thumb|Kwiaty Żmijowiec babkowaty (Echium plantagineum L.) – gatunek rośliny z rodziny ogórecznikowatych. Występuje w basenie Morza Śródziemnego – w południowej i zachodniej Europie, na wyspach Makaronezji i w północnej Afryce, w zachodniej Azji – w Azji Mniejszej i w rejonie Kaukazu. Został poza tym jednak szeroko rozprzestrzeniony i w wielu obszarach występuje bardzo obficie jako gatunek inwazyjny, zwłaszcza w Australii, ale także w zachodniej części USA, w południowej części Ameryki Południowej, w południowej i wschodniej Afryce, na Nowej Zelandii, zawlekany jest także do krajów Europy Środkowej. W Polsce gatunek notowany jest rzadko, ma status efemerofita.
Występuje w miejscach kamienistych i piaszczystych, na przydrożach i nieużytkach, na ekstensywnie użytkowanych pastwiskach, w uprawach polowych i sadach.
Korzenie tego gatunku wykorzystywane były do wyrobu fioletowego barwnika. Uprawiany jest na potrzeby przemysłu zielarskiego (z nasion wyrabia się olej zasobny w kwasy tłuszczowe omega-3). Bywa też sadzony jako roślina ozdobna.
Morfologia thumb|Rozeta liści odziomkowych Pokrój Roślina zielna o zmiennym pokroju: łodygi ma prosto wzniesione lub rozpościerające się, osiągające do 60 cm długości (rzadko nawet do 100 cm). Łodyga jest pojedyncza lub jest ich kilka, jest kanciasta, pokryta włoskami miękkimi, długimi i odstającymi.
Liście Początkowo rozwijają się liście formujące różyczkę przyziemną, które są jajowate, ogonkowe i z licznymi wiązkami przewodzącymi (poza centralną wyraźne, łukowate żyłki wtórne). Liście odziomkowe osiągać mogą do 14 cm długości. Liście łodygowe podługowatolancetowate, z sercowatą nasadą obejmująca łodygę.
Kwiaty Zebrane w kwiatostany typu skrętek wyrastające w kątach liści. Działki kielicha długości 7–10 mm w czasie kwitnienia (w czasie owocowania wydłużają się do 15 mm), działki równowąskie. Korona najpierw purpurowa, później niebieska lub fioletowa, o szerokolejkowatym kształcie i długości 18–30 mm. Z korony wystaje zwykle tylko para dłuższych pręcików.
Owoce Rozłupki silnie brodawkowate, osiągające do 2–3 mm długości.
Gatunki podobne Może mylić się ze żmijowcem zwyczajnym, który różni się wystającymi z korony czterema pręcikami (nie dwoma) i zaokrągloną, a nie sercowatą nasadą górnych liści łodygowych.
Biologia Roślina jednoroczna i dwuletnia. W klimacie śródziemnomorskim kwitnie od lutego do czerwca. W uprawie termin kwitnienia zależy od terminu wysiewu, w Europie Środkowej kwitnie zwykle od maja do czerwca, ale może przedłużać kwitnienie też do października.
Taksonomia Synonimy nazwy naukowej Echium alonsoi Sennen & Mauricio Echium bonariense Poir. Echium creticum subsp. plantagineum (L.) Malag. Echium longistamineum Pourr. ex Lapeyr. Echium lycopsis L. Echium murale Hill Echium orientale Stephan Echium plantaginifolium L. ex Moris Echium plantaginoides Roem. & Schult. Echium pseudoviolaceum Schur Echium sennenii Pau Echium violaceum L.
Homonim Echium plantagineum Kunze = Echium creticum L.
Przypisy
Kategoria:Ogórecznikowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza