mały|Granice planetarne Granice planetarne – pojęcie dotyczące procesów systemu Ziemi (globalny ekosystem) i granic, których przekroczenie może wywołać nagłą, nieliniową i nieodwracalną zmianę środowiska w skali kontynentalnej lub globalnej (np. punkty krytyczne w ziemskim systemie klimatycznym).
Termin został zaproponowany w 2009 roku przez grupę naukowców zajmujących się systemem Ziemi i środowiskiem (zob. analiza systemowa, , ) pod przewodnictwem z i z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Celem grupy było zdefiniowanie dla społeczności międzynarodowej, w tym rządów na wszystkich poziomach, międzynarodowych organizacji, społeczeństwa obywatelskiego, społeczności naukowców i prywatnego sektora, „bezpiecznej przestrzeni działania dla ludzkości” jako warunku koniecznego dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju. Model ten oparty jest na spostrzeżeniach naukowych, że działalność człowieka od czasu rewolucji przemysłowej jest głównym czynnikiem globalnej zmiany środowiska.
Według paradygmatu „przekroczenie jednej lub więcej granic planetarnych może być szkodliwe lub nawet katastroficzne ze względu na ryzyko przekroczenia progów, które spowoduje nieliniową, nagłą zmianę środowiska w skali od kontynentalnej do planetarnej”. Granice procesu systemu Ziemi wyznaczają bezpieczną strefę dla Ziemi, dopóki nie są przekraczane. Od 2009 roku dwie granice zostały już przekroczone, podczas gdy inne są w bezpośrednim niebezpieczeństwie przekroczenia. Zdaniem naukowców ludzkość przekroczyła już cztery ograniczenia – dotyczące klimatu, bioróżnorodności, przeznaczenia gruntów pod uprawy i cyklu azotu i fosforu. Z badań wynika, że system naszej planety nie jest już stabilny.
Progi i granice Progi lub punkty przełomowe to momenty w których bardzo mały przyrost zmiennej kontrolnej (jak dwutlenek węgla w atmosferze) powoduje większe, możliwie katastrofalne zmiany (np. globalne ocieplenie) przez reakcje naturalnego systemu Ziemi.
Punkty progowe są trudne do zlokalizowania, ponieważ system Ziemi jest bardzo skomplikowany. Zamiast definiować wartość progową badanie ustala zakres, w którym powinien znajdować się próg. Dolny koniec zakresu definiowany jest jako granica. Dlatego definicja „bezpiecznej przestrzeni działania” jest w tym znaczeniu, że jeśli jesteśmy poniżej granicy, jesteśmy poniżej wartości progowej. Przekroczenie granicy oznacza wejście strefę zagrożenia.
Proponowany model stanowi podstawę do zmiany podejścia do rządzenia i zarządzania od niezbędnych sektorowych analiz limitów wzrostu wymierzonych w zminimalizowanie negatywnych efektów zewnętrznych w celu oszacowania bezpiecznej przestrzeni dla ludzkiego rozwoju. Granice planetarne określają niejako granice „planetarnego pola gry” dla ludzkości, jeśli chcemy uniknąć poważnych antropogenicznych zmian środowiskowych w skali globalnej.
Przekroczenie jednej lub więcej granic planetarnych może mieć szkodliwy lub nawet katastroficzny skutek ze względu na ryzyko przekroczenia progów, które spowoduje nieliniową, nagłą zmianę środowiska w skali od kontynentalnej do planetarnej. Badanie z 2009 roku zidentyfikowało dziewięć granic planetarnych, a obecna wiedza naukowa pozwoliła badaczom określić ujęcie ilościowe dla siedmiu z nich.
Według krytyków sześć z tych limitów nie zostało udowodnionych, w tym 15% limit użytkowania gruntów. Uważają ponadto, że większe wykorzystanie gruntów zwiększyło globalny dobrobyt. Krytycy twierdzą również, że sześć granic ma znaczenie lokalne, a nie globalne.
+ Granice plantarneProces Systemu ZiemiZmienna kontrolnaGranica przekroczonaPrzypisy Zmiany klimatuStężenie dwutlenku węgla w atmosferze (ppm przez objętość) Alternatywnie: Wzrost wymuszenia radiacyjnego (W / m ²) od początku rewolucji przemysłowej (~ 1750)tak2. Utrata różnorodności biologicznejWskaźnik wymierania (liczba gatunków na milion rocznie)tak3. Biogeochemiaa) antropogeniczny azot usuwany z atmosfery (miliony ton rocznie)
(b) antropogeniczny fosfor trafiający do oceanów (miliony ton rocznie)tak, nie4. Zakwaszenie oceanówŚredni globalny stan nasycenia węglanu wapnia w powierzchniowej wodzie morskiej (jednostki omega)nie5. Użytkowanie gruntówPowierzchnia ziemi przekształcona na pola uprawne (procent)nie6. Woda słodkaGlobalne konsumpcja wody przez ludzi (km ³ rocznie)nie7. Zubożenie warstwy ozonowejStratosferyczne stężenie ozonu (jednostki Dobsona)nie8. Aerozole atmosferyczneOgólne stężenie cząstek stałych w atmosferze w ujęciu regionalnymnie określono ilościowo9. Zanieczyszczenie chemiczneStężenie substancji toksycznych, tworzyw sztucznych, substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, metali ciężkich i skażenia radioaktywnego w środowiskunie określono ilościowo
Zobacz też
ekologia, równowaga biocenotyczna, sozologia, polityka ekologiczna granice wzrostu hipoteza Gai hipoteza konwergencji statyczna teoria zasobów wylesianie zielona rewolucja zrównoważony rozwój
Przypisy W: Countdown (odliczanie) – a global initiative to champion and accelerate solutions to the climate crisis, turning ideas into action)
Linki zewnętrzne , : Let the environment guide our development; Niech środowisko kieruje naszym rozwojem (translated by Leszek Nowicki; Reviewed by Agata Lesnicka); TEDGlobal 2010
Kategoria:Nauki o Ziemi