Pomorska Nagroda Literacka „Wiatr od morza” – nagroda literacka ustanowiona w 2018 r. przez Samorząd Województwa Pomorskiego.
Geneza i zasady Nawiązując do tradycji takich nagród jak Nagroda Artusa czy Nagroda Pro Libro Legendo, władze województwa pomorskiego ufundowały w 2018 r. Pomorską Nagrodę Literacką Wiatr od morza. Nazwa nagrody została zapożyczona od tytułu utworu Stefana Żeromskiego poświęconego powrotowi Pomorza, w tym Kaszub, w granice Rzeczypospolitej i wpisywała się w 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Inicjatywa była także formą uczczenia 20-lecia powstania samorządu wojewódzkiego.
Nagroda przyznawana jest dorocznie za dokonania w roku poprzednim. Mogą ją otrzymać autorzy zamieszkali i tworzący na Pomorzu, bądź też autorzy dzieł w istotny sposób związanych z tematyką pomorską. Prawo do zgłaszania kandydatur do nagrody przysługuje różnym podmiotom o charakterze kulturalnym, m.in. stowarzyszeniom i związkom literackim, mediom, wydawnictwom, bibliotekom. Laureatów wyłania liczące przynajmniej pięciu członków jury powołane przez Zarząd Województwa Pomorskiego spośród przedstawicieli środowisk literackich, akademickich i dziennikarskich. Przewodniczącym jury był w latach 2018-2023 prof. Zbigniew Majchrowski. W 2024 r. funkcję tę objął Władysław Zawistowski. Organizacją procesu przyznawania nagrody zajmuje się Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku.
Kategorie Pomorską Nagrodę Literacką przyznaje się w trzech kategoriach:
Literacka Książka Roku – oceniane są utwory należące do szeroko rozumianej literatury pięknej Pomorska Książka Roku – oceniane są wszelkie publikacje związane tematycznie z regionem, zarówno literackie, jak i inne np. opracowania historyczne, monografie, biografie, studia regionalne, przewodniki, albumy, rozprawy naukowe Całokształt pracy literackiej – ocenie podlega dorobek pracy twórczej: jego wartość intelektualna, artystyczna, oddziaływanie krajowe, znaczenie dla regionu, bądź dokonania w dziedzinach pozaliterackich: edukacji, życiu kulturalnym i społecznym oraz popularyzacji literatury, książki lub czytelnictwa
W 2022 r. po raz pierwszy przyznano Nagrodę Publiczności. Wybierać można było spośród nominowanych książek. W plebiscycie internetowym oddano 183 głosy.
Nagrody mają charakter indywidualny. W przypadku dokonań o charakterze zbiorowym nagrodę przekazuje się osobie lub osobom kierującym projektem, np. redaktorom książki. Zwycięzca w każdej z trzech kategorii otrzymuje statuetkę „Wiatr od morza" (zaprojektowaną przez prof. Jacka Zdybla) oraz nagrodę pieniężną (w 2018 i 2019 r. było to 10 000 zł, w 2020 r. 15 000 zł).
Nagroda wręczana jest podczas uroczystej gali w IV kwartale każdego roku. Wówczas przyznaje się także Kaszubską Nagrodę Literacką. Uroczystość odbywa się w Centrum św. Jana w Gdańsku. W 2020 r. galę odwołano ze względu na epidemię koronawirusa.
Laureaci i nominowani 2018 Literacka Książka Roku 2017 – Martyna Bunda Nieczułość (Wydawnictwo Literackie)
Nominacje:
Artur Nowaczewski Hostel Nomadów (Iskry) Martyna Bunda Nieczułość (Wydawnictwo Literackie) Ewa Poniznik Poza nocą (Oficyna Wydawnicza Tysiąclecia) Grzegorz Kwiatkowski Sową (Biuro Literackie)
Pomorska Książka Roku 2017 – Edmund Kizik (red.), Sławomir Kościelak (red.) Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra T. 1, Eseje (Muzeum Narodowe w Gdańsku)
Nominacje:
Dariusz Rosiak Biało-czerwony. Tajemnica Sat-Okha (Czarne) Edmund Kizik (red.), Sławomir Kościelak (red.) Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra T. 1, Eseje (Muzeum Narodowe w Gdańsku) Cezary Niedziółka (red.) Teatr Wybrzeże 1946-2017 (Teatr Wybrzeże)
Całokształt pracy literackiej – Stefan Chwin
2019 Literacka Książka Roku 2018 – Monika Milewska Latawiec z betonu (WAM)
Nominacje:
Magdalena Grzebałkowska Komeda. Osobiste życie jazzu (Znak) Monika Milewska Latawiec z betonu (WAM) Marek Górlikowski Noblista z Nowolipek. Józefa Rotblata walka o pokój (Znak) Wojsław Brydak Poste restante (Rebis) Antoni Pawlak Zapiski na paczce papierosów (Wielka Litera)
