Amiot 143 – francuski średni samolot bombowy i rozpoznawczy z lat 30. XX wieku, skonstruowany w wytwórni SECM (Amiot). Dwusilnikowy średniopłat ze stałym podwoziem, konstrukcji metalowej. Był jednym z podstawowych francuskich bombowców w chwili wybuchu II wojny światowej, lecz był już wówczas przestarzały, wymieniany na nowsze konstrukcje. Używany bojowo podczas kampanii francuskiej w 1940 roku, a później do celów transportowych. Należał do samolotów rodziny Amiot 140, z której jako jedyny był produkowany seryjnie. Zbudowano 138 egzemplarzy seryjnych.
Historia W 1928 roku dowództwo francuskiego lotnictwa ogłosiło konkurs na wielozadaniowy bombowiec kategorii M4, z silnym uzbrojeniem obronnym, będący w stanie, według popularnej wtedy teorii wojny lotniczej Douheta, wykonywać zadania bez osłony myśliwskiej. Kategoria ta oznaczała czteromiejscowy samolot wielozadaniowy (M od Multiplace de Combat). Do konkursu przystąpiła między innymi wytwórnia Societé d'Emboutissage et de Constructions Mécaniques (SECM) – Amiot w Colombes, której głównym konstruktorem był Andrée Dutartre. Przedstawiony przez nią samolot Amiot 140 konkurował z samolotami Bleriot 137, Breguet 410 oraz SPCA 30 i ostatecznie został zwycięzcą konkursu. W 1930 roku zbudowano dwa prototypy, lecz oblot samolotu odwlekł się z powodu braku właściwych silników, gdyż pierwotnie przewidziany osiemnastocylindrowy silnik rzędowy Lorraine 18Gad Orion o mocy 700 KM nie został dopracowany i ostatecznie zastosowano tymczasowo słabsze jednostki napędowe.
thumb|left|Prototyp Amiot 140-01 thumb|left|Prototyp Amiot 143-01 Pierwszy prototyp Amiot 140-01, napędzany dwoma silnikami rzędowymi Hispano-Suiza 12Nbr, został oblatany 12 kwietnia 1931 roku. Drugi prototyp Amiot 140-02 został zaprezentowany już w listopadzie 1930 roku na salonie lotniczym w Paryżu, lecz ostatecznie nie był testowany w powietrzu. Projekt samolotu podlegał następnie istotnym zmianom: m.in. gondola pod kadłubem została powiększona i przybrała przekrój prostokątny, a kabiny załogi i wieżyczki zostały zakryte. 23 listopada 1933 roku lotnictwo zamówiło 40 samolotów, które miały otrzymać silniki rzędowe Lorraine 12Q o mocy 900 KM (wersja Amiot 141). Samolot miał przy tym spełniać wymagania nowej kategorii BCR (Bombardement, Combat, Renseignement – bombowy, bojowy, rozpoznawczy). Poszukując odpowiednich silników, wytwórnia zaproponowała dwie dalsze wersje różniące się napędem: Amiot 142 z silnikami rzędowymi Hispano-Suiza 12Ybrs o mocy 860 KM oraz Amiot 143 z silnikami gwiazdowymi Gnome-Rhône 14Kdrs/Kgrs Mistral Major o mocy 800 KM. Już na początku 1934 roku zamówienie na 40 maszyn przeniesiono na wersję Amiot 143 M4, której prototyp oblatano w sierpniu tego roku. Wersja Amiot 142 powstała natomiast tylko w jednym egzemplarzu, oblatanym w styczniu 1935 roku.
