Język urak lawoi’ (basa Urak Lawoi’) – język austronezyjski używany na wyspach u zachodniego wybrzeża Tajlandii, przez lud Urak Lawoi’. Według danych z 2012 roku posługuje się nim 5 tys. osób. Terytorium tego języka obejmuje obszar od wyspy Phuket na północy po grupę wysp Adang na południu.

Należy do grupy języków malajskich, w klasyfikacji Ethnologue stanowi część tzw. makrojęzyka malajskiego. Bywa też rozpatrywany jako odmiana (dialekt) języka malajskiego. Pod względem słownictwa jest stosunkowo bliski innym językom malajskim. Zmiany dźwiękowe sprawiają jednak, że nie jest dobrze zrozumiały dla użytkowników standardowych odmian malajskiego z Malezji i Indonezji.

W urak lawoi’ występują zapożyczenia z różnych źródeł, takich jak tajski (właściwy), południowotajski i odmiany malajskiego. Stwierdzono także obecność anglicyzmów, wśród których są zarówno zapożyczenia bezpośrednie, jak i wyrazy użyczone przez malajski. Istnieje spora grupa leksyki pochodzącej z języków indyjskich (w tym sanskrytu), charakterystycznej dla języków malajskich. Silnie ograniczony jest natomiast zasób zapożyczeń arabskich i perskich, zaczerpniętych zapewne ze źródła malajskiego; ludność Urak Lawoi’ nie uległa bowiem islamizacji. Urak lawoi’ nie jest językiem tonalnym, lecz cechę tonalności zachowują pewne pożyczki tajskie.

Zidentyfikowano trzy główne odmiany: dialekty wyspy Phuket (dwie odmiany: starszych i młodszych użytkowników) oraz dialekt z wysp Adang (południowy), które różnią się m.in. cechami fonologii. Do tego pierwszego obszaru dialektalnego włączono też wyspy Phi Phi. Dodatkowo istnieją pewne różnice językowe między miejscowościami. W języku młodszego pokolenia zaznaczyły się wpływy składni tajskiej. Według innej propozycji (J.Y. de Groot) można wyróżnić następujące dialekty: północny (wyspa Phuket), centralny (wyspy Lanta) i południowy (wyspy Lipe i Adang). Odmianę prestiżową i de facto standard stanowi dialekt północny. Wszystkie odmiany są wzajemnie zrozumiałe.

Ludność Urak Lawoi’ bywa mylona z Mokenami, użytkownikami języka moken. Są to jednak odrębne grupy etniczne, a urak lawoi’ to język wyraźnie bliższy malajskiemu. Nazwa „Urak Lawoi’” oznacza „ludzie morza” (por. mal. orang laut). Tajskie określenia tej grupy etnicznej to chao le (ชาวเล) i chao nam (ชาวน้ำ); obie nazwy są też odnoszone do Mokenów i Moklenów.

Odnotowano zanik języka urak lawoi’ i rodzimej kultury. Jest wypierany przez języki tajski i malajski. Tajski bywa przekazywany jako język pierwszy.

Od lat 60. XX w. badania wśród Urak Lawoi’ prowadził misjonarz i językoznawca D.W. Hogan, który doprowadził do wypracowania ortografii urak lawoi’ i rozwoju literatury w tym języku. Dostępne publikacje lingwistyczne obejmują materiały gramatyczne i słownikowe (1988) oraz opis gramatyki (1999).

Służy zasadniczo jako język mówiony. Bywa zapisywany pismem tajskim lub alfabetem łacińskim; powstało szereg materiałów alfabetyzacyjnych dla ludności Urak Lawoi’.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Języki malajskie Kategoria:Języki zagrożone w Tajlandii