Gwiezdne wrota: Atlantyda (Stargate Atlantis; często skracane do SGA) – amerykańsko-kanadyjski serial fantastycznonaukowy stworzony przez Brada Wrighta i Roberta C. Coopera jako spin-off serialu Stargate SG-1. Pierwsze trzy serie emitowano w SciFi Channel oraz The Movie Network, zaś końcowe dwie tylko w SciFi. Pierwszy odcinek miał premierę w USA 16 lipca 2004 roku, zaś finałowy odcinek 9 stycznia 2009 roku. Serial kręcony był w Vancouver w Kanadzie.

Fabuła opisuje wydarzenia następujące bezpośrednio po finałowym odcinku siódmej serii Stargate SG-1, w którym odkryto placówkę Pradawnych na Antarktydzie. W pilotowym odcinku dr Daniel Jackson odgaduje adres planety w galaktyce Pegaza. Grupa międzynarodowych naukowców oraz wojska zostaje wysłana na tę planetę i odkrywa tam położenie legendarnego miasta Pradawnych – Atlantydy.

Serial odniósł sukces w Stanach Zjednoczonych i był bardzo popularny w Europie oraz Australii. Został uhonorowany licznymi nagrodami i nominacjami. Po jego zakończeniu twórcy rozpoczęli prace nad kolejnym serialem pt. Gwiezdne wrota: Wszechświat, który zakończył się po zaledwie dwóch sezonach. Wątki z serialu miały być dokończone w planowanym do wydania na DVD filmie Stargate: Extinction, jednak jego produkcję odłożono na czas nieokreślonyChad Colvin - SGU continuation, other movies dead – for now ; dostęp: 2.06.2011.

Opis serii

Serial opisuje przygody podpułkownika (w serii pierwszej i na początku drugiej majora) Johna Shepparda oraz ekspedycji wojskowo-badawczej z Ziemi, której zadaniem jest eksploracja Galaktyki Pegaza. Do tego celu używają obcych technologii stworzonych przez rasę Pradawnych - gwiezdnych wrót. Ekspedycja jest zlokalizowana w zaginionym mieście Atlantyda na planecie Lantea. Miasto, wybudowane przed wieloma milionami lat, zostało zmuszone ok. 5-10 mln lat temu do opuszczenia galaktyki Drogi Mlecznej z powodu panującej w niej plagi. Pradawni osiedli w Galaktyce Pegaza i zaludnili w niej setki światów. Na jednym z nich znaleźli odmianę owadów, która wysysała z ludzi siły życiowe i DNA, co sprawiało, że rozwijała się u nich inteligencja. Postanowili pomóc tym stworzeniom w rozwoju, co doprowadziło do powstania humanoidalno-owadziej rasy Widm, postarzających swoje ofiary. Widma zaczęły wojnę z Pradawnymi, którą z powodu liczebności wygrały i Pradawni musieli uciec w ascendencję lub do innej galaktyki. Część w tym Merlin uciekła na Ziemię.

Każdy odcinek serialu zawiera niezależną historię wpisującą się w główną fabułę wojny z Widmami i poszukiwań prowadzonych przez nowych mieszkańców Atlantydy w celu odkrycia skutecznych metod walki z wrogiem. Każda seria zawiera dwuczęściowy odcinek, a także kilka odcinków, które, mimo iż nie są technicznie dwuczęściowe, kontynuują bezpośrednio fabułę poprzedniego odcinka. Każdy odcinek zaczyna się od przypomnienia wydarzeń z poprzednich odcinków mających wpływ na jego fabułę. Muzyka do czołówki została stworzona przez Joela Goldsmitha. Czołówka została drastycznie obcięta na początku serii drugiej, ale przywrócona po dwuczęściowym odcinku w środku serii. Ponownie obcięto czołówkę w serii piątej.

Serie 1-3 Edycja pierwszej serii rozpoczęła się w USA 16 lipca 2004 roku. Ekspedycja pod przewodnictwem dr Elizabeth Weir dociera do Atlantydy, gdzie od razu znajduje się w opałach. Poznają nowych przyjaciół, Atozjan, oraz nowego potężnego wroga - Widma. Okazuje się, że nie posiadają wystarczającego źródła energii, by połączyć się z Ziemią. Ekspedycja zostaje zmuszona do przetrwania w nowej galaktyce starając się odkrywać technologie Pradawnych, które pozwolą na pokonanie Widm. Major Sheppard staje na czele drużyny złożonej z dra Rodneya McKaya, por. Forda i przywódczyni Atozjan Teyli Emmagan. W czasie jednej z pierwszych misji przysparzają sobie nowego wroga - Genii - militarystyczne społeczeństwo ludzkie z technologią odpowiadającą ziemskiej z lat 50. XX wieku. Ekspedycja szykuje się do ewakuacji przed zbliżającym się atakiem ze strony Widm, gdy przybywa kontyngent wojskowy z Ziemi mający pomóc w obronie miasta na tyle długo, by zdążył do niego dotrzeć najnowszy krążownik ziemski. Seria kończy się nagłym zawieszeniem akcji, gdy miasto wciąż jest atakowane.

