Zdzisław Marian Malczewski (ur. 21 stycznia 1950 w Nowym Brzesku) – duchowny katolicki, duszpasterz polonijny, korespondent radia watykańskiego, historyk. Rektor Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii. Od września 2015 duszpasterz Kapelanii Polskiej w Porto Alegre, stolicy stanu Rio Grande do Sul.
Wykształcenie Ukończył Seminarium Zagraniczne Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej w Poznaniu, gdzie uczęszczał w latach 1970–1976. W 1976 obronił magisterium w murach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego na Wydziale Teologii.
Stopień doktora nauk humanistycznych z historii uzyskał w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w 1995 na podstawie napisanej pod kierunkiem Lecha Trzeciakowskiego pracy „Obecność Polaków i Polonii w Rio de Janerio”.
Działalność 11 maja 1976 otrzymał święcenia kapłańskie. Od 1979 działa jako duszpasterz polonijny w Brazylii, a od 1991 również jako stały korespondent Radia Watykańskiego. Od 2009 rektor Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii. Jest niezależnym badaczem dziejów społeczności polskiej w Brazylii.
Posługę kapłańską zaczynał jako proboszcz w parafii pod wezwaniem św. Anny w Carlos Gomes (1980–1984), następnie w parafii pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Ijuí (1984–1988), później w parafii Matki Bożej Jasnogórskiej w Rio de Janeiro (1989–1994), w latach 1995-2004 pełnił posługę prowincjała w Prowincji Towarzystwa Chrystusowego w Ameryce Południowej, od 2004 do 2015 w parafii pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Kurytybie. Od września 2015 r. jest duszpasterzem Polonii w Porto Alegre, w stanie Rio Grande do Sul.
Członek Rady Wydawniczej czasopisma naukowego „Latinidade. Revista do Núcleo de Estudos das Américas” wydawanego przez Uniwersytet Stanowy Rio de Janeiro (UERJ).
Udział w Radzie Polonii:
– 23 września 2013 r. Marek Makowski Konsul Generalny RP w Kurytybie powołał do istnienia Radę Polonijną. W Radzie zasiada 10 osób reprezentujących środowisko polonijne trzech południowych stanów: Rio Grande do Sul, Santa Catarina i Parana. Ks. Zdzisław Malczewski SChr - jako rektor PMK w Brazylii - to jeden z członków tego polonijnego ciała doradczego Konsula Generalnego w Kurytybie. Do końca kadencji Marka Makowskiego konsula generalnego (31 października 2018 r.) odbywały się regularne posiedzenia tego ciała doradczego Konsulatu Generalnego w sprawach Polonii.
– 5 września 2016 r. ks. Zdzisław Malczewski SChr został powołany do Polonijnej Rady Konsultacyjnej przy Marszałku Senatu Stanisławie Karczewskim. Do Rady należało 15 przedstawicieli Polonii z różnych regionów świata. Wspomniana Rada działała do końca IX Kadencji Senatu RP, czyli do końca listopada 2019 r.https://www.polska-misja.com.br/arquivos/pdf-pl-2022-06-10%-30-47.jpeg.
- 2 maja 2026 r. został powołany przez Prezydenta Polski dr Karola Nawrockiego w skład Rady ds. Polonii przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiejhttps://www.prezydent.pl (wgląd 03.05.26)
Działalność redakcyjna i wydawniczaMalczewski Z., Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (1979-2006), Kurytyba 2007, s. 137; Tenże, Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007-2010), Warszawa 2010, s. 158-159.:
- W latach 1999–2009: pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopisma studiów polsko-brazylijskich „Projeções – Revista de estudos polono-brasileiros” wydawanego w języku portugalskim w Kurytybie. W okresie jedenastu lat ukazało się dwadzieścia numerów „Projeções”. Czasopismo było wydawane we współpracy: Prowincji Towarzystwa Chrystusowego w Ameryce Południowej, Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego (CESLA UW) oraz organizacji polonijnej "Braspol"Z. Malczewski, Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007 - 20210), Biblioteka Iberyjska: Warszawa 2010, s. 91.
- W 2010 r. zainicjował jako redaktor i wydawca publikację nowego pisma naukowego „Polonicus – Revista de reflexão Brasil-Polônia”. Periodyk ten jest – w pewien sposób - kontynuacją „Projeções”. Ukazuje się tak jak poprzednie pismo w języku portugalskim, jak również częściowo w języku polskim. Format: A 5, każdy numer posiada 180-200 stron. Wydawcą wspomnianego periodyku jest Polska Misja Katolicka w Brazylii. Do 2021 ukazało się 23 numery czasopisma. ISSN 2177-4730Z. Malczewski TChr, Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007 - 2010), Biblioteka Iberyjska: Warszawa 20210, s. 158-159..
