thumb|Portret Jerzego Henryka Lubomirskiego obraz olejny Artura Grottgera z 1866. thumb|Portret Jerzego Henryka Lubomirskiego – akwaforta Feliksa Stanisława Jasińskiego ok. 1870 Jerzy Henryk Lubomirski, herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 28 maja 1817 w Wiedniu, zm. 25 maja 1872 w Krakowie) – książę, polityk galicyjski i austriacki, ordynat przeworski, poseł do austriackiej Rady Państwa, dziedziczny członek austriackiej Izby Panów, kurator literacki Ossolineum.

Życiorys Początkowo otrzymał wykształcenie domowe pod nadzorem E. Jourdaina, następnie kształcił się w prywatnej szkole Klinkowstroma w WiedniuMarian Tyrowicz, Lubomirski Jerzy Henryk (1817-1872), Polski Słownik Biograficzny t. 18 s. 25–26.. Następnie studiował historię, filozofię i literaturę na uniwersytecie w Pradze (1834–1836)Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Lubomirski, Jerzy Prinz, Fürst (1850) – Parlamentarier 1848–1918 online [15.05.2021].. Jednym z jego mistrzów był współtwórca czeskiego odrodzenia narodowego kanonik wyszehradzki ks. , pod którego wpływem próbował opracować wspólną ortografię dla języka polskiego i czeskiego.

Po studiach w latach 1837–1845 odbył wiele podróży po Europie. Najchętniej przebywał we Włoszech (Nicea, Rzym, Palermo, Neapol). Poznał wówczas szereg przedstawicieli emigracji polskiej, m.in. Joachima Lelewela. Od czasu nauki w Wiedniu był serdecznym przyjacielem Zygmunta Krasińskiego, z którym w 1842 odbył wędrówkę po Alpach. W czasie pobytu w Paryżu (1843) wszedł w środowisko Hotelu Lambert i nawiązał bliskie stosunki z księciem Adamem Czartoryskim. Długoletnia przyjaźń łączyła go również z Augustem Cieszkowskim.

Po powrocie do kraju, w zastępstwie chorego ojca zajmował się zarządem dóbr przeworskich, a także objął kuratelą lwowskiego OssolineumAdam Fischer, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich. Zarys dziejów, Lwów 1927, s. 52, 133.. Po wybuchu Wiosny Ludów stanął na czele deputacji, która 19 lutego 1848 roku wręczyła gubernatorowi Franzowi Stadionowi adres z żądaniami narodowymi i wolnościowymi. Był także prezesem delegacji, która 6 stycznia 1848 roku przedstawiła żądania Polaków u cesarza. Na zjeździe politycznym polskim we Wrocławiu w maju tego roku należał do przeciwników powstania trójzaborowego rządu i był rzecznikiem utworzenia legalnej Ligi Polskiej. Podpisał także odezwę do ludów Europy wzywającą wolne narody do przywrócenia Polski. Po powrocie do Wiednia dalej zabiegał u rządu na rzecz koncesji dla Galicji. Uczestnik Zjazdu Słowiańskiego w Pradze, gdzie usiłował doprowadzić do porozumienia z Ukraińcami na zasadzie równouprawnieniaWładysław Tadeusz Wisłocki, Kongres słowiański w r. 1848 i sprawa polska, Lwów 1927.. W czasie walk ulicznych w Pradze 13 czerwca 1848 roku został aresztowany.

Poseł z okręgu łańcuckiego na sejm w Wiedniu i Kromieryżu. Zasiadał w nim po prawej stronie, będąc zarazem zwolennikiem koncepcji słowiańsko-federacyjnej. Zwalczany ostro przez liberałów i demokratów, przeżył załamanie nerwowe i zrezygnował z mandatu poselskiego. Następnie leczył się w zakładach psychiatrycznych w Griifenbergu i Lipsku (1849).

