Społeczeństwo jest niemiłe – debiutancka płyta Doroty Masłowskiej z 2014, wydana pod pseudonimem Mister D.

Album w intencji Masłowskiej miał stanowić odskocznię od działalności czysto literackiej, z którą do tej pory była kojarzona. Uznała także, że nowa dla niej – muzyczna – forma wyrazu będzie lepiej od literatury zaangażowanej pasować do tematyki społecznej, którą zamierzała poruszyć. Płyta była nagrywana przez pół roku w mieszkaniu Masłowskiej we współpracy z profesjonalnymi muzykami. Została wydana 22 lutego 2014. Muzycznie album stanowi mieszankę rapu, punka i muzyki tanecznej, utrzymanych w estetyce kampu i pastiszu, z celowo uwypukloną amatorskością wokalną Masłowskiej. W tekstach utworów Masłowska mierzy się z tematami nierówności płci (w tym w ramach samego hip-hopu), kultury skoncentrowanej na celebrytach, konsumpcjonizmu, tradycjonalizmu. Odnosi się do konkretnych postaci, symboli kojarzonych z latami dziewięćdziesiątymi, kalk z języka potocznego, telewizji i prasy kolorowej czy aspiracji i wyobrażeń stereotypowego Polaka, zarówno nowobogackiego, jak i prowincjonalnego. Do ośmiu piosenek powstały teledyski, które wizualnie stanowią spójną całość z resztą projektu. W listopadzie opublikowano osobno piosenkę „Tęcza”; stanowiła ona krytykę polskiego nacjonalizmu. Masłowska zagrała wraz z zespołem przeszło dwadzieścia koncertów. W listopadzie 2015 zawiesiła działalność muzyczną.

Społeczeństwo jest niemiłe bezpośrednio po wydaniu spotkało się z umiarkowanymi, a niekiedy wręcz jednoznacznie negatywnymi recenzjami. Zarzucano pretensjonalność, słabość warsztatową, infantylność tekstów i kiczowatość. Zarówno płyta, jak i Masłowska jako artystka zostali jednak docenieni z perspektywy podsumowań roku 2014 oraz w publikowanych później pogłębionych analizach albumu. Doceniono humor, stylistykę, wyczucie muzycznej formy oraz trafność, z jaką Masłowska przedstawiła obraz społeczeństwa polskiego końca epoki transformacji, w tym jego pychę, pretensjonalność, przaśność.

Powstanie i wydanie płyty mały|Dorota Masłowska mały|Marcin Macuk Powstanie płyty Masłowska motywowała zmęczeniem literaturą jako branżą i potrzebą poświęcenia się nowej formie, jaką się okazała muzyka. Pisarka chciała wyrazić swoją opinię na tematy społeczne, nie chcąc jednak tego robić w postaci literatury zaangażowanej, której jest niechętna. „Płyta powstała też z mojej tęsknoty za piosenkami, z którymi bym się mogła identyfikować (…). Chodziło o zaryzykowanie i zmierzenie się z nową formą, stworzenie nowej formy, choć trudniej w odbiorze i niedoskonałej, do wypowiadania się na tematy społeczne”. Idea pseudonimu, męskiego alter ego pisarki, miała się wywodzić z sesji zdjęciowej z 2006 autorstwa Igora Omuleckiego, podczas której Masłowska pozowała także jako mężczyzna. Płytę promowało hasło „Seks, hajs, problemy, pogarda”.

Masłowska napisała na płytę teksty oraz muzykę. W procesie twórczym wspierali ją profesjonalni muzycy: Marcin Macuk i Kuba Wandachowicz. Z drugim z nich miała okazję współpracować już w 2003, kiedy to Masłowska gościnnie zaśpiewała w piosenkach „Słyszałeś” oraz „Świat wylazł z foremki” z płyty 2 Cool Kids of Death. Płyta nagrywana była przez pół roku w mieszkaniu Masłowskiej, gdzie zainstalowano profesjonalny mikrofon. Ukazała się 22 lutego 2014. Jej wydaniu towarzyszyła wystawa pod tym samym tytułem w Galerii Raster. Prezentowane tam prace (także Honoraty Martin, Dominiki Olszowy i Marii Toboły) dotyczyły „konfrontacji z Polskim społeczeństwem i Polską w ogóle”. W kolekcjonerskiej serii Rasters Edition ukazało się także limitowane wydanie albumu w oprawie graficznej Jacka Kołodziejskiego. Płyta, zamiast pudełka, oprawiona była w sygnowaną okładkę-teczkę z fotografiami. Nakład edycji liczył 100 sygnowanych egzemplarzy.

