Procesy załogi Auschwitz-Birkenau

Procesy załogi Auschwitz-Birkenau – procesy przeprowadzone po zakończeniu II wojny światowej dotyczące zbrodni popełnionych w niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau. Obóz oświęcimski pełnił funkcję obozu koncentracyjnego (był największy w okupowanej przez III Rzeszę Europie), jak i obozu zagłady. Liczbę ofiar Auschwitz oblicza się na przynajmniej 1,1 miliona mężczyzn, kobiet i dzieci. W obozie służyło w sumie, w różnych okresach, ok. 8 tysięcy członków SS, z czego ok. 7 tysięcy przeżyło wojnę. Jedynie ponad 700 z nich poniosło odpowiedzialność karną za swoje zbrodnie. Na szczególną uwagę zasługują dwa procesy przed polskim Najwyższym Trybunałem Narodowym (proces pierwszego komendanta Auschwitz Rudolfa Hössa oraz proces 40 członków załogi obozu, tzw. pierwszy proces oświęcimski) oraz proces załogi Auschwitz w RFN (tzw. drugi proces oświęcimski). Oprócz tego odbyły się liczne pojedyncze procesy zbrodniarzy z Oświęcimia przed polskimi sądami. Pewna liczba członków załogi została skazana także w procesach dotyczących zbrodni popełnionych w innych obozach koncentracyjnych.

Proces załogi Bergen-Belsen przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Lüneburgu w dniach 17 września – 17 listopada 1945 Był to pierwszy proces, który dotyczył zbrodni popełnionych w Auschwitz. Wprawdzie bezpośrednio dotyczył on zbrodni popełnionych w obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen, jednak na ławie oskarżonych zasiedli także byli członkowie załogi Oświęcimia. W związku z tym Trybunał postanowił także osądzić część oskarżonych za czyny popełnione w Auschwitz-Birkenau. Z ogólnej liczby 45 oskarżonych 14 (w tym więźniowie funkcyjni) odpowiadało także za zbrodnie popełnione w Oświęcimiu, w tym Josef Kramer (komendant obozu Birkenau, później komendant Bergen-Belsen). Wyrok Trybunału Brytyjskiego w części dotyczącej byłych członków załogi Auschwitz: Josef Kramer – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) dr Fritz Klein – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Franz Hössler – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Peter Weingärtner – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Irma Grese – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Johanna Bormann – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Elisabeth Volkenrath – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Heinrich Schreirer – 15 lat pozbawienia wolności Herta Ehlert – 15 lat pozbawienia wolności kapo Hildegard Lohbauer – 10 lat pozbawienia wolności kapo Stanisława Starostka – 10 lat pozbawienia wolności kapo Ilse Lothe – uniewinniona Georg Kraft – uniewinniony kapo Ladislaw Gura – wyłączony z procesu z powodu choroby

Proces Rudolfa Hössa przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Warszawie w dniach 11–29 marca 1947 W pierwszym procesie dotyczącym bezpośrednio zbrodni popełnionych w Oświęcimiu na ławie oskarżonych zasiadł pierwszy komendant obozu Rudolf Höss. Ze względu na szczególne znaczenie oskarżonego władze polskie postanowiły przeprowadzić oddzielne procesy Hössa oraz 40 innych członków załogi Auschwitz. Höss wcześniej zeznawał także przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Podczas warszawskiego procesu zeznawał w sposób bardzo obszerny, ujawniając wiele faktów niezwykłej wagi dotyczących historii obozu oświęcimskiego. Stwierdził także, że ponosi całkowitą odpowiedzialność za wszystko co się działo na terenie obozu. 7 kwietnia 1947 Höss skazany został na karę śmierci. Zrezygnował z wnoszenia prośby o ułaskawienie, wiedząc, że nie może ona przynieść pozytywnego skutku. Wyrok wykonano przez powieszenie 16 kwietnia 1947 koło budynku komendantury i krematorium I w głównym obozie Auschwitz. Szubienicę, na której powieszono zbrodniarza zachowano do dzisiaj.

Pierwszy proces oświęcimski przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie w dniach 24 listopada – 16 grudnia 1947 Proces znany też pod nazwą proces Arthura Liebehenschela i 39 innych członków załogi Oświęcimia. Był to drugi proces o dużej wadze przeprowadzony w Polsce. Na ławie oskarżonych zasiadło 40 esesmanów i nadzorczyń, których wybrano ze względu na ich szczególną pozycję w hierarchii obozowej załogi. Wśród oskarżonych znaleźli się m.in. Arthur Liebehenschel (drugi komendant obozu), Max Grabner (szef obozowego Gestapo) i Maria Mandl (kierowniczka obozu kobiecego w Birkenau). Proces zakończył się 39 wyrokami skazującymi (w tym zapadły 23 wyroki śmierci, z których 21 wykonano w styczniu 1948) i jednym wyrokiem uniewinniającym.