Pierwsze seryjne samoloty Amiot 143 M4 zostały wyprodukowane w kwietniu 1935 roku, a całą pierwszą serię 40 sztuk wykonano do końca roku. Otrzymały one wzmocnione silniki GR 14Kirs/Kjrs Mistral Major, o mocy do 900 KM. W kwietniu 1935 roku zamówiono dalsze 73 samoloty. W związku jednak z długim czasem, jaki upłynął od postawienia pierwotnych wymagań, konstrukcja samolotu zestarzała się i lotnictwo postanowiło przeznaczyć go do bezpieczniejszych działań nocnych. Od 41. egzemplarza firma Amiot przystąpiła do produkcji zmodyfikowanego wariantu Amiot 143 M5 z załogą pięcioosobową, oznaczonego przez lotnictwo jako Amiot 143 BN5 (pięciomiejscowy bombowiec nocny – ). Zmieniono w nich rozmieszczenie zbiorników paliwa w skrzydłach i uzbrojenie obronne, zamieniając karabiny maszynowe Lewisa na francuskie MAC i dodając czwarte stanowisko broni w podłodze, obsługiwane przez bombardiera. Przedłużono również o 30 cm kadłub (z 17,94 m) i przesunięto o 90 cm do przodu grzbietową wieżyczkęKadłub przedłużono od 41. egzemplarza według Ugołok Nieba (o 30 cm) i (o 35 cm), natomiast według przedłużenie kadłuba o 30 cm miało miejsce od 31. egzemplarza.. Ulepszone samoloty produkowano od stycznia 1936 roku. Lotnictwo zamówiło jeszcze w grudniu 1936 roku ostatnie 25 sztuk. Samoloty produkowano do marca 1938 rokuWedług i Ugołok Nieba, natomiast według , ostatni został odebrany 17 marca 1937 roku.. Łącznie wyprodukowano 138 samolotów seryjnych Amiot 143 (publikacje czasem podają błędną liczbę 178)Informacja o 178 samolotach, np. w Ugołok Nieba i , wynika zapewne z podwójnego zaliczenia pierwszych 40 samolotów do 138 wyprodukowanych..
thumb|left|Prototyp Amiot 144 Zbudowano ponadto prototypy wersji pochodnych: Amiot 144, różniący się przede wszystkim chowanym podwoziem, a także skrzydłem o mniejszej powierzchni (91,4 m²), wyposażonym w klapy, oblatany 18 stycznia 1936 roku, oraz Amiot 147, z silnikami rzędowymi Hispano-Suiza 12Ydrs/Yfrs (870 KM) i podwójnym statecznikiem pionowym, testowany jesienią tego roku. Amiot 144 osiągał prędkość maksymalną 350 km/h i konkurował z samolotami bombowo-rozpoznawczymi jak Potez 541 i Bloch MB.130, lecz nie wszedł do produkcji. Wersje Amiot 145 i 146, z innymi silnikami, pozostały na etapie projektu. Do rodziny tej należał, mimo innego oznaczenia, także prototyp wodnosamolotu torpedowego Amiot 150 BE, oblatany 18 września 1937 roku, różniący się pływakami wymiennymi z kołami oraz skrzydłami o większej powierzchni.
Służba Przed wojną thumb|Amiot 143 na lotnisku Po rozpoczęciu produkcji seryjnej samoloty Amiot 143 były sukcesywnie wprowadzane do Francuskich Sił Powietrznych. Od bogatego przeszklenia gondoli, z dużymi prostokątnymi oknami, popularnie znany był jako „autobus Amiota” (). Według pierwotnego zamówienia, samoloty miały być przekazywane lotnictwu od lipca 1934 roku, lecz uległo to opóźnieniu rocznemu i pierwsze oddano 6 lipca 1935 roku, a ostatnie z 40 egzemplarzy wersji M4 do grudnia tego roku. Jako pierwsze otrzymał je pod koniec lata 1935 roku 3 dywizjon 22. Pułku Bombowego (3e Groupe 22e Escadre, w skrócie GB III/22) w Chartres, przemianowany następnie na 2 dywizjon, a w styczniu 1936 roku dołączył do niego 1 dywizjon tego pułku (GB I/22).
W drugiej połowie lat 30. samoloty Amiot 143 wprowadzono na wyposażenie kilku dywizjonów, lecz następnie w części zamieniono je na nowsze typy, głównie rozpoznawczo-bombowy Bloch MB.131, tak że we wrześniu 1939 roku pozostawały one na wyposażeniu pięciu dywizjonów bombowych stacjonujących we Francji. Od wiosny 1939 roku używał ich ponadto dywizjon GB II/63 w Marrakeszu w Maroku. Etatowo dywizjony (grupy) liczyły wówczas po 13 samolotów. W sierpniu 1939 roku lotnictwo posiadało 126 samolotów Amiot 143, w tym 91 w jednostkach bojowych, ale tylko 77 z nich sprawnych. Większość pozostałych – 29 było w szkole lotnictwa bombowego w Cazaux.