Pomorska Książka Roku 2018 – Ewa Barylewska-Szymańska (red.), Katarzyna Rozmarynowska (red.), Zofia Maciakowska (red.), Wojciech Szymański (red.) Gdańskie ogrody (Muzeum Gdańska)
Nominacje:
Małgorzata Omilanowska Budowanie nad Bałtykiem. Studia z architektury i sztuki Gdańska, Pomorza i Żmudzi (Fundacja Terytoria Książki) Ewa Barylewska-Szymańska (red.), Katarzyna Rozmarynowska (red.), Zofia Maciakowska (red.), Wojciech Szymański (red.) Gdańskie ogrody (Muzeum Gdańska) Jacek Friedrich Walka obrazów. Przedstawienie wobec idei w Wolnym Mieście Gdańsku (Fundacja Terytoria Książki, Słowo / Obraz Terytoria)
Całokształt pracy literackiej – Aleksander Jurewicz
2020 Literacka Książka Roku 2019 – Izabela Morska Znikanie (Znak)
Nominacje:
Salcia Hałas Potop. Poemat przewlekły o końcu świata. Poemat prozą (W.A.B. - Grupa Wydawnicza Foksal) Bogdan Jaremin Zapach porcelany (Bernardinum) Izabela Morska Znikanie (Znak)
Pomorska Książka Roku 2019 – Józef Borzyszkowski, Cezary Obracht-Prondzyński Historia Kaszubów w dziejach Pomorza T. 3-5 (Instytut Kaszubski)
Nominacje:
Józef Borzyszkowski, Cezary Obracht-Prondzyński Historia Kaszubów w dziejach Pomorza T. 3-5 (Instytut Kaszubski) Jerzy Jankau Lekcja anatomii u Hansa Memlinga (Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego) Jan Daniluk "Miasta skoszarowane". Gdańsk i Sopot jako garnizon Wehrmachtu w latach 1939-1945 (Muzeum Gdańska) Andrzej Janusz Żelewscy w cieniu von dem Bacha (Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy) Całokształt twórczości – Zenon Ciesielski
2021 Literacka Książka Roku 2020 – Antoni Pawlak Ale bez rozgrzeszenia (Instytut Mikołowski im. Rafała Wojaczka)
Nominacje:
Tadeusz Dąbrowski Scrabble (PIW) Dariusz Filar Szklanki żydowskiej krwi (Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku) Antoni Pawlak Ale bez rozgrzeszenia (Instytut Mikołowski im. Rafała Wojaczka) Barbara Szczepuła W domu wroga (Wydawnictwo Arche Marek Tokarczyk)
Pomorska Książka Roku 2020 – Mikołaj Trzaska, Tomasz Gregorczyk, Janusz Jabłoński Wrzeszcz! Mikołaj Trzaska. Autobiografia (Wydawnictwo Literackie)
Nominacje:
Janusz Dargacz Od Sopotu po Stogi. Początki kąpielisk morskich w okolicach Gdańska (1800-1870) (Muzeum Gdańska) Dorota Karaś, Marek Sterlingow Walentynowicz. Anna szuka raju (Znak) Michał Ślubowski Czarownice, mieszczki, pokutnice. Gdańskie szkice herstoryczne (Marpress) Mikołaj Trzaska, Tomasz Gregorczyk, Janusz Jabłoński Wrzeszcz! Mikołaj Trzaska. Autobiografia (Wydawnictwo Literackie) Całokształt twórczości – Paweł Huelle
2022 Literacka Książka Roku 2021 – Monika Milewska Ślepa kuchnia. Jedzenie i ideologia w PRL (PIW)
Nominacje:
Zbigniew Joachimiak Córka / Daughter (Fundacja Światło Literatury) Bożena Ptak Lęki nieoswojone (SPP) Stefan Chwin Oddać życie za Polskę. Samobójstwo altruistyczne w kulturze polskiej XIX wieku (Tytuł) Monika Milewska Ślepa kuchnia. Jedzenie i ideologia w PRL (PIW) Krystyna Lars Światło w Zatoce. Wiersze gdańskie (Tytuł)
Pomorska Książka Roku 2021 – Janusz Dargacz (red.), Katarzyna Kurkowska (red.), Leszek Molendowski (red.) Historie gdańskich dzielnic T. 3, Nowy Port (Muzeum Gdańska)
Nominacje:
Janusz Dargacz (red.), Katarzyna Kurkowska (red.), Leszek Molendowski (red.) Historie gdańskich dzielnic T. 3, Nowy Port (Muzeum Gdańska) Anna Kriegseisen Kolory Gdańska. Kompozycje barwne fasad od XVI do końca XVIII wieku (Muzeum Gdańska) Joanna Breza Moja Wróblewskiego (Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku) Jaśmina Korczak-Siedlecka Przemoc i honor w życiu społecznym wsi na Mierzei Wiślanej w XVI-XVII wieku (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika) Tymon Tymański Sclavus (Części Proste)
Nagroda Publiczności – Janusz Dargacz (red.), Katarzyna Kurkowska (red.), Leszek Molendowski (red.) Historie gdańskich dzielnic T. 3, Nowy Port (Muzeum Gdańska)
