Dame Joan Henrietta Collins (ur. 23 maja 1933 w Londynie) – angielska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, producentka, przedsiębiorca i modelka, laureatka nagrody Złotego Globu i autorka bestsellerów.
W 1997 odznaczona Orderem Imperium Brytyjskiego IV klasy (OBE), a w 2015 królowa brytyjska Elżbieta II uhonorowała ją tymże orderem II klasy (DBE), co uprawnia Collins do szlacheckiego tytułu Dame.
W 1983 otrzymała własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6901 Hollywood Boulevard.
Życiorys Urodziła się w prywatnej klinice w Bayswater w City of Westminster, dzielnicy Centralnego Londynu. Była najstarszym z trojga dzieci brytyjskiej anglikanki Elsy Collins (z domu Bessant; 1906–1962) – nauczycielki tańca i hostessy nocnego klubu oraz urodzonego w Południowej Afryce Żyda Josepha Williama Collinsa (1902–1988), impresario i agenta teatralnego, którego klientami byli m.in. Shirley Bassey, The Beatles i Tom Jones. Otrzymała imię w hołdzie Joan Crawford, której fanką była matka Collins. Wychowywała się w rodzinie o artystycznych tradycjach (ze sceną byli związani m.in. jej pradziadkowie ze strony ojca oraz ciotki), pochodzącej z uprzywilejowanej klasy średniej i wyznającej tradycyjne wartości. Jej młodsza siostra Jackie (1937–2015) była pisarką powieści sensacyjno-obyczajowych (m.in. Żony Hollywoodu: Nowe pokolenie), a młodszy brat William „Bill” (ur. 1946) został agentem nieruchomości. Z kolejnego małżeństwa ojca (z Irene Korff) ma przyrodnią siostrę, Natashę.
Wychowywała się w Maida Vale, po wybuchu II wojny światowej wiele razy zmieniała z rodziną miejsce zamieszkania (mieszkała w Bognor Regis na wybrzeżu hrabstwa Sussex, w Maidenhead, w Ilfracombe i w Brighton), po czym osiedliła się w mieszkaniu przy Great Portland Street. Uczęszczała do szkoły dla dziewcząt St. Wilfred’s w Brighton i publicznej szkoły dla dziewcząt Francis Holland School w Londynie. Uczyła się także w Vacani School of Dance, a kiedy miała 12 lat, wstąpiła do szkoły teatralnej Cone-Ripmana i pobierała lekcje tańca baletowego w Tring Park Studios w Hertfordshire. Kiedy miała trzy lata, zagrała wróżkę w spektaklu teatralnym Why tye Fairies Cried. W 1945 wystąpiła w roli chłopca w przedstawieniu Ibsena Nora, czyli dom lalki (A Doll’s House) w The Arts Theatre. Studiowała aktorstwo w Royal Academy of Dramatic Art (RADA), jednak po roku przerwała naukę w związku z rozwojem kariery aktorskiej.
Kariera Jej pierwszym agentem był jej ojciec. Podczas studiów aktorskich pracowała jako pomocnica kierownika sceny i pomocnica inspicjenta w trupie teatralnej Eros Brothers, a także wystąpiła z trupą w epizodycznej roli służącej w spektaklu French Without Tears – naturellement. Pracowała okazjonalnie również jako fotomodelka – pozowała do zdjęć ilustrujących opowiadania w magazynach kobiecych (m.in. „Woman’s Own”) oraz do rozkładówek z modą dla nastolatek, a także trafiła na okładkę czasopisma „Good Taste”. Jej zdjęcia zostały umieszczone również w katalogu aktorów „Spotlight”. thumb|Collins podczas sesji zdjęciowej do filmu I Believe in You (1952) Kiedy miała 17 lat, została dostrzeżona przez agenta teatralnego Billa Wattsa, za którego namową zadebiutowała jako aktorka filmowa, grając kandydatkę do tytułu Królowej Piękności w komedii Lady Godiva znów cwałuje (Lady Godiva Rides Again, 1951). Następnie zagrała grecką służebnicę w melodramacie Leslie Arliss Kobiecy punkt widzenia (The Woman’s Angle, 1952) oraz wzięła udział w zdjęciach próbnych do roli Penny, dziewczyny Steve’a "Canady" McKendricka, głównego bohatera filmu The Red Beret (1953). Uwagę prasy przykuła rolą Lil Carter w dramacie Judgement Deferred (1952). Jako nastolatka rozpoczęła również karierę sceniczną, występując w spektaklu Hulanka towarzystwa szczura (Rat’s Revel Society, 1952) na londyńskim West Endzie.