W skład całego projektu artystycznego „Społeczeństwo jest niemiłe” oprócz płyty należy zaliczyć: koncerty, sesje zdjęciowe, kostiumy. Nadto album był promowany teledyskami do ośmiu utworów „Chleb” (2014), „Hajs” (2014), „Prezydent” (2014), „Czarna żorżeta” (2014), „Ryszard” (2014), „Społeczeństwo jest niemiłe” (2015), „Zapach Boga” (2015), „Żona piłkarza” (2016). Każdy w reżyserii innej osoby, lecz posiadające wiele elementów wspólnych.

W związku z wydaniem płyty Masłowska założyła także fanpejdż na Facebooku. Wcześniej nie posiadała profili na portalach społecznościowych (prywatnych bądź publicznych), o czym kilkukrotnie mówiła w wywiadach. Fanpejdż prowadzony był w duchu pastiszu, posty pisane były językiem „imprezowo-beztroskiej poetyki komercyjnych stron zespołów muzyki popularnej”Np.: „Publiczność w Sfinksie pokazała, że w zimnym, postmodernistycznym świecie jest jeszcze miejsce na wartości takie jak amok, darcie na sobie odzieży i włosów, bielmo czy piana na ustach. Było najlepiej, dziękujemy!”., ogłaszane były także absurdalne konkursy. Styl ten był podchwytywany przez komentujących. Masłowska, przechwytując typowe elementy takiej estetyki, eksponowała banalność ich treści oraz wpływ internetu na ich dekontekstualizację. Strona przestała być aktualizowana 1 kwietnia 2016, po premierze teledysku „Żona piłkarza”.

Okładka Okładka płyty stanowi wstęp do nowej, hip-hopowej osobowości Masłowskiej – efektowny samochód, futro, wielkie psy (amstaffy). Tworzy parodystyczną dynamikę, ustanawiającą grunt pod dzieło. Jednak przedstawienie pojazdu jako rydwanu ciągniętego na łańcuchach przez psy stanowi odstępstwo od wizerunku typowego rapera. Według Aleny Aniskiewicz umiejscowienie nie jednego, a trzech psów stanowi mrugnięcie do publiczności – Masłowska gra raperkę, ale w większej skali i nie do końca prawidłowo. Podważa symboliczne znaczenie pitbullów w amerykańskim hip-hopie, jako psów odzwierciedlających „uliczną” wrażliwość i męską agresywność.

Interpretacje tekstów piosenek i teledysków

W tekstach piosenek Masłowska mierzy się z takimi tematami jak nierówność płci, kultura skoncentrowana na celebrytach, konsumpcjonizm czy codzienność. Piosenki można podzielić na dwie główne grupy. Pierwsza traktuje o uprzedmiotawianiu kobiet (wszystkie w piosenkach są bezimienne) oraz bierności i infantylizmie mężczyzn („Ryszard”, „Prezydent”, „Żona piłkarza”, „Czarna żorżeta”, „Córka”, „Społeczeństwo jest niemiłe”), zaś druga o globalizacji, konsumpcjonizmie i rozczarowaniu kapitalizmem („Hajs”, „Chleb”, „Chrzciny”, „Kinga”, „Zapach Boga”). Masłowska w teledyskach często stosuje alegorie jako jej nośnik opinii na temat problemów społecznych oraz sytuacji politycznej w Polsce. Zdaniem Folty-Rusin Przedstawia „przywary” polskiego społeczeństwa, posługując się określonymi typami postaci oraz atrybutami, ubiorem i otoczeniem. Często celowo anachronizuje, sięgając po atrybuty nie z czasów współczesnych, lecz z lat 90. i PRL-u. Poszczególne obrazy nie pełnią funkcji ilustracyjnej wobec słów, lecz tworzą autonomiczne sensy. Całość ma być odbierana albo jako parabola losu określonego typu postaci funkcjonującej w polskim społeczeństwie albo konkretnej wady narodowej. Z kolei według interpretacji Sierzputowskiego obraz płyty składa się na ogólny obraz Polski w XXI wieku – szczególnie wpływ, jaki wywiera na nią kapitalizm – państwa wielkich marzeń i małych możliwości, co powoduje agresję i frustrację, skierowaną wobec innych Polaków, lecz przede wszystkim symbolicznych Innych.