Inne procesy załogi Auschwitz-Birkenau przed sądami polskimi Oprócz procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, polskie sądy powszechne osądziły ponad 600 byłych członków załogi obozu oświęcimskiego. Stanowi to ogromną większość z ogólnej liczby ponad 700 osądzonych byłych członków załogi obozu. Wśród przeprowadzonych w Polsce procesów na uwagę zasługują zwłaszcza dwa z nich, które miały miejsce w Krakowie: proces Elisabeth Lupki (okrutnej strażniczki w obozie kobiecym) w 1948 – została ona skazana na karę śmierci i powieszona 8 stycznia 1949 oraz proces Erwina Helmersena (lekarza obozowego, który często brał udział w selekcjach) w 1949 – został on skazany na śmierć i stracony 12 kwietnia 1949.

Niektóre inne wyroki wydane przez polskie sądy przeciwko członkom personelu Auschwitz-Birkenau: Wilhelm Bayer – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Erich Walter Hoffmann – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Karol Kurpanik – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Rudolf Malysz – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Kurt Möller – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Wilhelm Polotzek – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Bolesław Wierzbica – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Jozef Zolty – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano) Willy Bülow – śmierć przez powieszenie (karę zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności) Georg Höcker – śmierć przez powieszenie (karę zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności) Johann Klaar – śmierć przez powieszenie (karę zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności) Leopold Czycz – dożywotnie pozbawienie wolności Josef Kranemann – dożywotnie pozbawienie wolności Josef Vormittag – dożywotnie pozbawienie wolności Alfred Bajerke – 15 lat pozbawienia wolności Wasil Burek – 15 lat pozbawienia wolności Christian Wilhelm Pfauth – 15 lat pozbawienia wolności Helmut Schippel – 15 lat pozbawienia wolności Paul Terpe – 15 lat pozbawienia wolności Karl Pargner – 15 lat pozbawienia wolności (kara zamieniona na 5 lat pozbawienia wolności) Konrad Friedrichsen – 12 lat pozbawienia wolności Willi Robert Günther – 12 lat pozbawienia wolności Karl Hermann Hartmann – 12 lat pozbawienia wolności Paul Klawitter – 12 lat pozbawienia wolności Walter Kock – 12 lat pozbawienia wolności Emilia Macha – 12 lat pozbawienia wolności Karl Marcura – 12 lat pozbawienia wolności Karl Morla – 12 lat pozbawienia wolności Otto Scherbinski – 12 lat pozbawienia wolności Ferdinand Franz Baier – 10 lat pozbawienia wolności Luise Brunner – 10 lat pozbawienia wolności Ludwig Dickl – 10 lat pozbawienia wolności Helmut Grundschok – 10 lat pozbawienia wolności Jakob Kettel – 10 lat pozbawienia wolności Max Kettl – 10 lat pozbawienia wolności Otto Ogurek – 10 lat pozbawienia wolności Heinrich Ruff – 10 lat pozbawienia wolności Albert Angstmann – 8 lat pozbawienia wolności Theodor Gehri – 8 lat pozbawienia wolności Eugen Gratzer – 8 lat pozbawienia wolności Max Stefan Gutman – 8 lat pozbawienia wolności Adolf Hackenjos – 8 lat pozbawienia wolności Werner Hahn – 8 lat pozbawienia wolności Emil Helber – 8 lat pozbawienia wolności Karl Hykes – 8 lat pozbawienia wolności Michael Kesse – 8 lat pozbawienia wolności Willi Emil Kranz – 8 lat pozbawienia wolności Anton Lukat – 8 lat pozbawienia wolności Willi Ludwig Rühlicke – 8 lat pozbawienia wolności Oskar Siebeneicher – 8 lat pozbawienia wolności Wilhelm Friedrich Stegmann – 8 lat pozbawienia wolności Gerhard Träder – 8 lat pozbawienia wolności Kuno Ernst Wegner – 8 lat pozbawienia wolności Kurt Wenzel – 8 lat pozbawienia wolności Xaver Widemann – 8 lat pozbawienia wolności Josef Wieczorek – 8 lat pozbawienia