Po zagraniu uznanej przez krytyków roli Renee, młodej dziewczyny zniszczonej nałogami, w filmie Basila Deardena I Believe in You (1952) podpisała kontrakt na pięć lat z wówczas najważniejszą wytwórnią filmową w Anglii – The Rank Organization. Później zagrała młodą przyjaciółkę gangstera w Cosh Boy (1953) Lewisa Gilberta, dziewczynę boksera w The Square Ring (1953) Basila Deardena, nastoletnią prostytutkę w Turn the Key Softly (1953) Jacka Lee i rozpieszczoną bogaczkę w komedii Nasza panna Piętaszek (Our Girl Friday, 1953) Noela Langleya. Wizerunek łagodnej dziewczyny zaprezentowała za to w filmie Lewisa Gilberta The Good Die Young (1954). Odrzuciła propozycję zagrania głównej roli żeńskiej w dramacie kostiumowym Romeo i Julia, ponieważ nie zgodziła się na sugestie reżysera Renato Castellaniego, by poddała się operacji korekcyjnej nosa. Kontynuowała karierę teatralną, grając m.in. w spektaklach The Seventh Veil, Jassy i Claudia and David na scenie Q Theatre w Richmond. thumb|Collins w filmie Ziemia faraonów (1955) Zwróciła na siebie uwagę branży rolą złej i ambitnej księżniczki Nellifer w wielkim widowisku Howarda Hawksa o budowaniu piramidy Ziemia faraonów (Land of the Pharaohs, 1955). Zaraz później podpisała kontrakt z wytwórnią 20th Century Fox, w której zadebiutowała rolą dwórki w filmie Henry’ego Kostera Królowa dziewica (The Virgin Queen, 1955) z Bette Davis. Następnie wcieliła się w postać modelki i tancerki rewiowej Evelyn Nesbit w biograficznym dramacie kryminalnym Dziewczyna na czerwonej aksamitnej huśtawce (The Girl in the Red Velvet Swing, 1955). Z racji jej brytyjskiego akcentu, kłopotliwego na hollywoodzkich planach filmowych, zaczęła pobierać lekcje amerykańskiej wymowy u Jeffreya Huntera. thumb|Collins i Gregory Peck w filmie Bravados (1958) W drugiej połowie lat 50. zagrała m.in. uwodzicielkę Crystal Allen w filmie muzycznym Płeć przeciwna (The Opposite Sex, 1956) z Ann Miller i Leslie Nielsenem na podstawie sztuki Clare Boothe Luce Kobiety, a także młodą zakonnicę, która po katastrofie statku trafia na wyspę z trzema mężczyznami, w dramacie wojennym Boba McNaughta Morska Żona (Sea Wife, 1957) z Richardem Burtonem, Jocelyn Fleury w dramacie Roberta Rossena Island in the Sun (1957), który po latach określiła jako „kompletną klapę”, Tinę Llewellyn w filmie kryminalnym Stopover Tokyo (1957), Angelę Hoffę w komedii Lea McCareya Awantura w Putman’s Landing (Rally Round the Flag, Boys!, 1958), dziewczynę lekkich obyczajów w dramacie Victora Vicasa Zagubiony autobus (The Wayward Bus, 1957) z Jayne Mansfield i Josefę Velarde w westernie Henry’ego Kinga Bravados (The Bravados, 1958) z Gregorym Peckiem. Wzięła także udział w zdjęciach próbnych do tytułowej roli w dramacie kostiumowym Kleopatra (1963). Poza występami w kolejnych filmach, w marcu 1958 wręczyła Oscara za najlepszy film na 30. ceremonii wręczenia Nagród Akademii Filmowej w Los Angeles, a na gali w następnym roku zaśpiewała z Angelą Lansbury i Daną Wynter utwór „It's Great Not to Be Nominated” prześmiewczo opisujący aktorki nominowane do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, a także – razem z pozostałymi uczestnikami gali – zaśpiewała refren piosenki „There’s No Business Like Show Business”.
W latach 60. zagrała m.in. w tytułową Esterę w biblijnym dramacie Estera i król (Esther and the King, 1960), striptizerkę w komedii kryminalnej Henry’ego Hathawaya Wyprawa siedmiu złodziei (Seven Thieves, 1960), Diane w komedii Normana Panamy Droga do Hong Kongu (The Road to Hong Kong, 1962) z Bobem Hope’em i Bingiem Crosbym oraz Jane w Koniunkturze (La Congiuntura, 1964) z Vittorio Gassmanem Odrzuciła rolę Clary w dramacie Jacka Cardiffa Synowie i kochankowie (Sons and Lovers, 1960).
