Kij lub Kwij (łac. Quia) – domniemany polski bóg lub postać związana kowalstwem, wymieniona tylko w jednym źródle, w Postylli Koźmieńczyka. Do tej porystan na rok 2020 interpretacji tej postaci podjął się tylko Leszek Kolankiewicz444-445.

Etymologia Ogólnosłowiański rzeczownik *kyjь („kij”) pochodzi od słowa *kovati („kuć/kować”) oznaczającego pierwotnie „bić”, stąd kije oznacza „bicie”. Rzeczownik ten dawniej oznaczał nie tylko „pałka, drąg”, ale także „młot” (por. cs. кꙑи/kyi „młot”, serb-chorw. kij „młot” (XV w.), lit. kūjis „młot”). Ze słowa *kovati wywodzą się takie słowa jak kijanka „narzędzie do prania (bicia) bielizny i obijania lnu”, kuźnia, kowadło, okowy, podkowa, kowal. Słownik staropolskich nazw osobowych od XIII wieku odnotowuje nazwisko Kij, od XIV wieku Kijan, Kijanowic, Kijanowski, Kijko, od XV wieku Kijski, Kijowski, Kijański, Kije, Kijk, Kijec, Kijec(s)ki. Imię Kij oznaczało „tego, który bije, kuje” (lit. káuti „bić, kuć”, st.-wys.-niem. houwan „uderzać”, celtyckie cuad „bić”)444-445.

Interpretacja Z powodu posiadania jednego tylko źródła wymieniającego tę postać oraz brak informacji o niej w tym źródle, możliwości interpretacji są ograniczone. Kija mogłoby być obocznością Nyi, lecz przeciwko temu przemawia fakt, że w pierwszym wyliczeniu Kija i Nija występują razem. Kij wymieniony przez Koźmieńczyka może być w jakiś sposób powiązany z legendarnym Kijem – władcą Polan wschodnich i założycielem Kijowa, wspomnianym w Powieści minionych lat (Długosz widzi w założycielu Kijowa „jednego polskiego księcia pogańskiego”), a także z innymi postaciami o podobnych imionach, dawcami imion dla miejsc o podobnej nazwie do Kijowa, w tym hipotetycznie Kujaw444-445.

Imię kojarzy się z pewnym archaicznym kompleksem mitologicznym, którego uosobieniem w mitologii irańskiej jest Kawe (od pie. *kou̯ „kopać, kować”) znany także jako Kobe. Z przekazu z X w. p.n.e. Kawe był kowalem-bohaterem, który zabił trójgłowego smoka (Aži Dahaka) i założył dynastię Kajów, gdzie tytułem królów z tej dynastii było Kej lub Kaj. Podobnie jak Kawe, przed założeniem Kijowa smoka zabija Kij. Podobny motyw zachował się w małopolskiej (gdzie od kilkuset lat istniała metalurgia) legendzie o Kraku z XIII wieku, który według jednej z wersji również zabija smoka. Kij mógłby być więc mitycznym kowalem, pogromcą smoka444-445.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Słowiańscy bogowie Kategoria:Bóstwa rzemiosł