Maksymilian Jatowt, ps. „Jakub Gordon” (ur. ok. 1823 w Wilnie, zm. 27 listopada 1895 we Lwowie) – polski działacz niepodległościowy, sybirak, literat, wydawca.
Życiorys Urodził się ok. 1823 w Wilnie W źródłach podano, że Maksymilian Jatowt w 1895 zmarł mając 72 lat. Ponadto źródła wskazały, że w 1840 został aresztowany w wieku 17 lat. W świetle obu informacji wynika, że urodził się ok. 1823. W niektórych współczesnych źródłach podaje się, że urodził się w 1826 lub w 1927, np. biblioteki cyfrowe oraz . Pochodził z litewskiej rodziny Jatowtów. Miał rodzeństwo: brata, który został pułkownikiem artylerii w Armii Imperium Rosyjskiego oraz siostry, z których jedna została żoną prof. Uniwersytetu Warszawskiego Karola Jurkiewicza, a druga zamieszkiwała w Lublinie wraz z zesłańcem syberyjskim (towarzyszem Ludwika Zielonki).
Uczył się w gimnazjum w Lublinie. W 1840 mając 17 lat został wciągnięty w Warszawie do spisku przez prowokatora tajnej policji carskiej. Po wykryciu został aresztowany wraz z innymi konspiratorami w Hotelu Wileńskim na Tłumackiem. Przez kilka miesięcy był więziony w Cytadeli, po czym został skazany na wygnanie w głąb Imperium Rosyjskiego. Podczas drogi zbiegł i udał się do Francji. W 1848 przybył do Polski jako emisariusz. Został wykryty jako uczestnik konspiracji krakowskiej i skazany na roty sołdackie, które przez kilka lat odbywał jako szeregowy żołnierz w Orenburgu. Przebywał wówczas ze skazanym na zesłanie Tarasem Szewczenką. W trakcie wojny krymskiej zamierzał jako ochotnik wziąć udział w kampanii sewastopolskiej w szeregach armii bojowej, co było dopuszczalne dla więźniów politycznych celem dosłużenia się przez nich stopni oficerskich. Po uzyskaniu zezwolenia rządu rosyjskiego otrzymał środki finansowe na przejazd oraz karty legitymacyjne. W drodze do Sewastopola zbiegł i po raz drugi udał się na emigrację.
Od tego czasu przebywał we Francji. W Paryżu pełnił funkcję sekretarza przybocznego Adama Jerzego Czartoryskiego (dzięki znajomości języka francuskiego odczytywał księciu wydawnictwa prasowe). Następnie był nauczycielem matematyki w Tuluzie. Wówczas był nakłaniany przez bp. Félixa Dupanloupa do zostania księdzem i udania się na wschód jako misjonarz, jednak nie odczuwając powołania odmówił. Później wyjechał do Ameryki Północnej. W Nowym Orleanie ponownie uczył matematyki w szkole francuskiej. Rozpoczął działalność literacką. Publikował utwory, przede wszystkim pamiętniki i wspomnienia, bazujące głównie na latach swoich przeżyć. Jako literat funkcjonował pod pseudonimem „Jakub Gordon”. Jego dzieła początkowo były drukowane jako felietony w czasopismach „Czas”, „Głos” i w innych. Przed 1863 powrócił z Ameryki do Europy. Wówczas jego utwory były publikowane w serii „Biblioteka Pisarzy Polskich” nakładem wydawnictwa Brockhaus z Lipska. Podczas powstania styczniowego przebywał poza ziemiami polskimi, następnie w Wiedniu. Stamtąd w 1864 przybył do Lwowa posługując się paszportem amerykańskim, otrzymał poddaństwo austriackie i osiadł w tym mieście na stałe, zamieszkując w nim do końca życia. Wyjątkiem od tego był okres dwóch lat, kiedy od 1869 do 1870 przebywał w Sanoku, wydając dwutygodnik polityczno-literacki „Reforma”, którego wydawcą był miejscowy drukarz Karol Pollak, a redaktorem odpowiedzialnym Aleksander Krzyżanowski. W uznaniu swoich zasług na polu literackim otrzymał od Sejmu Krajowego posadę urzędnika archiwisty przy Wydziale Krajowym, w związku z czym ponownie zamieszkał we Lwowie. Na emeryturę przeszedł z uwagi na niezdolność do dalszej pracy wskutek utraty zdrowia. We Lwowie wydał jeszcze kilka swoich prac. Kilka z jego utworów zostało przetłumaczonych na języki obce, tym francuski, niemiecki i czeski.
Zmarł 27 listopada 1895 we Lwowie w wieku 72 lat.
Publikacje Moskwa. Pamiętniki J. G. Polaka z Korony obywatela Stanów Zjednoczonych Ameryki (1861, Paryż) Mes prisons en Russie. Mémoires de J. Gordon (1861, Lipsk) Mes Prisons. On l'exil en Sibérie (1862, Genewa) Meine Kerker in Russland (1863, Lipsk, przedruk z Wanderera) Obrazki caryzmu. Pamiętniki J. Gordona (1863, Lipsk; 1883, Lwów) Sechs Jahre in Orenburg (1864, Drezno) Sołdat czyli Sześć lat w Orenburgu i Uralsku. Nowe pamiętniki J. Gordona (1864/1865, Bruksela/Lipsk) przekład na język czeski w czasopiśmie „Zlata Praha” (1865) Kaukaz czyli ostatnie dni Szymala. Powieść historyczna (1865, Lipsk) Przechadzki po Ameryce (1866, Berlin/Poznań) Podróż do Nowego Orleanu (1867, Lipsk) Obrazki galicyjskie (1869, Sanok) Szkice i ramotki (1870, Lwów) Gdy się było młodym. Wspomnienia z podróży po szerokim świecie (1871, Lipsk) Turysta z musu. Tom I (1873, Lwów) Turysta z musu. Tom II (1873, Lwów) Mały kantonista
Przypisy
Linki zewnętrzne Maksymilian Jatowt – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Galicyjscy urzędnicy Kategoria:Ludzie kultury związani z Sanokiem Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Lublinem Kategoria:Ludzie związani z Orenburgiem Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Polacy w Stanach Zjednoczonych 1795–1918 Kategoria:Polacy we Francji 1795–1918 Kategoria:Polscy archiwiści Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy nauczyciele matematyki Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Polscy zesłańcy na Sybir Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Urodzeni w XIX wieku Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1895