Po urodzeniu dwójki dzieci (córki w 1963 i syna w 1965) zrobiła sobie przerwę w karierze i poświęciła się życiu rodzinnemu. W 1968 razem z mężem, Anthonym Newleyem, i kilkoma przyjaciółmi z HollywoodZ Sammym Davisem Juniorem, Peterem Lawfordem, Peterem Brenem, Dickiem Donnerem, Pierre’em Salingerem i Paulem Newmanem, otworzyła ekskluzywny klub nocny „The Factory” przy Robertson Drive w Los Angeles. Powróciła do działalności aktorskiej występami w serialach telewizyjnych. Zagrała Edith Keller, narzeczoną Kapitana Kirka (William Shatner), w serialu NBC Star Trek (1967; odc. „The City on the Edge of Forever”Tytuł odcinka w języku polskim: „Miasto na skraju nieskończoności”) oraz boginię Lorelei „Siren” Circe w trzecim sezonie serialu ABC Batman (1967; odc. „Ring Around the Riddler” i „The Wail of the Siren”). W kolejnych latach wystąpiła gościnnie również w serialach: Kryptonim U.N.C.L.E., Sierżant Anderson, Future Cop, Run for Your Life, Detektywi z wyższych sfer, Switch, Tales of an Unexpected/Neck i Georgy-Porgy. thumb|Collins w filmie Drive Hard, Drive Fast (1973) Wróciła na wielkie ekrany główną rolą kobiecą (Polyester Poontang) w filmie autobiograficznym Anthony’ego Newleya Can Hieronymus Merkin Ever Forget Mercy Humppe and Find True Happiness? (1969). Przez kolejne półtorej dekady ystąpiła w niskobudżetowych filmach, m.in. w thrillerach: Subterfuge (1968), Egzekutor (The Executioner, 1970), Zemsta (Revenge, 1971), State of Siege: Temple Attack (1972), Nocne lęki (Fear in the Night, 1972), a także w komediach: Jeśli dziś wtorek, to jesteśmy w Belgii (If It’s Tuesday, This Must Be Belgium, 1969), Three in the Cellar (1970) i Zero to Sixty (1978), oraz w horrorach: Opowieści z krypty (Tales from the Crypt, 1972) i Ciemne miejsca (Dark Places, 1974), jak też w melodramacie sci-fi W poszukiwaniu miłości (Quest for Love, 1971), czarnej komedii Różne drogi szaleństwa (Tales That Witness Madness, 1973), komediodramacie Kochany Alfie (Alfie Darling, 1975) i filmie neo-noir Wielki sen (The Big Dream, 1978), jednak żaden z filmów nie osiągnął szczególnego sukcesu komercyjnego. W tym okresie przeżyła kryzys kariery, dlatego – kierowana głównie potrzebą zarobku – przyjęła propozycje występów m.in. w telewizyjnych programach rozrywkowych The Bing Crosby Show i The Bob Hope Special. thumb|Collins w filmie Imperium mrówek (1977) Za występ w roli Marilyn Fryser w filmie fantastycznonaukowym Berta I. Gordona Imperium mrówek (Empire of the Ants, 1977), który po latach określiła jako „niskobudżetową chałę”, otrzymała nominację do nagrody Saturna. Za pieniądze zarobione m.in. dzięki występowi w tym filmie wspomogła produkcję filmowej adaptacji bestsellerowej powieści autorstwa swojej rodzonej siostry Jackie Collins Ogier (The Stud, 1978), a także jej kontynuacji – dramatu Dziwka (The Bitch, 1979); w obu filmach zagrała główną rolę kobiecą, Fontaine Khaled. Po występie w filmie zyskała wizerunek seksbomby, a w 1979 została uznana za najseksowniejszą kobietę świata w ankiecie przeprowadzonej wśród Anglików.
Po występie w roli Kleopatry w jednym z odcinków serialu telewizyjnego Fantasy Island (1980) otrzymała od Aarona Spellinga, producenta serialu, propozycję zagrania podstępnej i przebiegłej Alexis Carrington-Colby w operze mydlanej ABC Dynastia (Dynasty, 1981–1989). Rola w serialu przyniosła jej największe uznanie widzów i międzynarodową popularność, a także Złoty Glob dla najlepszej aktorki w serialu dramatycznym w 1983 i wielokrotnie nominacje do innych nagród, m.in. Emmy. Za podwójną rolę macochy/czarownicy w spektaklu Jaś i Małgosia, który zrealizowała dla telewizyjnego cyklu Faerie Tale Theatre, otrzymała nagrodę National Cable TV Association dla najlepszej aktorki. Kontynuując pracę przy Dynastii, zagrała Kay Dillon w dramacie romantycznym Aarona Spellinga The Making of a Male Model (1983) z Jonem-Erikiem Hexumem i gwiazdę telewizji Cartier Rand w komedii Diamentowa afera (The Cartier Affair, 1984) z Davidem Hasselhoffem. W latach 80. zagrała także w jednym odcinku serialu Statek miłości (The Love Boat, 1983; odc. „Captain’s Crush”Tytuł odcinka w języku polskim: „Kapitan zakochany”) i była bohaterką programu telewizyjnego The Dean Martin Celebrity Roast: Joan Collins (1984) w NBC. W 1984 odsłoniła własną gwiazdę na Hollywood Boulevard. Została producentką miniseriali CBS, w których zagrała główne role: Hélène Junot w Grzechach (Sins, 1986) i Katrinę Petrowną w Monte Carlo (1986).