Fura

thumb|Fura (wóz drabiniasty) thumb|Furmanka z kołami ogumionymi Fura (furmanka, wóz, wóz konny) – tradycyjny kołowy pojazd zaprzęgowy używany głównie w rolnictwie do przewożenia płodów rolnych.

Fury różniły się materiałami i sposobami wykonania, które różniło się w zależności od regionu, przeznaczania oraz zamożności właściciela. Pierwotnie wykonywana w całości z drewna, zmieniała się wraz z rozwojem techniki. W Polsce od około XIV wieku w konstrukcji furmanki zaczęto stosować żelazo, z którego pierwotnie wykonane były tylko osie wozu, później obręcze kół i okucia elementów konstrukcyjnych, zapobiegające rozdzielaniu się elementów drewnianych wzdłuż włókien. W miarę rozwoju techniki stosowano coraz więcej elementów żelaznych, pierwotnie do łączenia elementów drewnianych, a w XX wieku nawet do wykonywania elementów konstrukcyjnych. W latach pięćdziesiątych XX wieku zaczęto zastępować koła drewniane stalowymi ogumionymi, a drewniane piasty – metalowymi z łożyskami tocznymi.

Konstrukcja Fura składała się z wózka przedniego, zwanego kierownikiem, oraz tylnego, zwanego zadem. Wózki połączone były rozworą, połączoną sztywno z wózkiem tylnym metalową obręczą zaciskową, umożliwiającą rozmontowanie i zmianę długości wozu w zależności od potrzeb.

Obręcz koła składała się z 5-7 segmentów zwanych dzwono, każdy element łączony był dwiema drewnianymi szprychami z piastą. Obręcz koła i piasta okute były żelaznymi obręczami. Przednie koła były mniejsze od tylnych.

Przednia para kół połączona z długim drągiem (dyszlem) umożliwiała zmianę kierunku jazdy (kierowanie). Z kolei połączenie tej pary kół z tylną (tzw. zworą lub sforą) umożliwiało zmianę wydłużenia konstrukcji. Elementy metalowe to okucia, często ozdobne, dwie stalowe osie (przednia i tylna), żeliwne tuleje ślizgowe w piastach kół oraz elementy mocujące i złączne w postaci różnego rodzaju pierścieni, sworzni itp. Rozkładana konstrukcja wozu miała praktyczne zastosowanie, ułatwiając jego przechowywanie w stodole w sezonie jesienno-zimowym.

Od połowy XX wieku do konstrukcji wozów zaczęto stosować elementy samochodów i przyczep, zastępując niektóre drewniane elementy stalowymi, a koła stalowe takimi z pneumatycznym ogumieniem. Na terenach górskich zmiany te wprowadzano z opóźnieniem.

Zaprzęganie thumb|190px|W heraldyce: dawny herb Miechowic Koń (lub para koni) zaprzęgane były do fury przy pomocy postronków przywiązanych z jednej strony do orczyka (lub dwóch orczyków – po jednym dla każdego konia), zaczepionego u nasady dyszla, a z drugiej do chomąta, założonego na kark konia. Przy niewielkim obciążeniu pojazd ciągniony był najczęściej przez jednego konia; dla transportu ciężkich ładunków zaprzęgano parę koni.

Inaczej zaprzęgano konie do fury we wschodniej części Podlasia. Fura nie posiadała jednego dyszla, lecz dwa drążki zwane hołoblami. Pomiędzy nie wprzęgnięty był koń z założonym na kark chomątem. Z obu stron chomąta przywiązane były mocne rzemienie – użwy, a dla ich mocowania do hołobli służyła drewniana duha (duga).

Na głowę koń miał założoną uzdę, a w pysku kiełzno. Woźnica kierował nim za pomocą lejców połączonych z kiełznem.

Użytkowanie Później fura często była dopinana do traktora, oficjalny zakaz nie pozwalał ciągnąć fury po drogach publicznych, ale zazwyczaj było to tolerowane przez milicję.

Używana do wszelkiego transportu towarów i ludzi na wsi, przeważnie przy zwożeniu płodów rolnych do magazynów, stodół. Ładowność fury ograniczona była siłą ciągnących ją koni i stanem drogi bądź pola, po którym się poruszano. Lekkie ładowane produkty piętrzono ponad burty. Przy zwózce snopów, słomy czy siana zmieniano wóz na wersję drabiniastą, na bardzo lekki ładunek (siano) przewiązywano wzdłuż liną, bądź kładziono żerdź przywiązywaną do fury przy pomocy powrozów. Do zwózki ziemniaków, buraków i innych sypkich materiałów używano burt pełnych oraz zatylników zamykających z przodu i z tyłu przestrzeń ładunkową. Do przewozu obornika stosowano układ z jedną burtą i ewentualnie jedną deską z drugiej strony; taki układ ułatwiał jego boczne ładowanie i rozładowanie. Do przewozu drewna długiego stosowano tylko podwozie, bez dodatkowego wyposażenia.

Wóz taborowy thumb|Niemiecki wóz taborowy podczas kampanii wrześniowej

Zanim wojsko zaczęło powszechnie używać pojazdów mechanicznych, podstawowym środkiem transportu – przede wszystkim zaopatrzenia – były zaprzęgi konne. Oprócz specjalistycznych (np. dla saperów, ruchomych kuźni itp.) w masowym użyciu był wóz taborowy, czyli wojskowa odmiana furmanki. W trakcie mobilizacji tabor uzupełniano rolniczymi furmankami.

Wozy taborowe używane przez wszystkie armie niewiele się różniły, głównie ciężarem (i ładownością) w zależności od terenu.

Polski parokonny wóz taborowy wz. 19 ważył 380 kg, jego ładowność określano na od 400 kg (na najgorsze drogi) do 600 kg (na drogi najlepsze)Instrukcja noszenia, troczenia i pakowania..., pkt. 66.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Pojazdy konne Kategoria:Urządzenia rolnicze