wolności Hermann Cienciala – 7 lat pozbawienia wolności Peter Fäller – 7 lat pozbawienia wolności Paul Kaup – 7 lat pozbawienia wolności Karl Peter – 7 lat pozbawienia wolności Paul August Reigber – 7 lat pozbawienia wolności Josef Schmidt – 7 lat pozbawienia wolności Ernst Wagner – 7 lat pozbawienia wolności Fritz Frenzel – 6,5 roku pozbawienia wolności Alice Astrisini – 6 lat pozbawienia wolności Johann Becker – 6 lat pozbawienia wolności Werner Blaufuss – 6 lat pozbawienia wolności Hermann Buch – 6 lat pozbawienia wolności Christian Lorenz Carstensen – 6 lat pozbawienia wolności Walter Richard Förster – 6 lat pozbawienia wolności Alois Frey – 6 lat pozbawienia wolności Albert Gehring – 6 lat pozbawienia wolności Helmut Giesa – 6 lat pozbawienia wolności Zoltan Greb – 6 lat pozbawienia wolności Karl Hautz – 6 lat pozbawienia wolności Georg Jankowitsch – 6 lat pozbawienia wolności Heinz Walter Jaensch – 6 lat pozbawienia wolności Hermann Ernst Kleiss – 6 lat pozbawienia wolności Wilhelm Karl Klose – 6 lat pozbawienia wolności Heinrich Kühn – 6 lat pozbawienia wolności Gustav Leitner – 6 lat pozbawienia wolności Alfred Ligon – 6 lat pozbawienia wolności Georg Kurt Lindner – 6 lat pozbawienia wolności Erich Josef Malisch – 6 lat pozbawienia wolności Johannes Marxen – 6 lat pozbawienia wolności Anton Mehler – 6 lat pozbawienia wolności Alfred Münz – 6 lat pozbawienia wolności Otto Neu – 6 lat pozbawienia wolności Hermann Neumann – 6 lat pozbawienia wolności Karl Georg Paucker – 6 lat pozbawienia wolności Willi Karl Pertig – 6 lat pozbawienia wolności Oskar Schröder – 6 lat pozbawienia wolności Georg Schuller – 6 lat pozbawienia wolności Gustav Wagner – 6 lat pozbawienia wolności Arnold Wittefeld – 6 lat pozbawienia wolności Michael Wolf – 6 lat pozbawienia wolności Bonifazius Vogel – 6 lat pozbawienia wolności Karl Zeiner – 6 lat pozbawienia wolności Otto Zschöttche – 6 lat pozbawienia wolności Wladimir Bilan – 5,5 roku pozbawienia wolności Gustav Hermann Dachmann – 5,5 roku pozbawienia wolności Bruno Albrecht – 5 lat pozbawienia wolności Josef Bauer – 5 lat pozbawienia wolności Peter Baumgart – 5 lat pozbawienia wolności Georg Bayer – 5 lat pozbawienia wolności Adolf Jakob Becker – 5 lat pozbawienia wolności Felix Becker – 5 lat pozbawienia wolności Hans Bott – 5 lat pozbawienia wolności Bruno Brandauer – 5 lat pozbawienia wolności Wilhelm Burger – 5 lat pozbawienia wolności Jacob Dialler – 5 lat pozbawienia wolności Johann Filep – 5 lat pozbawienia wolności Albertus von Freeden – 5 lat pozbawienia wolności Josef Getzinger – 5 lat pozbawienia wolności Josef Gross – 5 lat pozbawienia wolności Josef Harandt – 5 lat pozbawienia wolności Kurt Walter Heinrich – 5 lat pozbawienia wolności Walter Gustav Hermel – 5 lat pozbawienia wolności Albert Holl – 5 lat pozbawienia wolności Andreas Hübl – 5 lat pozbawienia wolności Wilhelm Kettenbach – 5 lat pozbawienia wolności Herbert Kerschke – 5 lat pozbawienia wolności Gottlieb Klotz – 5 lat pozbawienia wolności Pawel Komorek – 5 lat pozbawienia wolności Ferdinand Kruckenberger – 5 lat pozbawienia wolności Ernst Kurz – 5 lat pozbawienia wolności Alfred Lichtfuss – 5 lat pozbawienia wolności Alfred Lüttringhaus – 5 lat pozbawienia wolności Wilhelm Konrad Mayer – 5 lat pozbawienia wolności Willi Paul Mittmann – 5 lat pozbawienia wolności Anton Oder – 5 lat pozbawienia wolności Dorothea Pritzkoleit – 5 lat pozbawienia wolności Ferdinand Rapp – 5 lat pozbawienia wolności Julius Raschter – 5 lat pozbawienia wolności Ernst Walter Runde – 5 lat pozbawienia wolności August Schieben – 5 lat pozbawienia wolności Alfred Schönbohn – 5 lat pozbawienia wolności Günther Tegethoff – 5 lat pozbawienia wolności Otto Ernst Walter – 5 lat pozbawienia wolności Jakob Wendel – 5 lat pozbawienia wolności