Goitrogeny, substancje wolotwórcze – związki o właściwościach antyodżywczych występujące naturalnie w żywności, zmniejszające przyswajalność jodu z pożywienia lub zaburzające wchłanianie jodu przez tarczycę i w konsekwencji produkcję jej hormonów, w skład których wchodzi jod. Przysadka w odpowiedzi na spadek stężenia hormonów produkowanych przez tarczycę uwalnia hormon pobudzający tarczycę (TSH), który powoduje nadmierny rozrost tkanki tarczycy, prowadząc ostatecznie do powstania wola.
Żywność wykazująca działanie wolotwórcze Tioglikozydy, glikozylany, GLS to związki o różnej budowie chemicznej występujące w roślinach z rodziny kapustowatych (Brassicaceae) najbardziej znane warzywa to: brukselka, kapusta, kalafior, brokuł, szpinak, jarmuż, kalarepa, gorczyca, brukiew, rzepa. Właściwości antyodżywcze mają głównie warzywa spożywane na surowo. Gotowanie w temp. 90 °C zmniejsza udział aktywnych form tioglikozydów o ok. 30%. Mrożenie warzyw również przyczynia się do obniżenia zawartości tioglikozydów.
Do zaburzeń w pracy tarczycy może doprowadzić spożycie dużych ilości manioku (rozdrobnionego jednak nienamoczonego przez dobę w celu detoksykacji), cebuli, czosnku, suchych nasion roślin strączkowych (bób, ciecierzyca, groch, fasola, soczewica, soja) oraz orzeszków ziemnych, migdałów. Wymienione produkty mogą być spożywane w umiarkowanych ilościach po wcześniejszej obróbce termicznej. Wyjątek stanowi soja, która ze względu na zawartość izoflawonów genisteiny i daidzeiny, hamujących peroksydazę tarczycową (TPO), nie powinna być spożywana przez osoby z niedoczynnością tarczycy w żadnych ilościach. Związki wolotwórcze soi nie są dezaktywowane w czasie gotowania.
Substancje chemiczne mające działanie wolotwórcze Sulfadimetoksyna (Albon), propylotiouracyl, nadchloran potasu, kwas jopanowy. Niektóre oksazolidyny, takie jak goitryna. Tiocyjanki (np. z dymu tytoniowego) i nadchlorany zmniejszają pobieranie jonów jodu na skutek zjawiska hamowania konkurencyjnego i w konsekwencji zmniejszenie wydzielania tyroksyny i trijodotyroniny przez tarczycę, których niskie stężenie na skutek ujemnego sprzężenia zwrotnego stymuluje wzrost uwalniania tyreotropiny pobudzającej gruczoł do wzrostu. Amiodaron hamuje obwodową konwersję tyroksyny do trijodotyroniny, zaburza także działanie hormonów tarczycy. Lit hamuje uwalnianie hormonów tarczycy. Fenobarbital, fenytoina, karbamazepina, ryfampicyna indukują biologiczna degradacje trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4).
Zobacz też niedoczynność tarczycy nadczynność tarczycy
Przypisy
Kategoria:Dietetyka Kategoria:Weganizm Kategoria:Choroby tarczycy