Łukasz z Nowego Miasta, Lucas Neapolitanus, Łukasz Rusin, Lucs Ruthenus de nova Civitate (ur. w Nowym Mieście, zm. przed 24 lutego 1542) – pisarz, rajca miejski w Lublinie.
Życiorys Pozostało niewiele informacji o jego życiu. W księgach przyjęć do Uniwersytetu Krakowskiego widnieją dwa wpisy, które mogą go dotyczyć: z 1513 (Łukasz syn Jana) i z 1515 (Łukasz syn Łukasza). Bakalaureat z artes liberales uzyskał w 1517, a magisterium w 1521. Jako docent prowadził bezpłatne zajęcia z filozofii na Wydziale Sztuk Wyzwolonych. W ich ramach omawiał Arystotelesa (O duszy, O powstawaniu i ginięciu, Etyka nikomachejska, Ekonomika), Piotra Hiszpana (Summulae logicales) i Cycerona (Sen Scypiona). Nie uzyskał jednak posady i po roku porzucił karierę uniwersytecką .
W 1522 wyjechał z Krakowa, ożenił się (w Sandomierzu) i osiadł w Lublinie. Rozpoczął pracę jako pisarz miejski, w 1528 został pisarzem wójtowskim (pozostał nim do 1539), w latach 1535–1537 pełnił obowiązki pisarza radzieckiego, a od 1537 był rajcą miejskim Lublina. Spisał lauda miasta Lublina (od 1408), a w latach 1532–1539 prowadził je na bieżąco.
Twórczość Jego jedyne znane dzieło zwarte pochodzi z 1522. To kompendium epistolograficzne Compendiosa in modum construendarum epistolarum manuductio, dedykowane rektorowi Uniwersytetu Krakowskiego, Stanisławowi Bielowi (który również pochodził z Nowego Miasta) i wzorowany był na podobnych podręcznikach: Jana Ursyna, Konrada Celtisa i Stanisława z Łowicza. Dzieło adresowane było do studentów i wykładowców uniwersyteckich i poświęcone było poprawnemu formułowaniu listów po łacinie oraz zwracało uwagę na najczęstsze błędy stylistyczne. Autor przedstawił czym jest list, jakie formy przybiera i w jakich stylach może być pisany. Opisywał również ozdabianie listów figurami retorycznymi. Uczony rozważał szeroko zagadnienie imitacji, jedno z najważniejszych w piśmiennictwie humanistycznym. Istotne znaczenie historyczne mają jego opisy tytulatury i form zwracania się do różnych osób na Uniwersytecie Krakowskim.
Do kompendium dołączony był panegiryk na cześć Stanisława Biela, autorstwa Ulricha Fabriego, wiedeńskiego humanisty, którego Łukasz prawdopodobnie spotkał w Krakowie w 1521.
Dzieła Compendiosa in modum construendarum epistolarum manuductio, pro utili scholasticorum in studio Cracoviensi commodo, per magistrum Lucam de Nova Civitate Russiae, maiori qua poterat diligentia congesta. Kraków 1522.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Mieście (obwód lwowski) Kategoria:Pisarze miejscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pisarze radzieccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pisarze wójtowscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Rajcowie Lublina (I Rzeczpospolita) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Krakowskiej Kategoria:Zmarli w 1542