Lupe Victoria Yolí Raymond, znana jako La Lupe (ur. 23 grudnia 1936 w Santiago de Cuba, zm. 29 lutego 1992 w Nowym Jorku) – kubańska tancerka i piosenkarka, znana z energicznych, nierzadko budzących kontrowersje występów. Określana mianem królowej latynoskiego soulu, w repertuarze miała również utwory z zasięgu bolero, guarachy i salsy.
Życiorys Lupe Victoria urodziła się w dzielnicy San Pedrito w Santiago de Cuba. Jej ojcem był Tirso Yolí, pracownik lokalnej destylarni Bacardi, a matką Paula Raymond Soler. Swoje imię otrzymała na cześć meksykańskiej aktorki Lupe Vélez. W 1954 roku Lupe wzięła udział w konkursie radiowym na imitację ulubionego artysty. Wykonanie bolera „Miénteme” z repertuaru Olgi Guillot przyniosło początkującej wokalistce zwycięstwo. Rok później jej rodzina przeniosła się do Hawany, gdzie Lupe rozpoczęła studia pedagogiczne na stołecznym Uniwersytecie.
Artystka w 1958 roku poślubiła Eulogio Reyesa, z którym - przy udziale drugiej wokalistki - założyła muzyczne trio „Tropicuba”. Kariera zespołu nie trwała długo; został on rozwiązany wraz z rozwodem młodego małżeństwa w 1960 roku. Lupe Victoria, już pod pseudonimem La Lupe, rozpoczęła solową karierę. Występowała w popularnym hawańskim klubie La Red i szybko zdobyła sympatię jego stałych bywalców, wśród których byli m.in. Ernest Hemingway, Tennessee Williams, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir oraz Marlon Brando. Wkrótce wydała swój pierwszy album, „Con el diablo en el cuerpo” (1960), nagrany dla wytwórni Discuba, będącej kubańskim oddziałem RCA Records. Telewizyjny debiut La Lupe odbył się na antenie portorykańskiej telewizji. Energiczny, szalony występ młodej wokalistki zszokował portorykańskich odbiorców.
W 1962 roku, w ramach masowych emigracji z Kuby, była zmuszona przeprowadzić się do Meksyku. Nawiązała kontakt z Celią Cruz, która zarekomendowała ją Mongo Santamariemu, legendarnemu kubańskiemu perkusiście, który robił wówczas karierę w Nowym Jorku. Za jego sprawą La Lupe zaczęła występować w kabarecie La Berraca, a jej kariera nabrała tempa. W latach 60., m.in. dzięki współpracy z Tito Puente i wytwórnią Fania Records, była najbardziej popularną latynoamerykańską piosenkarką w Stanach Zjednoczonych. Wykonywała hiszpańskojęzyczne wersje przebojów muzyki rozrywkowej i musicalowej.
thumb|right|250px|Pacho Alonso, La Lupe i Benny Moré (1959)
Jej występy zaczęły z czasem budzić coraz większe kontrowersje, m.in. za sprawą scenicznej ekspresji wyrażającej się poprzez niezrozumiałą dla publiczności gestykulację czy targanie ubrań. Pojawiały się pogłoski o uzależnieniu piosenkarki od narkotyków, czemu stanowczo zaprzeczył Fred Weinberg, kompozytor, a prywatnie bliski przyjaciel La Lupe. Stwierdził on, że artystka nie tylko nie przyjmowała narkotyków, ale nawet nie piła alkoholu, ze względu na swoje przekonania religijne. W podobnym tonie na temat rzekomego uzależnienia La Lupe od narkotyków, wypowiadał się jej biograf Juan Moreno Velázquez.
Wraz z pojawieniem się w Nowym Jorku Celii Cruz i eskalacją popularności salsy, La Lupe zaczęła tracić swoją sceniczną pozycję. Ze względu na spadek sprzedawalności albumów, Fania Records pod koniec lat 70. rozwiązała kontrakt z artystką. Sama La Lupe przeszła na emeryturę w latach 80.
Zmarła na atak serca w wieku 55 lat; została pochowana na Saint Raymond's Cemetery na nowojorskim Bronksie.
Życie prywatne Artystka była dwukrotnie zamężna, w obu przypadkach związki zakończyły się rozwodem. Pierwszym mężem (1958−1960) La Lupe był Eulogio Reyes, a drugim (1964−1972) muzyk William García. Piosenkarka miała dwoje dzieci – syna, René Camaño, pochodzącego ze związku z José Camaño oraz córkę Rainbow, której ojcem był Mario Changó.
La Lupe przez większość życia była wierną wyznawczynią santerii, jednak w drugiej połowie lat 80. przeszła na chrześcijaństwo i związała się z kościołem nowego narodzenia.
Dyskografia Con el diablo en el cuerpo, 1960 La Lupe is back, 1961 Mongo Introduces La Lupe, 1963 Tito Puente Swings, The Exciting Lupe Sings, 1965 Tú y yo, 1965 Homenaje a Rafael Hernández, 1966 La Lupe y su alma venezolana, 1966 A mí me llaman La Lupe, 1966 The King and I, 1967 The Queen does her own thing, 1967 Two Sides of La Lupe, 1968 Queen of Latin Soul, 1968 La Lupe's era, 1968 La Lupe is the Queen, 1969 Definitely La Yi Yi Yi, 1969 That genius called the Queen, 1970 La Lupe en Madrid, 1971 Stop, I'm free again, 1972 ¿Pero cómo va ser?, 1973 Un encuentro con La Lupe; with Curet Alonso, 1974 One of a kind, 1977 La pareja, 1978 En algo nuevo, 1980 La samaritana, 1986 La Lupe en Cristo, 1989
Przypisy
Kategoria:Kubańskie wokalistki Kategoria:Muzycy salsowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Santiago de Cuba Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Zmarli w 1992