thumb|Grób Haliny Czerny-Stefańskiej na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Halina Czerny-Stefańska (ur. 31 grudnia 1922 w Krakowie, zm. 1 lipca 2001 tamże) – polska pianistka, chopinistka, pedagożka.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Halina Czerny-Stefańska (przed II wojną światową używała nazwiska Helena Szwarcenberg-Czerny) pochodziła z arystokratycznej rodziny Schwarzenbergów, była córką Stanisława, pod kierunkiem którego rozpoczęła naukę gry na fortepianie. W 1932 studiowała w Paryżu w École Normale u Alfreda Cortot, następnie od 1939 - u Józefa Turczyńskiego w Konserwatorium Warszawskim.

W czasie wojny ukrywała się w majątku rodziny Starzewskich w Branicach pod Krakowem (osiedle Krakowa w XXI w.) Występowała na konspiracyjnych koncertach z Ludwikiem Stefańskim.

Konkurs Chopinowski W 1949 została laureatką I nagrody IV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (ex aequo z Bellą Dawidowicz z ZSRR). Otrzymała również nagrodę za najlepsze wykonanie mazurków F. Chopina, ufundowaną przez Polskie Radio. W 1950 ukończyła z wyróżnieniem Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w Krakowie w klasie prof. Zbigniewa Drzewieckiego.

Czerny-Stefańska podczas konkursu wybrała fortepian koncertowy marki Steinway & Sons model D (o numerze seryjnym 309125, długości 273 cm), z 1942 roku produkcji hamburskiej, na którym grała podczas wszystkich etapów konkursu.

Światowa kariera Wygrana w Konkursie otworzyła jej drogę do międzynarodowej kariery pianistycznej. Występowała w renomowanych salach koncertowych Europy, Japonii, Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej. Odbyła ponad 20 tournée po Związku Radzieckim. Występowała z towarzyszeniem najbardziej znanych orkiestr symfonicznych, współpracując z takimi dyrygentami, jak m.in.: Adrian Boult, Zubin Mehta, Georg Solti, Václav Smetáček, Witold Rowicki, Paweł Klecki, Stanisław Skrowaczewski. W jej repertuarze koncertowym znajdowały się utwory od baroku do muzyki współczesnej, dominowała jednak muzyka F. Chopina. Przez pięćdziesiąt lat prowadziła karierę artystyczną, która trwała do ostatnich miesięcy jej życia. Współpracowała z firmą Steinway & Sons reklamując jej fortepiany w Japonii, jak również instrumenty Kawai oraz (pod koniec życia) fortepiany Petrof. Oficjalnie ćwiczyła na instrumentach Blüthner (w krakowskim domu artystki znajdują się trzy takie fortepiany, obok Steinwaya i dwóch innych starszych instrumentów).

W późniejszych latach była zapraszana do jury konkursów pianistycznych świata, w tym pięciokrotnie do Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Piotra Czajkowskiego (w 1970, 1974, 1978, 1986 i 1998) oraz pięciokrotnie do Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (w 1980, 1985, 1990, 1995 i 2000).

Prowadziła działalność pedagogiczną, wykładając m.in. na takich uczelniach, jak: Tokijski Uniwersytet Sztuki, Elisabeth University of Music w Hiroszimie, Nagoya University of Arts w Nagoi, Senzoku Gakuen University w Uozu, prefekturze Toyama, prowadziła także kursy mistrzowskie.

W 1999 była Honorowym Członkiem Komitetu Obchodów Światowego Roku Chopinowskiego, powołanego przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego.

Działalność społeczno-polityczna Pianistka uczestniczyła także w życiu społeczno-politycznym Krakowa. W latach 1976–1984 była radną Miasta Krakowa, a w latach 1978–1985 członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. Była jednym z założycieli Kuźnicy (obok takich artystów jak m.in. Andrzej Wajda). W latach 1981–1983 wchodziła w skład Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

Należała do nielicznej grupy artystów, którzy ostentacyjnie wyrażali poparcie dla władz politycznych w czasach stanu wojennego, za co w kwietniu 1982 została wyklaskana na koncercie w Filharmonii KrakowskiejMirosław Lewandowski, Maciej Gawlikowski, Gaz na ulicach, cz. 2., s. 47–48. . Członek Rady Krajowej PRON w 1983 roku„Dziennik Polski”, r. XXXIX, nr 90 (11906), 9 maja 1983, s. 2..

Życie prywatne Żona Ludwika Stefańskiego, matka Elżbiety Stefańskiej.

Pianistka zmarła 1 lipca 2001 w Krakowie, pochowana razem z mężem w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera LXIX pas A-I-13).