Seria 2 rozpoczyna się w miejscu zakończenia serii 1, a swoją premierę w Stanach Zjednoczonych miała 15 lipca 2005 roku. Ekspedycja imituje zniszczenie miasta, dzięki czemu udaje im się wyjść cało z ataku Widm. Udaje się też odzyskać w miarę regularny kontakt z Ziemią dzięki Dedalowi i nowemu modułowi zeropunktowemu (ZPM) odzyskanemu przez SG-1. Sheppard zostaje awansowany do stopnia podpułkownika. Podporucznik Ford zostaje uznany za zaginionego w akcji, a jego miejsce w drużynie zajmuje były uciekinier Ronon Dex. Motywem przewodnim drugiej serii jest wynalezienie przez dr.Carsona Becketta retrowirusa, który teoretycznie może zamienić Widma w ludzi. Niedokończona wersja wirusa zostaje użyta przez Ellię, która w wyniku jego działania traci resztki człowieczeństwa. Zarażony przez nią Sheppard niemalże zmienia się w Iratusa. Udoskonalona wersja wirusa zostaje przetestowana na żyjącym Widmie Michaelu przynosząc różnorodne efekty. Frakcja Widm Michaela oferuje sojusz mieszkańcom Atlantydy, jednak później dopuszczają się zdrady. Również ta seria kończy się nagłym zawieszeniem akcji w momencie, gdy Widma zmierzają na nowe żerowisko na Ziemi.

Seria 3 rozpoczyna się w miejscu zakończenia serii 2, a swoją premierę w USA miała 14 lipca 2006 roku. Po powstrzymaniu Widm przed dotarciem na Ziemię i porażce w badaniach nad retrowirusem ekspedycja rozpoczyna trzeci rok pobytu w Galaktyce Pegaza z ciągłym zagrożeniem ze strony Widm, a także z nowym, potężnym wrogiem - Asuranami - samoreplikującymi się nanobotami (Replikatory) chcącymi wyeliminować mieszkańców Atlantydy i zniszczyć miasto. Sytuacja się komplikuje, gdy wskutek nieudanego eksperymentu wyczerpany zostaje ZPM pozbawiając miasta źródła mogącego zasilić tarcze. Wkrótce po tym ekspedycja odkrywa zaginiony statek Pradawnych i zostaje zmuszenia do opuszczenia Atlantydy, gdy jego załoga przejmuje miasto. Dowództwo Gwiezdnych Wrót wysyła gen. O’Neilla oraz Richarda Woolseya w celu wynegocjowania porozumienia między Ziemianami i Pradawnymi, które pozwoliłoby ekspedycji powrócić do Atlantydy. O’Neill i Woolsey łączą się z Ziemią, by przekazać informacje o ataku Asuran na miasto. Asuranie zabijają Pradawnych, którzy przejęli miasto po 10000 lat. Główni członkowie ekspedycji ignorują rozkazy i wracają do Atlantydy, gdzie ratują O’Neilla i Woolseya oraz odpierają inwazję Asuran. Finał serii zaczyna się, gdy Ziemianie wysyłają pierwsze uderzenie przeciwko Asuranom budującym flotę mającą zaatakować Ziemię. Asuranie przeprowadzają kontratak na Atlantydę przy pomocy potężnej broni energetycznej wystrzelanej przy pomocy satelity zawierającego gwiezdne wrota. Ostatecznie ekspedycja odpala napęd gwiezdny Atlantydy szukając ucieczki w przestrzeni kosmicznej. Finał kończy się uszkodzeniem hipernapędu, zostawiając Atlantydę dryfującą w niezbadanej przestrzeni z jednodniowym zapasem energii i ciężko ranną dr Weir.