- Jako rektor PMK rozpoczął w lipcu 2009 r. wydawanie biuletynu „Echo Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii”. Od stycznia 2012 r. biuletyn zaczął ukazywać się pod nową nazwą „Echo Polonii Brazylijskiej”. Periodyk był wydawany co dwa miesiące i był publikowany w całości w języku polskim (Format A4, 12 stron). Było to jedyne czasopismo ukazujące się po polsku w Brazylii. Pod koniec 2016 r. redaktor podjął decyzję o zaprzestaniu redagowania i wydawania pisma ze względu na brak jakiegokolwiek zaplecza finansowego, a także nie mając odzewu od czytelników, których zachęcał do przesyłania informacji z życia wspólnot polonijnych w Brazylii.
- Ponadto prowadzi dwa portale internetowe w języku polskim i portugalskim:
Polska Misja Katolicka w Brazylii https://www.polska-misja.com.br Czasopismo "POLONICUS - Revista de reflexão Brasil-Polônia" https://polonicus.com.brhttps://www.polonicus.com.br
W ostatnich latach zajmuje się kilkoma projektami, są to m.in.:
Trudne dzieje polskiego osadnictwa w Orle Białym–ES (od 1929 – po czasy współczesne), Obecność Polaków i ich potomków w Porto Alegre, Ślady polskie w Brazylii (kontynuacja wydania z 2008 r.), Słownik biograficzny Polonii brazylijskiej (kontynuacja wydania z 2000 r.), Rola emigrantek polskich i ich potomkiń w rozwoju stanu Rio Grande do Sul.
Publikacje Publikacje książkowe:
1. Obecność Polaków i Polonii w Rio de Janeiro, Lublin: Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” 1995, ss. 362 + aneks zdjęciowy. . ISSN 1233-0272. (Tłumaczenie na język portugalski: A presença dos poloneses e da Comunidade polônica no Rio de Janeiro, Warszawa: CESLA UW 1998, ss. 300; tłumaczenie Benedykt Grzymkowski SChr).
2. W służbie Kościoła i Polonii. Towarzystwo Chrystusowe: Funkcje społeczne i duszpasterskie w środowisku polonijnym w Ameryce Łacińskiej, Warszawa: CESLA UW 1998, ss. 292.
3. Słownik biograficzny Polonii brazylijskiej, Warszawa: CESLA UW 2000, ss. 207.
4. Perfis polônicos no Brasil (współautor z Ruy Christovam Wachowicz), Curitiba: Vicentina 2000, ss. 476.
5. W trosce nie tylko o rodaków. Misjonarze polscy w Brazylii, Curitiba: Vicentina 2001, ss. 290 + aneks zdjęciowy. (Tłumaczenie na język portugalski: Solicitude não apenas com os patrícios. Missionários poloneses no Brasil, Curitiba: Vicentina 2001, ss. 290 + aneks zdjęciowy; tłumaczenie Mariano Kawka).
6. Srebrny jubileusz Prowincji Towarzystwa Chrystusowego w Ameryce Południowej (red.), Kurytyba - Kraków: DjaF 2004, ss. 277 (+ aneks zdjęciowy).
7. Polônia e Polono-Brasileiros. História e Identidades (red.), Curitiba: Projeções 2007, ss. 189.
8. Ślady polskie w Brazylii / Marcas da presença polonesa no Brasil, Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie 2008, ss. 320.
9. Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (1979-2006), Kurytyba: Projeções 2007, ss. 317 + aneks ilustracji; Tenże; Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007-2010), Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie 2010, ss. 162 + aneks ilustracji.
10. Hołd Polaków dla Orła z Hagi w 90. rocznicę śmierci Ruia Barbosy / Tributo dos poloneses à Águia de Haia no 90 aniversário da morte de Rui Barbosa (współautor z Renatą Siuda Ambroziak), Curitiba: Corgraf Indústria Gráfica Ltda 2013, ss. 64. ISSN 2177-4730.
11. Mensageiro de ideais. Silhueta do Pe. Benedito Grzymkowski SChr (red.), Curitiba: Corgraf Indústria Gráfica Ltda 2013, ss. 208 (+ aneks zdjęciowy).
