Lipiny (niem. Lipine) – dzielnica Świętochłowic, od północy granicząca z Bytomiem, od zachodu z Rudą Śląską, od wschodu z Chropaczowem i Piaśnikami, a od południa z Centrum.
Historia
mały|Plac Słowiański mały|Ulica Stefana Okrzei
mały|Zdewastowane podwórze na tyłach kamienic przy ulicy Wieczorka Pierwsze zabudowania Lipin stanowił istniejący tam od połowy XVIII wieku folwark, który był częścią chropaczowskich dóbr rycerskich. Folwark ten znajdował się w miejscu późniejszej szkoły hutniczej, na skraju lasu, przy obecnej ulicy Chorzowskiej. Przez wiele lat jedynym mieszkańcem tego podupadłego folwarku był wójt Lipina. Od jego nazwiska powstała nazwa folwarku, która przeszła później na wybudowane w jego pobliżu osiedle. Niedaleko dworu stała leśniczówka i kilka chałup na skraju lasu, zamieszkanych przez drwali i pracowników dworskich.
W Lipinach od XIX wieku działała Huta Silesia, która zajmowała się przetwórstwem cynku; przed II wojną światową Lipiny posiadały jeden z najwyższych stopni zanieczyszczenia powietrza w Europie; nadal są terenem ekologicznie zdegradowanym przez działający do niedawna na tym terenie przemysł, przede wszystkim przez hutę Silesia.
Do 1951 roku miejscowość była siedzibą gminy Lipiny. W Lipinach działa jeden klub piłkarski – GKS Naprzód Lipiny.
Kalendarium 26 listopada 1802 – Karol von Woyrsch sprzedał obszar dworski w Chropaczowie księciu Jerzemu Karolowi, wnukowi landgrafa Hesji-Darmstadt Ludwika VIII i wtedy pierwszy raz ten obszar nazwano Lipiny 1806 – Lipiny odkupił Maksymilian Józef Wittelsbach, król bawarski 1823 – rozpoczęcie eksploatacji węgla kamiennego na terenie Lipin 1826 – Lipiny przeszły w ręce hrabiego Karola Łazarza Henckla von Donnersmarcka 1850 – właścicielem Lipin został Guido Henckel von Donnersmarck 1860 – powstała gmina żydowska w Lipinach 1865 – topograficzny opis Górnego Śląska z tego roku notuje, że 2/3 mieszkańców Lipin mówi w języku polskim, a pozostała 1/3 niemieckim ("Die Bewohner reden zu 2/3 polnisch und zu 1/3 deutsch") 1867 – Lipiny liczyły 4507 mieszkańców 24 sierpnia 1872 – poświęcenie kościoła św. Augustyna 1874 – epidemia cholery w Lipinach 30 grudnia 1894 – uruchomienie w Lipinach tramwaju parowego na linii z Zabrza do Królewskiej Huty 1898 – pierwsze lampy elektryczne oświetlające ulice 13 października 1901 – poświęcenie kościoła ewangelickiego 1907 – otwarto ratusz 27–29 grudnia 1918 – strajki górników i hutników 18 sierpnia 1919 – I powstanie śląskie: walki powstańców w Lipinach 20–26 sierpnia 1920 – II powstanie śląskie: powstańcy opanowali Lipiny 26 czerwca 1922 – wkroczenie wojsk polskich do Lipin 1925 – Lipiny liczyły 18 220 mieszkańców W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Lipiny”. 1936 – rozebranie wskutek szkód górniczych kościoła ewangelickiego 2/3 września 1939 – początek II wojny światowej: jednostki samoobrony wycofały się z Lipin do Katowic 28 stycznia 1945 – do Lipin wkroczyły wojska radzieckie 10 kwietnia 1951 – Lipiny weszły w skład miasta Świętochłowice 1 stycznia 1967 – połączono kopalnie Śląsk i Matylda; otwarto po remoncie kino Odrodzenie 1981 – odsłonięto zrekonstruowany pomnik Powstańca Śląskiego 22 grudnia 1997 – Uchwała Rady Miasta Świętochłowice zmieniająca granicę dzielnicy Lipiny
Architektura Lipiny zabudowane są w dużej mierze kamienicami oraz familokami z początku XX w. Zabytki w Lipinach to: kościół pw. św. Augustyna wzniesiony w 1872 roku, zespół walcowni cynku na terenie zakładu metalurgicznego Silesia, tj. walcownia z 1858 roku, pralnia i rozdzielnia z 1 połowy XIX wieku, kotłownia i warsztat mechaniczny z 2. połowy XIX wieku.
Do gminnej ewidencji zabytków Świętochłowic wpisano m.in. siedzibę urzędu gminy Lipiny, wzniesioną w 1908 roku.
Przypisy
Bibliografia
Lipiny – zarys dziejów osady, gminy, dzielnicy – Marian Piegza, Grzegorz Grzegorek,
Kategoria:Dzielnice i osiedla Świętochłowic