Po powrocie do kraju, w październiku 1849 roku, zajął się majątkiem w Przeworsku. Po śmierci ojca, w 1850 roku odziedziczył tytuł księcia i został od 1868 roku pierwszym ordynatem ordynacji przeworskiejMałgorzata Wołoszyn, Historia Ordynacji Przeworskiej Książąt Lubomirskich, Katalog wystawy, Rzeszów 2017, s. 19.. W latach 1847–1851 i 1869-1872 kurator Zakładu Narodowego im. OssolińskichAlina Szklarska-Lohmannowa, Lubomirski, Jerzy Fürst (1817-1872), Politiker und Mäzen, ÖBL 1815–1950, Bd. 5 (Lfg. 24, 1971), S. 338., któremu przekazał bibliotekę i zbrojownię przeworską.

Wspomagał Pawła Stalmacha i jego „Gwiazdkę Cieszyńską”. W 1863 roku w czasie powstania styczniowego był związany z organizacją narodową, m.in. zorganizował szpital powstańczy w Przeworsku. Jako konserwatysta był jednocześnie rzecznikiem pozyskania Austrii dla sprawy polskiej i poddania polityki krajowej Hotelowi Lambert. W latach 1861–1867 poseł do galicyjskiego Sejmu Krajowego z okręgu żółkiewskiego w miejsce Włodzimierza Dzieduszyckiego, który nie przyjął mandatu. Członek dziedziczny austriackiej Izby Panów (15 września 1870 – 25 maja 1872).

Współtwórca Akademii Umiejętności w Krakowie (1872)Władysław Tadeusz Wisłocki, Jerzy Lubomirski 1817-1872, Lwów 1928.. Był także honorowym członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 3.. W 1858 roku był jednym z organizatorów wystawy starożytności w KrakowieWystawa Starożytności Polskich w Krakowie w Pałacu XX Lubomirskich w roku 1858, Kraków 1858.. Sfinansował także restaurację Sukiennic.

Zmarł w Krakowie po ciężkiej chorobie. Pochowany został w kaplicy rodzinnej obok matki w dominikańskim kościele św. Trójcy w Krakowie.

Życie prywatne Urodził się w rodzinie arystokratycznej jako syn mecenasa sztuki i założyciela ordynacji przeworskiej Henryka Ludwika (1777–1850) i Teresy z Czartoryskich (1785–1868). Miał trzy: siostry: Dorotę (1807–1832), Izabelę Marię (1808–1890), żonę księcia Władysława Hieronima Sanguszki (1803–1870) i Jadwigę Julię (1815–1895), żonę księcia Eugene’a Charles’a de Ligne (1802–1880).

Od 1853 roku był mężem Cecylii z Zamoyskich (1831–1904), córki Andrzeja Artura. Jerzy i Cecylia mieli dzieci: Teresę Celestynę (1856–1883), żonę Karola Fryderyka Radziwiłła (1839–1907), Elżbietę (1858–1859), Marię (1860–1942), żonę właściciela dóbr w pow. lipowieckim na Ukrainie hrabiego (1849–1939), III ordynata przeworskiego Andrzeja (1862–1953) i Kazimierza (1869–1930)Jerzy Sewer Dunin Borkowski, Almanach błękitny: genealogia żyjących rodów polskich, Warszawa-Lwów 1908, s. 58–59..

Przypisy

Przodkowie

Literatura Marian Tyrowicz, Lubomirski Jerzy Henryk (1817–1872), Polski Słownik Biograficzny, t. 18, s. 25–26 Władysław Tadeusz Wisłocki, Jerzy Lubomirski 1817–1872, Lwów 1928 Alina Szklarska-Lohmannowa, Lubomirski, Jerzy Fürst (1817-1872), Politiker und Mäzen, ÖBL 1815–1950, Bd. 5 (Lfg. 24, 1971), S. 338

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Karola Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Pochowani w bazylice Świętej Trójcy w Krakowie Kategoria:Posłowie do Sejmu Ustawodawczego w Wiedniu w 1848 roku Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji I kadencji Jerzy Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (zabór austriacki) Kategoria:Ludzie związani z Przeworskiem Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (zabór austriacki) Kategoria:Uczestnicy Zjazdu Słowiańskiego w Pradze 1848 Kategoria:Urodzeni w 1817 Kategoria:Zmarli w 1872