Serie 4-5 Seria 4 miała swoją premierę w USA 28 września 2007 roku, a 9 października w Wielkiej Brytanii. Scenarzyści stwierdzili, że seria 4 poprowadzi serial w nowym kierunku. Jako iż zaczyna się ona w miejscu zakończenia serii 3 to przyszłość ekspedycji wydaje się ponura - Weir jest niepełnosprawna, a główni członkowie wyprawy odnieśli poważne rany. Dryfującemu w przestrzeni miastu kończy się energia, a jego mieszkańcy są odcięci od Ziemi, więc postanawiają zrabować Asuran w celu zdobycia ZPM. Dzięki niemu udaje im się dotrzeć do pobliskiej planety, jednak Weir zostaje wzięta do niewoli przez Asuran. Dowódcą ekspedycji zostaje pułkownik Samantha Carter. Pojawia się ona w odcinku Lifeline, gdzie pomaga mieszkańcom Atlantydy znaleźć nową planetę nadającą się do zasiedlenia oraz wylądować na niej, po czym zostaje wezwana do dowództwa w celu złożenia raportu. Z rozkazu IOA wraca do miasta jako dowódca ekspedycji. Seria skupia się na głównych antagonistach: Asuranach i Widmach; a także na ciąży Teyli Emmagan. Główny kod Asuran zostaje przeprogramowany przez McKaya skłaniając nanoboty do wypełnienia zleconej im przez Pradawnych misji pozbycia się Widm. W połowie serii są oni widocznie zniszczeni, a pozostałe odcinki koncentrują się na działaniach Michaela tak przeciwko ludziom, jak i pozostałym Widmom.

W serii 5 liderem ekspedycji zostaje Richard Woolsey. Teyla przetrzymywana w niewoli przez Michaela rodzi syna, któremu daje na imię Torren John, po czym ucieka razem ze swoją drużyną zanim udaje im się zneutralizować Michaela. Ten przy pomocy zdobytego skoczka napada na Atlandytę w celu porwania Torrena i zniszczenia miasta. Dzięki staraniom Shepparda, Teyli i McKaya udaje się w końcu zabić Michaela. Seria przedstawia także grupę zbuntowanych Asgardczyków, którzy eksperymentują na ludziach w celu wydłużenia swojego życia. Kradną oni z Atlantydy urządzenie zwane „urządzeniem Attero”, by zniszczyć Widma, jednak wskutek efektów ubocznych każde wrota otwarte po uruchomieniu urządzenia wybuchają. Ostatecznie urządzenie zostaje zniszczone. Widma zostają osłabione poprzez urządzenie Attero, a także przez Michaela i lek Hoffan, i przestają być główną siłą w galaktyce. Ich upadek pozwala ludziom stworzyć koalicję. McKay zakochuje się w dr. Keller, która ostatecznie odwzajemnia jego uczucia. W finałowym odcinku Todd ostrzega Atlantydę, że jeden z jego podwładnych ma statek rój zasilany przez ZPM. Próbując odzyskać ZPM mieszkańcy Atlantydy są świadkami odebrania komunikatu z alternatywnej rzeczywistości podającego lokalizację Ziemi. Rój uszkadza Dedala i kieruje się w stronę Ziemi. Dzięki staraniom ekspedycji udaje się ostatecznie zniszczyć statek nad Ziemią, a Atlantyda ląduje w Pacyfiku w pobliżu mostu Golden Gate w San Francisco.

Role główne

Joe Flanigan jako John Sheppard (główna postać w seriach 1-5) - major Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych zrekrutowany do eksedycji ze względu na intuicyjną biegłość w obsłudze technologii Pradawnych. De facto zostaje dowódcą kontyngentu wojskowego w Atlantydzie po śmierci oryginalnego dowódcy Marshalla Sumnera. Oficjalnie stanowisko objął na początku drugiej serii, gdy Atlantyda odzyskuje kontakt z Ziemią, a Sheppard zostaje awansowany do stopnia podpułkownika. David Hewlett jako dr Rodney McKay (główna postać w seriach 1-5) - genialny naukowiec, członek grupy Shepparda, dowódca Departamentu Nauki i Badań w Atlantydzie. Jeden z czołowych ekspertów od technologii Pradawnych, pojawił się jako rywal Samanthy Carter w piątej serii Gwiezdnych wrót. Rachel Luttrell jako Teyla Emmagan (główna postać w seriach 1-5) - przywódczyni Atozjan, tubylczej rasy ludzkiej z Galaktyki Pegaza. Zaprzyjaźnia się z Sheppardem, gdy ten odwiedza jej świat i dołącza do jego drużyny w walce z Widmami. Posiada zdolność wyczuwania obecności Widm. Rainbow Sun Francks jako por. Aiden Ford (główna postać w serii 1, poboczna w 2 i 5) - młody porucznik Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, który jest członkiem drużyny Shepparda w pierwszej serii. W serii drugiej w wyniku przedawkowania enzymu żywieniowego Widm staje się niezrównoważony psychicznie i opuszcza Atlantydę. Torri Higginson jako Elizabeth Weir (główna postać w seriach 1-3, poboczna w 4) - dyplomatka i specjalistka od polityki międzynarodowej, po krótkim przewodzeniu w Dowództwie Gwiezdnych Wrót w serialu Gwiezdne wrota zostaje dowódcą ekspedycji wysłanej do Atlantydy. W finałowym odcinku trzeciej serii zostaje ciężko ranna w czasie ataku Replikatorów. W serii czwartej pojawia się jako postać poboczna, gdyż zostaje pojmana przez Replikatory.