Na przełęczy – powieść (zbiór reportażyTeresa Jabłońska, Stanisława Witkiewicza styl zakopiański, koncepcja, tekst i wybór ilustracji, Zakopane, 2008, s. 193.) autorstwa Stanisława Witkiewicza z 1891.
Dzieło inspirowane było duchem narracji zainicjowanym przez gawędę Sześć dni w Tatrach autorstwa Tytusa Chałubińskiego z 1879Jacek Kolbuszewski, Tytus Chałubiński i jego Sześć dni w Tatrach, w: Sześć dni w Tatrach, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1988, s. 5–26, ..
W powieści autor odkrywa dla czytelnika Tatry z ich malowniczym pięknem, w czasach, kiedy jeszcze nie zostały skażone przez wzrastającą, masową turystykę (lata 1880–1900). Obrazuje specyfikę przyrody i kulturę góralszczyzny. W głębszej warstwie poszukuje nowych środków ekspresji artystycznej, jak również specyficznie polskiej tożsamości łączącej cechy regionalne z międzynarodową perspektywą. Wraz z odejściem narratora od cywilizacji miejskiej i wejściem w obszar dzikości, odkrywa on nowy sposób postrzegania świata. Pod wpływem ustnie jedynie przekazywanej kultury góralskiej oraz bogactwa dźwięków natury, uczy się opisywać bogactwo sfery dźwiękowej gór i ich mieszkańców. W sferze opisowej w impresjonistyczny sposób eksponuje młodopolską nastrojowość. Powyższe pozostawało w nurcie europejskich praktyk pisarskich, gdzie pisarze obcowali twórczo z malarzami w celu poszukiwania artystycznych innowacji, przebywając z reguły w małych miejscowościach, kurortach lub górskich osadach.
Powieść odegrała istotną rolę w budowaniu wrażliwości polskich odbiorców na piękno tatrzańskiego pejzażu, a także na egzotykę kultury górali podhalańskich. Nazywana była Ewangelią Tatr. Poznawczo-dokumentacyjną wartość utworu dopełnia jego dobrze sformułowany aspekt anegdotycznyMałgorzata Łoboz, Jegomość z parafii i na końcu świata, czyli pod Giewontem, recenzja: Maciej Pinkwart, Pleban spod Giewontu, Wydawnictwo Wagant, Nowy Targ 2017, s. 417..
Według powieści powstał spektakl Na przełęczy, który miał premierę 31 grudnia 2002 w Teatrze im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem.
Przypisy
Kategoria:Stanisław Witkiewicz Kategoria:Polskie powieści Kategoria:Powieści z 1891 Kategoria:Piśmiennictwo tatrzańskie