Piotrkowie po raz pierwszy udali się posłowie wybrani w sposób uregulowany przez sejmiki ziemskie. Obradowali oni również jako osobna izba. Obie te zasady – obieralności posłów na sejmikach i odrębności izb – stały się od tego czasu powszechną praktyką. W regułę przerodził się zwyczaj, że żaden sejm nie może odbyć się bez udziału posłów ani żadne prawo ustanowione bez ich zgody.

Odbiór współczesny thumb|Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w Kole, 8 lipca 2018

Obchody 550-lecia polskiego parlamentaryzmu W 2018 r. przypadła 550. rocznica obrad sejmików ziemskich i sejmu walnego w Piotrkowie. Z tej okazji w Warszawie na Zamku Królewskim 13 lipca odbyło się Zgromadzenie Narodowe, na którym orędzie wygłosił Prezydent RP Andrzej Duda.

8 lipca Marszałek Sejmu Marek Kuchciński wziął udział w obchodach 550 rocznicy sejmiku w Kole, gdzie uczestniczył w odsłonięciu tablicy pamiątkowej.

Kontrowersje wokół pierwszeństwa sejmów Początkowo historycy uważali sejm piotrkowski z 1468 r. za pierwszy sejm walny dwuizbowy, stanowiący wzór dla późniejszych sejmów. Z czasem jednak zaczął przeważać pogląd Adolfa Pawińskiego, który określił tym mianem sejm piotrkowski z 1493 r. Na jego badaniach opierał się między innymi Juliusz Bardach. Zakwestionował je dopiero Wacław Uruszczak, który na nowo zinterpretował relacje Jana Długosza. Powrócił do teorii pierwszeństwa sejmu z 1468 r., wiążąc dwuizbowość z obieralnością posłów na sejmikach ziemskich.

Przypisy

Kategoria:Sejmy Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Sejmy Korony Królestwa Polskiego (chronologia) Kategoria:Wydarzenia 1468