Ryszard

Otwierający płytę „Ryszard”, podobnie jak „Kinga” i „Żona piłkarza”, stanowi obśmianie polskiego „high life”. Ironiczne przedstawia relację 60-letniego lewicowego polityka Ryszarda Kalisza z 20-kilkuletnią kobietą, nawiązując do autentycznych zdarzeń z życia posła znanego z relacjami z młodszymi kobietami. Utwór pomija postać samego Kalisza; skupia się na kobiecie, która musi stawić czoła swojemu brakowi podmiotowości oraz uprzedmiotowienia przez partnera oraz znajomych, którzy próbują wyperswadować jej związek „z takim komuchem/grubym, starym”. Masłowska demaskuje takie podejście, gdyż nie zakłada ona, że w takim związku także może chodzić o miłość. W reżyserowanym przez Anetę Grzeszykowską teledysku naga, pomalowana na biało kobieta (imitująca starożytny posąg) leży na czerwonej podłodze. Ktoś ją przesuwa, później zaś na wysokości serca wiąże czarne wstążki, które poruszają się nad jej ciałem, przypominając koło fortuny i wskazując na jej brak samodzielności. Ułożenie ciała kobiety odpowiada układowi ciała ukrzyżowanego Chrystusa, ale też, w zestawieniu z czerwonym tłem, flagę polski. Folta-Rusin dostrzega nawiązania do alegorycznych przedstawień Polski Stanisława Wyspiańskiego, Jana Styki czy Artura Grottgera.

Hajs

W „Hajsie” (niekiedy ze stylizowanym zapisem „Haj$”) podmiotem lirycznym jest uczennica – przedstawicielka społeczeństwa konsumpcyjnego – dorastająca w czasach transformacji społecznej, marząca o lepszym życiu, którego emanacją, kreowaną przez mass media i presję środowiskową, mają być pieniądze „na pokaz”. Jej celem jest nie tylko zaspokojenie potrzeb materialnych charakterystycznych dla stereotypowego Polaka (wakacje w Egipcie czy na Wyspach Kanaryjskich, nawiązujące do paradokumentu Pamiętniki z wakacji) i subkultury dresiarskiej („Audi zaprzężone w głodne amstaffy”), lecz także wzbudzenie zazdrości grupy rówieśniczej – w utworze poprzez „kanapki z hajsem”, które mają wyrażać wyższy status grupowy od uczniów jedzących zwykłe kanapki z kiełbasą i masłem. W innej interpretacji stanowią one zestawienie konsumenckich kaprysów z przedkapitalistycznymi nawykami.

„Hajs” był pierwszym utworem z płyty promowanym teledyskiem. Obraz wyreżyserowany przez Krzysztofa Skoniecznego stanowi barwny kolaż scen, w których bohaterka utworu wyobraża sobie siebie w roli dziewczyny gangstera. Grająca ją Masłowska (ustylizowana na uczennicę, raperkę z biżuterią, kobietę w prowokującym stroju kąpielowym, koszykarkę) tańczy na zielonym tle, jeżdżącej złotym Fiatem 126 ciągniętym przez amstaffy, latającej na dywanie w kształcie skóry z tygrysa. Kampowy klip stylizowany jest na domową grafikę komputerową z lat 90. Masłowska przywołuje elementy kultury popularnej z lat 80., 90. i początku pierwszej dekady XXI wieku: gry komputerowe, Game Boye, ołowiane żołnierzyki, My Little Pony, rolki, sowieckie kreskówki, kasety magnetofonowe, aparaty Polaroida. Odniesienia do fascynacji konsumpcjonizmem przez współczesne społeczeństwo stanowi powracający motyw w innych jej dziełach (np. powieści Jak zostałam wiedźmą). Teledysk jednocześnie promował pełnometrażowy film Skoniecznego Hardkor Disko. W 2016 teledysk był jedną z prac w ramach wystawy „Bogactwo” w Zachęcie.

Chleb