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1984) Order Sztandaru Pracy I klasy (15 stycznia 1953) „za wybitne zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1987) Złota Odznaka „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” (1965)Uchwała Nr 70 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie nadania odznaki „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa” [dostęp 2025-07-09]. Medal „Za zasługi w rozwoju współpracy kulturalnej między Polską a Związkiem Radzieckim” przyznany przez ZG TPPR (1974)Medale dla działaczy kultury, "Trybuna Ludu", nr 111, 21 kwietnia 1974, s. 2. Order Przyjaźni Narodów (ZSRR, 1987)

Nagrody i wyróżnienia Państwowa Nagroda Artystyczna II stopnia w dziale muzyki za osiągnięcia artystyczne oraz za propagandę muzyki i pianistyki polskiej w kraju i za granicą (1950) Nagroda Państwowa I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie pianistyki, za wykonanie utworów fortepianowych w ilustracji muzycznej filmu Młodość Chopina oraz za propagandę muzyki i pianistyki polskiej za granicą (1952)Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki i kultury, „Dziennik Polski”, rok VIII, nr 176, (2639), 24 lipca 1952, s. 2. Nagroda przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1975)Wręczenie nagród za twórczość radiową i telewizyjną, "Trybuna Ludu", nr 118, 23 maja 1975, s. 8. Nagroda Trybuny Ludu (1979)Nagrody "Trybuny Ludu - 1979", "Życie Warszawy", nr 144, 22 czerwca 1980, s. 2. Dyplom Ministra Spraw Zagranicznych Polski Za wybitne osiągnięcia w propagowaniu kultury polskiej za granicą (1982) tytuł doktora honoris causa Tokijskiego Uniwersytetu Sztuki (2001) Tytuł Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie nadany pośmiertnie Za Promowanie Muzyki F. Chopina w Świecie (2002)

Upamiętnienie W 2001 wmurowano poświęconą jej tablicę pamiątkową w Ogrodzie Botanicznym Polskiej Akademii Nauk w Powsinie.

W 2006 w Parku im. Jerzego Waldorffa w Słupsku odsłonięto pomnik „Klawiaturę gwiazd”, na której umieszczono nazwisko Haliny Czerny-Stefańskiej pośród siedmiorga wybitnych pianistów, uczestników Festiwalu Pianistyki Polskiej, takich jak Ryszard Bakst, Klara Langer-Danecka, Władysław Kędra, Tadeusz Żmudziński, Miłosz Magin, Witold Małcużyński.

W dniach 17–21 września 2008 odbył się w Poznaniu I Europejski Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam” zorganizowany przez poznańską Akademię Muzyczną.

Dyskografia (wybór) Halina Czerny-Stefańska nagrała wiele płyt LP i CD dla takich wytwórni jak: Deutsche Grammophon, Decca, Erato, EMI Classics, His Masters Voice, Polskie Nagrania, Pony Cayon, RCA Records, Supraphon, Selene czy Telefunken.

1955 – Koncert e-moll op. 11 F. Chopina, Supraphon SUA 10130 1958 – DGG XEPN 0118 1960 – Ronda C-dur op.73 F. Chopina na dwa fortepiany z Ludwikiem Stefańskim Muza SX 0077 Koncert B-dur op.19 L. van Beethovena, Koncert a – moll op.16 E. Griega, P.N. MUZA XL 0107 1955 – Mazurki a-moll op.17 nr.4, D-dur op.33 nr.2, cis- moll op.63 nr.3, a-moll op.67 nr.4, a-moll op.68 nr.2, F. Chopina, DGG LPEM 1959 – 24 Preludia op.28 F. Chopina, MUZA SX 0062 1959 – Polonezy A-dur Op. 40 nr 1, c-moll Op. 40 nr 2, fis-moll op.44, MUZA SX 0058 1985 – Pieśni F. Chopina z Teresą Żylis-Garą Erato STU 71.527 1987 – komplet Nokturnów F. Chopina, RCA 1989–1990 – komplet Mazurków F. Chopina, Pony Canyon 1994 – Andante spianato i Poloneza Es-dur F. Chopina, Pony Canyon 1995 – Ronda C-dur op.73 F. Chopina na dwa fortepiany z Rinko Kobayashi, Pony Canyon 2000 – Tańce Polskie z córką Elżbietą Stefańską, Selene

Przypisy

Bibliografia Halina Czerny-Stefańska, Lucjan Kydryński, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1963. Czerny-Stefańska Halina. [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, Teresa Parzyńska (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd”, PWM, Kraków 1984. Chopin towarzyszył mi od najmłodszych lat – mówi Halina Czerny-Stefańska, „Polish Culture” 1999 nr 1, s. 43. Czerny-Stefańska Halina. [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM, Anna Woźniakowska (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd – suplement”, PWM, Kraków 2001. Słownik pianistów polskich, Stanisław Dybowski, Wyd. Warszawa, Selene, 2003. Halina Czerny-Stefańska. Epizody z życia chopinistki, Stanisław Dybowski. Wyd. 1. Warszawa, Selene, 2006.

, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [dostęp: 31 grudnia 2011]. Halina Czerny-Stefańska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej [dostęp: 31 grudnia 2011].

Linki zewnętrzne

Halina Czerny-Stefańska na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Absolwenci École Normale de Musique Halina Kategoria:Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Rady Krajowej PRON Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Przyjaźni Narodów Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Japonii Kategoria:Polscy jurorzy Międzynarodowego Konkursu Bachowskiego Kategoria:Polscy jurorzy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina Kategoria:Polscy pedagodzy muzyczni Kategoria:Polscy pianiści klasyczni Kategoria:Radni Rady Narodowej miasta Krakowa Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2001 Kategoria:Zwycięzcy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)