Bawełniak (Sigmodon) – rodzaj ssaków z podrodziny bawełniaków (Sigmodontinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae). W polskiej literaturze zoologicznej nazwa „bawełniak” była używana dla oznaczenia gatunku Sigmodon hispidus. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi temu przypisano oznaczenie bawełniak szczeciniasty, rezerwując nazwę „bawełniak” dla rodzaju Sigmodon.

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące na terenie Ameryki Południowej, Ameryki Środkowej i w południowej części Ameryki Północnej.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 106–245 mm, długość ogona 72–166 mm, długość ucha 14–30 mm, długość tylnej stopy 25–43 mm; masa ciała 50–300 g.

Systematyka Rodzaj zdefiniowali w 1825 roku amerykańscy przyrodnicy Thomas Say i George Ord w artykule poświęconym opisowi nowego gatunku i rodzaju ssaków, opublikowanym w czasopiśmie „Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) bawełniak szczeciniasty (S. hispidus).

Etymologia Sigmodon (Symidon): sigma ‘litera Σ’; ὀδούς odous, ὀδóντος odontos ‘ząb’; w aluzji do sigmoidalnego wzoru na zębach trzonowych gdy ich korony są zużyte. Lasiomys: gr. λάσιος lasios ‘włochaty, kudłaty’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lasiomys hirsutus . Deilemys: gr. δείλη deilē ‘popołudnie, zmierzch’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Deilemys toltecus . Sigmomys: gr. σῖγμα sigma ‘litera Σ’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’; w aluzji do podobieństwa do rodzaju Sigmodon. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sigmomys savannarum (= Reithrodon alstoni ).

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNSigmodon alstoni(O. Thomas, 1881)bawełniak trawnygatunek monotypowyotwarte siedliska od północno-wschodniej Kolumbii do północno-wschodniej BrazyliiDC: 10,6–15,2 cmDO: 7,2–10,2 cmMC: około 74 gSigmodon inopinatusH.E. Anthony, 1924bawełniak ekwadorskigatunek monotypowyendemit Ekwadoru (znany tylko z wysokich Andów)DC: 13,6–16,7 cmDO: 7,8–9,9 cmMC: brak danychSigmodon peruanusJ.A. Allen, 1897bawełniak peruwiańskigatunek monotypowypacyficzna równina nadbrzeżna i przyległe podnóża Andów w zachodnim Ekwadorze i północno-zachodnim PeruDC: 12–17,2 cmDO: 7,9–11,6 cmMC: około 72 gSigmodon leucotisV.O. Bailey, 1902bawełniak białouchy2 podgatunkiendemit Meksyku (od południowo-zachodniego Chihuahua i południowego Nuevo León na południe do środkowej Oaxaci)DC: 13,2–15,7 cmDO: 8,4–10,5 cmMC: do 140 gcentruj|150pxSigmodon fulviventerJ.A. Allen, 1889bawełniak płowobrzuchy5 podgatunkówStany Zjednoczone (południowo-zachodnia Arizona, południowo-zachodni Nowy Meksyk i południowo-zachodni Teksas) i Meksyk (na południe do zachodniego Michoacán)DC: 13,8–20 cmDO: 10,1–11,8 cmMC: 82–136 gcentruj|150pxSigmodon ochrognathusV.O. Bailey, 1902bawełniak żółtonosygatunek monotypowyStany Zjednoczone (południowo-wschodnia Arizona, południowo-zachodni Nowy Meksyk i zachodni Teksas) i Meksyk (na południe do środkowego Durango)DC: 13,2–14,4 cmDO: 8,5–11 cmMC: 50–133 gcentruj|150pxSigmodon hispidusSay & Ord, 1825bawełniak szczeciniastygatunek monotypowypołudniowo-środkowe i południowo-wschodnie Stany Zjednoczone (od południowej Nebraski i Wirginii) na południe do Meksyku (Nuevo León i Tamaulipas); odizolowana populacja w dolnym biegu rzeki KoloradoDC: 12,5–23 cmDO: 8,1–16,6 cmMC: 100–225 gcentruj|150pxSigmodon mascotensisJ.A. Allen, 1897bawełniak azteckigatunek monotypowyendemit Meksyku (od południowego Nayarit i południowego Durango na południe do północno-zachodniej Oaxaci, na wschód do zachodniego Hidalgo i zachodniego Puebla)DC: 12,5–20 cmDO: 7,5–13,8 cmMC: 70–211 gcentruj|150pxSigmodon arizonaeMearns, 1890bawełniak arizoński5 podgatunków (w tym 2 wymarłe)Stany Zjednoczone (wschodnia Kalifornia oraz zachodnia i południowa Arizona) i Meksyk (na południe do zachodniego Durango i Nayarit)DC: 22–24 cmDO: 9,5–15,5 cmMC: 140–300 gSigmodon toltecus(de Saussure, 1860)bawełniak tolteckigatunek monotypowywschodni Meksyk (od południowo-wschodniego Tamaulipas na południe do półwyspu Jukatan i zachodniego Chiapas), Belize, północna Gwatemala i północno-zachodni HondurasDC: 13,8–23 cmDO: 11,2–16,5 cmMC: 70–133 gSigmodon alleniV.O. Bailey, 1902bawełniak pacyficznygatunek monotypowyendemit Meksyku (Sierra Madre Zachodnia od południowej Sinaloi do przesmyku Tehuantepec we wschodniej Oaxace)DC: 13,9–15,2 cmDO: 8,8–12,7 cmMC: do 180 gcentruj|150pxSigmodon hirsutus(Burmeister, 1854)bawełniak kosmatygatunek monotypowypołudniowo-wschodni Meksyk (wschodnia Oaxaca i Chiapas), na południe do Kolumbii (niziny karaibskie, dolina rzeki Magdalena) oraz północno-zachodnia WenezuelaDC: 12,5–23 cmDO: 9,2–16,5 cmMC: brak danychSigmodon zanjonensisG.G. Goodwin, 1932bawełniak górskigatunek monotypowyMeksyk (Chiapas) na wschód przez Gwatemalę co najmniej do zachodniego HondurasuDC: 14,6–16,3 cmDO: 10,4–15,1 cmMC: 62–113 gSigmodon planifronsE.W. Nelson & E.A. Goldman, 1933bawełniak stokowygatunek monotypowyendemit Meksyku (pacyficzne zbocza Sierra de Miahuatlán)DC: około 11,9 cmDO: 8,8–11,1 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe: Sigmodon bakeri (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sigmodon curtisi (Stany Zjednoczone; pliocen) Sigmodon holocuspis (Stany Zjednoczone; pliocen) Sigmodon hudspethensis (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sigmodon libitinus (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sigmodon lindsayi (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sigmodon minor (Stany Zjednoczone; pliocen)

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Taksony opisane przez Thomasa Saya