Stomatodynia – zaburzenie czynnościowe, które charakteryzuje się pieczeniem, paleniem, kłuciem, drętwieniem różnych okolic jamy ustnej, często połączone z zaburzeniami smaku i wydzielania śliny. Wyżej wymienione dolegliwości mogą dotyczyć tylko języka (jego końca, brzegów, rzadko grzbietu), wówczas określa się je nazwą glossodynia.
Wyróżnia się stomatodynię: samoistną – przyczyny nieznane, wtórną, objawową – przyczyny miejscowe lub ogólnoustrojowe.
Przyczyny miejscowe pieczenia błony śluzowej: obecność prądów elektrogalwanicznych w jamie ustnej związanych z obecnością różnoimiennych metali (wypełnienia, korony), zły stan higieny jamy ustnej, brak sanacji jamy ustnej, drażnienie błony śluzowej przez uzupełnienia protetyczne o podłożu mechanicznym, chemicznym i alergicznym, pewne pokarmy np. fistaszki, wpływ niektórych leków stosowanych miejscowo, zespół Costena. Utrata zębów i brak uzupełnień protetycznych oraz źle wykonane lub zbyt stare uzupełnienia protetyczne, głównie ruchome mogą spowodować obniżenie wysokości zwarciowo-zgryzowej i w konsekwencji zmiany w stawach skroniowo-żuchwowych, drażnienie nerwu skroniowo-żuchwowego przenoszącego oraz pośrednio nerwu językowego. W efekcie pojawiają się wyżej wymienione dolegliwości.
Przyczyny ogólnoustrojowe: zaburzenia neurowegetatywne i psychogenne, stany depresyjne, lękowe, stres, niedokrwistość niedobarwliwa, niedokrwistość Addisona-Biermera związana z niedoborem witaminy B12, infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze, czynniki alergiczne – pokarmowe i lekowe, choroby przewodu pokarmowego głównie związane z zaburzeniami wchłaniania witamin z grupy B, Zespół Plummera-Vinsona, charakteryzujący się dużym niedoborem żelaza w organizmie, trudnościami z połykaniem pokarmów i bólem języka, choroby przebiegające z niedoborem śliny jak cukrzyca, choroba Mikulicza, zespół Sjögrena, niedobór witamin z grupy B, witaminy PP (B3, niacyna), kwasu foliowego, kancerofobia, zaburzenia hormonalne związane z menopauzą, nadczynność tarczycy, wiek – u osób starszych występują zmiany zanikowe i zwyrodnieniowe błony śluzowej, co w połączeniu ze zmianami miażdżycowymi w naczyniach krwionośnych prowadzi do gorszego ukrwienia tkanek i suchości błony śluzowej.
Mimo dokuczliwych objawów subiektywnych u wielu pacjentów badaniem klinicznym stwierdza się tylko niewielkie zmiany wewnątrzustne. Błona śluzowa jest najczęściej bladoróżowa, zanikowa, podsychająca. Język wygładzony, brodawki języka przeważnie niezmienione. Ból występujący w stomatodynii najczęściej jest samoistny o różnym nasileniu. Obserwuje się trzy typy stomatodynii: rano brak objawów, stałe dolegliwości przez cały dzień, dolegliwości przez cały dzień z przerwami.
W niektórych postaciach stomatodynii, które mają określoną przyczynę, obraz kliniczny jest wyraźny i charakterystyczny. W niedoborze witamin z grupy B język pozbawiony brodawek nitkowatych i grzybowatych jest wygładzony, żywoczerwony i obrzęknięty, a na jego brzegach obserwuje się ślady odciśniętych zębów. W pelagrze, która jest chorobą z niedoboru witaminy PP, występuje przekrwienie błony śluzowej jamy ustnej, język pokrywa się ciemnym nalotem, który trudno usunąć z powierzchni lub odwrotnie, jest gładki i błyszczący. W niedokrwistości Addisona-Biermera język jest czerwony, występuje objaw Arndta – przy wysunięciu języka na jego powierzchni powstają przemijające smugi. W ostrej, zanikowej postaci grzybicy (kandydozy), która występuje czasem po antybiotykoterapii z powodu innych schorzeń ogólnych również ma charakterystyczny obraz. Obserwuje się intensywnie czerwone zabarwienie śluzówki jamy ustnej, zmiany zanikowe brodawek języka dają obraz wygładzonego języka. Z powodu suchości czasem widać pęknięcia i nadżerki błony śluzowej. Pacjent zgłasza objawy pieczenia języka i innych obszarów wewnątrz jamy ustnej i dużą wrażliwość na pokarmy kwaśne i ostre.
Leczenie stomatodynii jest trudne i najczęściej wymaga współpracy wielu specjalistów. Konieczne jest usunięcie przyczyn miejscowych, pełna sanacja jamy ustnej, przeprowadzenie dokładnego wywiadu i wykonanie badań pomocniczych w celu wykluczenia chorób ogólnych. Dla złagodzenia objawów stosuje się płukanki ziołowe o działaniu powlekającym i nawilżającym, używa środków wzmagających wydzielanie śliny, a w przypadku grzybicy poantybiotykowej leki przeciwgrzybicze.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Patologia jamy ustnej