mały|Starożytny rzymski kapitel z Kition wmurowany w cerkwi św. Łazarza w Larnace z IX wieku Spolium (łac., l.mn. spolia; łupiestwo, obdzieranie, łup, zdobycz) – ponowne wykorzystanie starszego, zabytkowego elementu w nowym, np. architektonicznego (kolumny, kamiennego detalu itp.) w nowym budynku. Bardzo powszechne było stosowanie antycznych kolumn we wczesnochrześcijańskich bazylikach.
W procesie tym można wyróżnić dwa podstawowe modele postępowania, które pozornie pozostają ze sobą w sprzeczności. Pierwszy polega na zachowaniu starożytnego obiektu w niezmienionej formie i umieszczeniu go w nowym otoczeniu, drugi natomiast na jego przekształceniu poprzez zmianę formy, funkcji lub obu tych aspektów jednocześnie.
W renesansie powstawać zaczęły pierwsze teksty, w których zwrócono uwagę na fakt, że sztuka czasów Konstantyna „wzbogacała” budowle poprzez ozdobienie ich elementami „złupionymi” z architektury minionej epoki. Jednym z pierwszych tekstów, w którym użyto słowa spolia w odniesieniu do wtórnego wykorzystania elementów architektonicznych pochodzących z wcześniejszej budowli, jest renesansowy przewodnik po starożytnych pozostałościach rzymskich, wydany w latach 1503-1513Nota d’anticaglie et spoglie et cose maravigliose et grande sono nella cipta de Roma da vederle volentieri, (B.I.A.S.A. Ms.51 A), opr. A. Fantozzi, (= Monografie romane 10), Roma 1994. Anonimowy autor opisując pierwszą Bazylikę św. Piotra na Watykanie, uznał, że tylko dzięki użytym spoliom jest ona pięknaL. Bosman, Bedeutung der Tradition. Über die Spolien im Chorbereich des Magdeburger Domes, (= More romano 2, red. W. Schenkluhn, A. Waschbüsch), Regensburg 2012, s. 189-197.
Nie jest do końca pewne, kiedy po raz pierwszy zdecydowano się posłużyć spoliami i w jakiej nowo wznoszonej budowli. Być może za najwcześniejszy znany przykład należałoby uznać nieistniejący już łuk triumfalny Arco di Portogallo, jednak nie ma zgodności co do daty jego powstania. Twarze cesarza przedstawione na nim były przynajmniej dwukrotnie przekute: pierwszy raz w późnym antyku, drugi w XX w.
Przykłady spoliów architektonicznych: kolumny w kaplicy pałacowej Karola Wielkiego w Akwizgranie pochodzące z Rawenny. kolumny (użyte jako części służek) w gotyckiej katedrze w Magdeburgu, pochodzące z Włoch kolumny z czerwonego porfiru użyte przy budowie Hagia Sofia, pochodzące z gimnazjonu portowego w Efezie oraz z miejscowości Baalbek Przypisy
Kategoria:Detale architektoniczne Kategoria:Elementy budowlane