Całokształt twórczości – Anna Czekanowicz
2023 Literacka Książka Roku 2022 – Wiktoria Bieżuńska Przechodząc przez próg, zagwiżdżę (Wydawnictwo Cyranka)
Nominacje:
Wiktoria Bieżuńska Przechodząc przez próg, zagwiżdżę (Wydawnictwo Cyranka) Tadeusz Dąbrowski To jest fajka. Wiersze z lat 1999-2020 (PIW) Łukasz Orbitowski Chodź ze mną (Świat Książki) Paweł Radziszewski Niepowinność (Wydawnictwo Sine Qua Non) Karolina Ubych Sonia, Piotrek i tajemnica rzygaczy (Marpress)
Pomorska Książka Roku 2022 – Katarzyna Włodkowska Na oczach wszystkich. Historia przypadku polskiego Fritzla (Wielka Litera)
Nominacje:
Waldemar Czachur, Peter Oliver Loew "Nigdy więcej wojny!" 1 września w kulturze pamięci Polski i Niemiec w latach 1945-1989 (Wydawnictwo Naukowe Scholar) Grzegorz Piątek Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939 (Wydawnictwo W.A.B.) Dobromiła Rzyska-Laube Zbiory artystyczne polskich ziemian na Pomorzu Nadwiślańskim od końca XVIII wieku po czasy dzisiejsze (Muzeum Narodowe w Gdańsku) Katarzyna Włodkowska Na oczach wszystkich. Historia przypadku polskiego Fritzla (Wielka Litera)
Nagroda Czytelników – Paweł Radziszewski Niepowinność (Wydawnictwo Sine Qua Non)
Honorowa Nagroda "Wiatr od Morza" (przyznana pośmiertnie) – Andrzej Zarębski Między Grudniem a grudniem. Zapiski z internowania
Całokształt twórczości – Mieczysław Abramowicz
2024 Literacka Książka Roku 2023 – Dorota Karaś, Marek Sterlingow, Urban. Biografia (Wydawnictwo Znak)
Nominacje:
Marta Abramowicz, Irlandia wstaje z kolan (Wydawnictwo Krytyki Politycznej)
Stasia Budzisz, Welewetka. Jak znikają Kaszuby (Wydawnictwo Poznańskie) Dorota Karaś, Marek Sterlingow, Urban. Biografia (Wydawnictwo Znak) Krzysztof A. Zajas, Gerda (Wydawnictwo Marginesy)
Pomorska Książka Roku 2023 – Wojciech Skóra, Słupsk 1945. Miasto Niemców, Sowietów i Polaków (Wydawnictwo Rys)
Nominacje:
Łukasz Bugalski, Zachodni front śródmieścia Gdańska. Studium urbanistyczno-konserwatorskie (Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria) Maciej Prarat, Młyny wodne, wiatraki i kieraty w XIX i 1 połowie XX w. na terenie Pomorza (w granicach dawnych Prus Zachodnich). Technika i architektura (Wydawnictwo Naukowe UMK) Marcin Grulkowski, Privilegia Casimiriana. Przywileje Króla Kazimierza IV Jagiellończyka dla Gdańska z okresu wojny trzynastoletniej (Wydawnictwo Muzeum Gdańska) Wojciech Skóra, Słupsk 1945. Miasto Niemców, Sowietów i Polaków (Wydawnictwo Rys) Piotr Wróblewski, Żarnowiec. Sen o polskiej elektrowni jądrowej (Wydawnictwo Krytyki Politycznej) Nagroda Czytelników – Stasia Budzisz, Welewetka. Jak znikają Kaszuby (Wydawnictwo Poznańskie)
Całokształt Pracy Literackiej – Stanisław Rosiek
2025 Literacka Książka Roku 2024 – Kora Tea Kowalska, Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy (Wydawnictwo Karakter)
Nominacje:
Magdalena Grzebałkowska, Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej (Wydawnictwo Znak) Roksana Jędrzejewska-Wróbel, 12 dni. Rodzinny patchwork (WiMBP) Kora Tea Kowalska, Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy (Wydawnictwo Karakter) Urszula Morga, Fundamenty (Miejski Dom Kultury w Radomsku) Maciej Siembieda, Kairos (Wydawnictwo AGORA)
Pomorska Książka Roku 2024 – Sylwia Bykowska, Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960 (IH PAN)
Nominacje:
Sylwia Bykowska, Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960 (IH PAN) Stefan Chwin, Mój Gdańsk (WiMBP) Aleksandra Kozłowska, Ambulans jedzie na wieś. Śladami wędrownych wyrwizębów (Wydawnictwo Znak) Zbigniew Opacki, Dagmara Płaza-Opacka, Tadeusz Wenda. Budowniczy portu Rzeczypospolitej (Muzeum Miasta Gdyni i Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego) Piotr Paluchowski, Od astrologii i astromedycyny do popularyzacji nauki. Wiedza o niebie w drukach kalendarzowych Prus Królewskich (XVI-XVIII w.) (Instytut Kaszubski w Gdańsku)