Bitwa o Lubań – starcie zbrojne pomiędzy jednostkami Armii Czerwonej i Wehrmachtu o miasto Lubań (niem. Lauban), będące częścią operacji dolnośląskiej przeprowadzonej w ramach ofensywy 1. Frontu Ukraińskiego. Walki toczyły się na przełomie lutego i marca 1945 roku.
W ich trakcie oddziały Armii Czerwonej opanowały około połowę miasta, jednak wojska niemieckie przeprowadziły kontruderzenie o kryptonimie „Kozica” (niem. Gemse), którego celem było przerwanie oblężenia twierdzy Wrocław (Festung Breslau). Działania te doprowadziły do okrążenia radzieckiego zgrupowania operującego w rejonie Lubania i w konsekwencji do jego wycofania się z miasta. Lubań pozostał pod kontrolą niemiecką do zakończenia II wojny światowej w Europie w maju 1945 roku.
Przebieg bitwy 12 stycznia 1945 r. Armia Czerwona rozpoczęła operację wiślańsko-odrzańską w ramach ofensywy zimowej. Przełamanie niemieckich linii obronnych umożliwiło wojskom radzieckim wkroczenie na terytorium III Rzeszy, a oddziały 1. Frontu Ukraińskiego weszły na obszar Dolnego ŚląskaB. Cybulski, Dolny Śląsk 1945 - Dolny Śląsk 2005, Wrocław 2006, s. 57.M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R. Żerelik, red. Marek Czapliński, Historia Śląska. Wrocław 2002, s.466..
W nocy z 16 na 17 lutego rozpoczęły się walki o Lubań. 3. Gwardyjska Armia Pancerna przypuściła atak na miasto przygotowane do obrony, zajmując w toku walk jego część. W pierwszej fazie działań opór po stronie niemieckiej stawiały głównie improwizowane formacje lokalne, w tym oddziały Volkssturmu, prowadzące działania opóźniające. Do końca lutego wojska radzieckie opanowały znaczną część miasta, jednak nadejście regularnych jednostek Wehrmachtu i Waffen-SS umożliwiło przeprowadzenie zorganizowanego kontruderzenia, w wyniku którego Niemcy odzyskali część Lubania.
Kontrofensywa – operacja “Kozica” W dniach 2–5 marca 1945 r. 39 Korpus Pancerny pod dowództwem generała Karla Deckera rozpoczął okrążanie zgrupowania radzieckiego od północnego zachodu, natomiast od południowego wschodu działania te prowadził 57 Korpus Pancerny generała Friedricha Kirchnera. Na zachodnim skrzydle obronę utrzymywała niemiecka 6. Dywizja Grenadierów Ludowych. W wyniku tych działań większość jednostek 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej znalazła się w „kotle”.
W celu wsparcia okrążonego zgrupowania z odwodu armii skierowano 57. Samodzielny Gwardyjski Pułk Czołgów Ciężkich, co umożliwiło wyprowadzenie większości pozostających w walce jednostek.
W dniach 6–12 marca jednostki 52 Armii oraz pozostałości 3 Gwardyjskiej Armii Pancernej odpierały niemieckie ataki w kierunku Wrocławia. W dniach 13–14 marca oddziały 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej wycofano na tyły frontu, w rejon na południe od Bolesławca, w celu uzupełnienia strat.
Bitwa o Lubań w propagandzie hitlerowskiej
Odbicie Lubania na przełomie lutego i marca 1945 r. było jednym z ostatnich niemieckich kontruderzeń na froncie wschodnim, które zakończyło się powodzeniem na poziomie taktycznym. Choć miało ograniczone znaczenie strategiczne, wydarzenie to zostało wykorzystane propagandowo przez władze III Rzeszy.
W kronice filmowej Die Deutsche Wochenschau nr 754https://www.youtube.com/watch?v=KNe0aC17nRY ukazano przybycie Ministra Propagandy i Oświecenia Publicznego Josepha Goebbelsa do Lubania, gdzie wręczał odznaczenia obrońcom miasta, w tym Wilhelmowi Hübnerowi, przedstawianemu w propagandzie jako jeden z symboli młodzieży walczącej po stronie Niemiec.
Bilans Straty niemieckie w walkach o Lubań wyniosły około 823 żołnierzy (zabici, ranni i zaginieni). Straty Armii Czerwonej, według dzienników bojowych 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej, sięgnęły około 8 557 żołnierzy w analogicznych kategoriach. Liczbę ofiar cywilnych szacuje się na około 1 500 zabitych, a zniszczenia miasta objęły około 60% zabudowyhttps://www.lubanski.eu/bitwa-o-luban-1945-dzien-po-dniu-podsumowanie-strat-czesc-30/.
Lubań w pamięci zbiorowej:
Po 1945 roku Lubań znalazł się w granicach Polski, a w 1946 roku ludność niemiecka została wysiedlona. Bitwa o miasto nie zajmowała istotnego miejsca w niemieckiej ani radzieckiej historiografii II wojny światowej, gdzie była postrzegana jako wydarzenie o ograniczonym znaczeniu militarnym w końcowej fazie konfliktuA. Wilczyński, Lubań 1945 ostatnie zwycięstwo III Rzeszy, Warszawa 2006, s. 138..
Przypisy
Bibliografia
B. Cybulski, Dolny Śląsk 1945 - Dolny Śląsk 2005, Wrocław 2006. M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R. Żerelik, red. Marek Czapliński, Historia Śląska, Wrocław 2002.
Linki zewnętrzne Seria filmów „Śladami bitwy Lubańskiej” Jarosława Ludowskiego https://www.lubanski.eu/bitwa-o-luban-1945-dzien-po-dniu-podsumowanie-strat-czesc-30/ https://www.youtube.com/watch?v=KNe0aC17nRY
Lubań Lubań Kategoria:Historia Lubania (województwo dolnośląskie) Kategoria:Historia Śląska