Artykuły publikowane w wydaniach książkowych: Duchowieństwo i duszpasterstwo polskie w Brazylii, w: Relacje Polska – Brazylia. Historia i współczesność, red. Andrzej Dembicz, Marcin Kula, Warszawa: CESLA UW 1996, s. 93–100. Clero e sacerdócio polonês no Brasil, w: Relações entre Polônia e Brasil. Passado e presente, red. Andrzej Dembicz, Marcin Kula, Warszawa: CESLA UW 1998, s. 101–108. Dialog międzykulturowy – optyka brazylijska, w: Rola duszpasterstwa polskiego w organizacji społeczności lokalnych w Ameryce Łacińskiej. Materiały z Konferencji Warszawa, 4–5 grudnia 1998, red. Mariusz Malinowski, Warszawa: CESLA UW 1999, s. 26–31. Towarzystwo Chrystusowe w Ameryce Południowej i jego specyfika, w: Rola duszpasterstwa polskiego w organizacji społeczności lokalnych w Ameryce Łacińskiej. Materiały z Konferencji, Warszawa, 4–5 grudnia 1998, red. Mariusz Malinowski, Warszawa: CESLA UW 1999, s. 187–199. Tożsamość polsko-brazylijska: doświadczenia z pracy duszpasterskiej w środowiskach wiejskich i wielkomiejskich Brazylii, w: Tożsamość oraz percepcja Polski i polskości w środowiskach Polonii latynoamerykańskiej. Materiały z Konferencji, Warszawa, 2–3 grudnia 1999, red. Mariusz Malinowski, Warszawa: CESLA UW 2000, s. 181–185. Jerzy Chmielewski ‘Rafał’ (1904–1966) – bohater II wojny światowej, zasłużony w rozwoju rybołówstwa w Brazylii, w: Losy Polaków. Materiały III Sympozjum Biografistyki Polonijnej, Rzym 1998, red. Agata i Zbigniew Judyccy, Lublin: Czelej 1998, s. 223–224. Stefania Płaskowiecka-Nodari (1892–1973) – działaczka i dobrodziejka polonijna, w: Losy Polek. Materiały IV Sympozjum Biografistyki Polonijnej, Wiedeń 1999, red. Agata i Zbigniew Judyccy, Lublin: Czelej 1999, s. 182–183. Sylwetka polskiego pedagoga w Brazylii na przykładzie Hieronima Durskiego i Henryka Siewierskiego, w: Teoria biografistyki. Krakowianie, Uczeni, Pedagodzy polscy w świecie, Kraków 2000. Materiały V Sympozjum Biografistyki Polonijnej, red. Agata i Zbigniew Judyccy, Lublin: Czelej 2000, s. 222–225. Kapitan Stanisław Przewodowski w służbie brazylijskiej marynarki wojennej, w: Polacy i osoby polskiego pochodzenia w siłach zbrojnych i policji państw obcych. Materiały VI Międzynarodowego Sympozjum Biografistyki Polonijnej, red. Agata i Zbigniew Judyccy, Toruń: Oficyna Wydawnicza Kucharski 2001, s. 275–277. Biskupi polscy i polskiego pochodzenia w Brazylii, w: Duchowieństwo polskie w świecie. Materiały VII Międzynarodowego Sympozjum Biografistyki Polonijnej, Rzym 2002, red. Agata i Zbigniew Judyccy, Toruń: Oficyna Wydawnicza Kucharski 2002, s. 190–197. A atuação dos padres da Sociedade de Cristo no município de Itaiópolis, w: Colônia Lucena – Itaiópolis. Crônica dos imigrantes poloneses, red. Wilson Carlos Rodycz, Florianópolis – Itaiópolis: IOESC 2002, s. 186–201. Polska imigracja w brazylijskim stanie Espírito Santo: kolonia Águia Branca. Wprowadzenie do zagadnienia, w: Ameryka Łacińska – rozumem i sercem / América Latina – con razón y corazón, red. Francisco Rodríguez, Warszawa: CESLA UW 2003, s. 281–294. Spojrzenie na aktualną literaturę polonijną w Brazylii, w: Zdzisław Malczewski, Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007–2010), Warszawa 2010, s. 85–86. Pierwsza wizyta polskiego hierarchy w Brazylii. 70. rocznica pobytu kard. Augusta Hlonda, Prymasa Polski (1934–2004), w: Sentire cum Societate. W 75. rocznicę powstania Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej, red. ks. Wojciech Necel TChr, Poznań: Hlondianum 2007, s. 237–246. 50 lat Towarzystwa Chrystusowego w Brazylii. Historia, rzeczywistość i perspektywy na przyszłość, w: Zdzisław Malczewski, Polonii brazylijskiej obraz własny. Zapiski emigranta (2007–2010), Warszawa: (seria: Biblioteka Iberyjska), red. J. Mazurek, Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego oraz Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego 2010, s. 66–79.