thumb|250px|Fresk na suficie Camera degli Sposi, Palazzo Duccale, Mantua thumb|250px|Pokłon pasterzy, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork thumb|250px|Modlitwa w Ogrójcu, National Gallery w Londynie thumb|250px|Zmarły Chrystus, Pinakoteka Brera w Mediolanie Andrea Mantegna (ur. ok. 1431, zm. 13 września 1506) – włoski malarz i rytownik. Urodzony w okolicy Vicenzy w rodzinie cieśli. Zajmował się także dyplomacją, projektowaniem arrasów, archeologią i matematyką.
Był prekursorem miedziorytu, a jego prace były wzorem dla Albrechta Dürera. Tworzył głównie w Padwie i Mantui. Jego obrazy wyróżniają się dramatyzmem rysunku, mistrzostwem perspektywy oraz wybitnie klasycznym detalem architektonicznym.
Pierwszym samodzielnym dziełem Mantegni był obraz ołtarzowy do kościoła Mądrości Bożej w Padwie. Obraz ten nie zachował się.
Do najważniejszych prac Mantegni zalicza się freski ze scenami z życia św. św. Krzysztofa i Jakuba w Cappella Ovetari w kościele degli Eremitani w Padwie (1448–1457), poważnie uszkodzone w czasie II wojny światowej, częściowo zrekonstruowane) oraz freski w Camera degli Sposi w Pałacu Książęcym w Mantui. Od 1459 pracował u Gonzagów w Mantui, tworząc serię wybitnych fresków w i Palazzo Ducale. Namalowany w latach 1465–1466 obraz Chrystus zmarły wyróżnia się zastosowaniem bardzo śmiałego skrótu perspektywicznego.
W twórczości Mantegni widać dokładną znajomość antyku, np. 9 obrazów pod wspólnym tytułem Triumf Cezara (ok. 1480–1492). Inną jego pracą był obraz Modlitwa w Ogrójcu z 1460 roku, znajdujący się obecnie w National Gallery w Londynie. W galerii Uffizi znajdują się trzy obrazy, obecnie Tryptyk z Pokłonem Trzech Króli, Obrzezaniem i Wniebowstąpieniem Chrystusa.
Prace artysty Lata 1431–1459 Święty Marek – ok. 1448, Städelsches Kunstinstitut Frankfurt Święty Hieronim – 1448–1449, Museu de Arte, São Paulo Święty Piotr – ok. 1449 fresk, kościół Eremitani, Padwa Serafin – 1449–1450 kościół Eremitani kaplica Ovetarich, Padwa Pokłon pasterzy – 1450, Metropolitan Museum of Art Portret Jacopa Antonia – 1453 Bibliotheque de I’Arsenal, Paryż Poliptyk ze św. Łukaszem – 1453–1454, tempera na desce 178 × 227 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan Poliptyk świętego Łukasza, – 1454, Pinakoteka Brera Święta Eufemia – 1454, Gallerie Nazionali, Neapol Święty Jerzy – ok. 1456–1457, tempera na desce 66 × 32 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja Dzieciątko błogosławiące – 1455–1460, National Gallery of Art, Waszyngton Prezentacja w świątyni – 1455–1465, tempera na desce 69 × 86,3 cm, Gemäldegalerie, Berlin
Na dworze Gonzagów (1460–1474) Zaśnięcie Matki Boskiej – 1450–1460, tempera i złoto na desce 54 × 42 cm, Prado Poliptyk San Zeno – ok. 1457–1460, Werona Tryptyk z Uffizi (Tryptyk:Obrzezanie, Pokłon Trzech Króli, Wniebowstąpienie) – ok. 1459–1492, tempera na desce, kwatera środkowa 77 × 75 cm, kwatery boczne 86 × 42,5 cm, Galeria Uffizi, Florencja Pogrzeb Najświętszej Marii Panny – 1460, Prado, Madryt Modlitwa w Ogrójcu – 1460 Święty Sebastian – ok. 1460 Portret Francesca Gonzagi – ok. 1460–1462, tempera na desce 25 × 18, cm, Museo di Capodimonte, Neapol Madonna z Dzieciątkiem – 1465–1470, Staatliche Museen, Gemäldegalerie Północna ściana w camera Picta – 1465–1474 Palazzo Ducale, Mantua Tryptyk z Pokłonem Trzech Króli, Obrzezaniem i Wniebowstąpieniem Chrystusa – 1466 Portret mężczyzny – ok. 1466, Galeria Uffizi
Lata 1475–1497 Opłakiwanie zmarłego Chrystusa (Martwy Chrystus) – 1475–1478, tempera na płótnie 68 × 81 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan Matka Boska Zwycięska – 1496, Luwr cykl Triumf Cezara: Trębacze i chorążowie – (płótno I) 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Trofea i machiny oblężnicze, poselstwa podbitych miast i inskrypcje – (płótno II) 1480–1500, Hampton Court Royal Collection Wóz z trofeami i tragarze łupów – (płótno III) 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Trębacze, chóry i słonie – (płótno V) 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Tragarze łupów, trofeów i broni – (płótno VI) – 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Muzycy i niosący sztandary – (płótno VIII), 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Juliusz Cezar na triumfalnym wozie – (płótno IX) 1485–1500, Hampton Court Royal Collection Madonna u groty – 1488–1490, Galeria Uffizi Chrystus podtrzymywany przez dwóch aniołów – 1490–1500, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhaga Zstąpienie Chrystusa do piekieł – ok. 1492, kolekcja prywatna, Barbary Piaseckiej Johnson, Princeton Odkupiciel – 1493, Congregazione Della Carita Judyta – ok. 1495, olej na desce, 30,11 × 18,1 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Judyta z głową Holofernesa – ok. 1495, olej na miedzi 38,5 × 24,5 cm, Muzeum Czartoryskich w Krakowie Święta Rodzina ze św. Janem – 1495–1505, Gemäldegalerie, Drezno Parnas – 1497, 159 cm × 192 cm, Luwr
Ostatnie lata Triumf cnoty – ok. 1499–1502, Luwr
Przypisy
Kategoria:Malarze quattrocenta Kategoria:Włoscy rytownicy Kategoria:Zmarli w 1506 Kategoria:Urodzeni w 1431