thumb|Brodziec paczulka thumb|Pogostemon deccanensis Brodziec (Pogostemon Desf.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowatych. Obejmuje ok. 85–94 gatunków. Rośliny te występują w południowej i wschodniej Azji (na północy sięgając do Japonii), nieliczne gatunki obecne są w środkowej i południowej Afryce oraz w Australii. Rosną zwykle w miejscach mniej lub bardziej wilgotnych, zarówno na terenach otwartych jak i w lasach. Należą tu też rośliny wodne, co jest rzeczą wyjątkową w rodzinie jasnotowatych.

Rośliny obfitują w olejki eteryczne i stanowią ważny surowiec dla przemysłu perfumeryjnego i kosmetycznego. Najważniejsze znaczenie ekonomiczne ma brodziec paczulka P. cablin, którego roczna produkcja w głównym ośrodku uprawy – w Indonezji – dostarczyła w 2010 roku 1300 ton surowca używanego do aromatyzowania kosmetyków i cygar, stosowanego także jako repelent przeciw owadom i pijawkom. W komercyjnych zastosowania gatunek ten często zastępowany jest przez Pogostemon heyneanus. W południowej Afryce Pogostemon mutamba dostarcza jadalnych, bogatych w skrobię bulw. Z kolei Pogostemon benghalensis jest ważną rośliną miododajną.

Rośliny użytkowe z tego rodzaju są uprawiane w klimacie ciepłym – nie znoszą spadków temperatur poniżej 0 °C.

Morfologia thumb|Kwiatostan Pogostemon benghalensis thumb|Pogostemon quadrifolius Pokrój Rośliny jednoroczne, byliny i krzewy. Pędy pełne, pokryte są nierozgałęzionymi i rozgałęzionymi włoskami.

Liście Ulistnienie naprzeciwległe lub okółkowe, z 3–12 liśćmi w okółku. Liście niemal siedzące lub ogonkowe. Blaszka liściowa jajowata do lancetowatej, rzadko równowąska, mniej lub bardziej owłosiona. Brzeg blaszki ząbkowany lub piłkowany, wierzchołek zaostrzony.

Kwiaty Zebrane w okółkach tworzących gęste lub luźne kłosokształtne kwiatostany, czasem rozgałęzione. Przysadki są zwykle drobne, równowąskie lub jajowate. Kielich zrosłodziałkowy, na szczycie z 5 zwykle równymi ząbkami, czasem większy jest ten po stronie brzusznej. Ma kształt jajowato-rurkowaty lub dzwonkowaty. Korona fioletowa lub biała, jest bardzo słabo grzbiecista (dwuwargowa). Warga po stronie brzusznej jest wąska i całobrzega, pozostałe cztery łatki są równe. Pręciki cztery równe lub dwa nieco dłuższe (dwusilne), wystające z korony. Charakterystyczną cechą rodzaju jest zwykle wyraźne owłosienie nitek pręcików. Pylniki jednokomorowe, niemal kuliste. Słupek zwieńczony dwudzielnym znamieniem o ramionach takiej samej lub podobnej długości.

Owoce Cztery rozłupki owalne lub kulistawe, o średnicy ok. 1 mm, zwykle gładkie i błyszczące.

Systematyka Rodzaj z plemienia Pogostemoneae w obrębie podrodziny Lamioideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae. Analizy molekularne potwierdziły monofiletyzm tego rodzaju i wskazały jako jego takson siostrzany rodzaj Anisomeles.

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Jasnotowate