Na podstawie umowy wojskowej Francji z Polską, w maju 1939 roku omawiano możliwość wysłania do Polski pięciu dywizjonów Amiotów 143 dla bombardowania celów w Niemczech na wypadek wojny, albo wykonywania lotów wahadłowych, z bombardowaniem terytorium Niemiec, po czym lądowaniem w Polsce. Musiałoby się to wiązać z koniecznością zapewnienia w Polsce odpowiedniego zaplecza logistycznego i zapasów, ale nie doszło w tej sprawie do wiążących ustaleń. W celu zbadania możliwości stacjonowania francuskich jednostek przyleciał do Polski 8 sierpnia tego roku samolotem Amiot 143, przez Amsterdam i Kopenhagę, gen. Armengaud, lecz konkluzją było, że bombowce wymagałyby również eskorty myśliwców, których lotnictwo francuskie nie mogło w tym celu wydzielić, i plany te upadły.
Dwa samoloty (nr 45 i 88) przed wojną otrzymały cywilne znaki F-APIQ i F-AQDZ i używane były jako nieuzbrojone samoloty transportowe i dyspozycyjne Ministerstwa Lotnictwa. Jeden z samolotów Amiot 143 wykonał przelot na trasie długości 32 000 km z Paryża do Hanoi i z powrotem.
Na skutek wyjątkowo długiego rozwoju, w momencie wejścia do służby Amiot 143 był już przestarzały. Uznawany jest za typową konstrukcję dla francuskiej ścieżki rozwoju samolotów bombowych przełomu lat 20. i 30. – mało aerodynamicznych, niezgrabnych, powolnych, z obszernymi kadłubami z płaskimi burtami, wystającymi wieżyczkami i grubymi skrzydłami. Nie miał żadnej ochrony konstrukcyjnej, a uzbrojenie strzeleckie pod koniec lat 30. nie było już silne. Mimo to, samoloty te aktywnie służyły jako bombowce w pierwszym okresie II wojny światowej, przydatne zwłaszcza w działaniach nocnych, a ich zaletami był zasięg i mocna konstrukcja. Stosunkowo duży maksymalny udźwig bomb (1600 kg) był jednak niewykorzystywany w pełni w praktyce.
II wojna światowa W chwili wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku samoloty Amiot 143 pozostawały na wyposażeniu pięciu dywizjonów bombowych w składzie trzech pułków stacjonujących we Francji (GB I/34, II/34, II/35, I/38 i II/38) oraz dywizjonu GB II/63 w Maroku. Z tego, większość samolotów 38 Pułku stacjonowała w Satifie w Algierii, ale w październiku powróciła do Francji. Dopiero po wybuchu wojny lotnictwo francuskie zintensyfikowało program wprowadzenia do linii nowoczesnych bombowców, jak Amiot 351/354 (które uzupełniły Amioty 143 w 34 Pułku, ale ich nie wyparły) oraz amerykańskie Martin 167 (m.in. w GB II/63). Wiosną 1940 roku dywizjon GB II/35 został przezbrojony na Breguet 691 i pozostały cztery dywizjony na Amiotach w metropolitalnej Francji w składzie pułków (Escadre) 34 i 38, przemianowanych 15 kwietnia na Groupement de Bombardement 9 i 10.
Samoloty Amiot 143 były używane od wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku do dziennych i nocnych lotów rozpoznawczych nad Niemcami. Pierwsza misja została przeprowadzona w dzień 15 września przez dwa samoloty GB II/34. Załogi miały w tym okresie nakazane używanie broni tylko w samoobronie oraz zamiast bombardowania rozrzucały ulotki propagandowe i antywojenne, ku frustracji załóg. Samoloty Amiot 143, jako przestarzałe, były używane mało intensywnie i ten okres wiązał się z niewielkimi stratami; pierwszy został utracony samolot nr 94 dywizjonu GB I/34 16 października 1939 roku, gdy wylądował przymusowo w rejonie Moguncji. W chwili ataku niemieckiego w maju 1940 roku lotnictwo posiadało nadal 123 samoloty tego typu, w tym 50 w jednostkach bojowych we Francji, ale tylko 34 z nich w tym momencie sprawne, a w Afryce dalsze 17. Oba pułki były przydzielone do Północnej Powietrznej Strefy Operacyjnej (ZOAN).