KDU-ČSL

KDU-ČSL – czeska chrześcijańsko-demokratyczna partia polityczna, określana jako „ludowcy” (cz. lidovci) lub „chrześcijańscy demokraci” (cz. křesťanští demokraté). Do 2019 działała pod nazwą Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Czechosłowacka Partia Ludowa (cz. Křesťanská a demokratická unie – Československá strana lidová).

Historia KDU-ČSL swoje korzenie wiąże z powstałą w 1894 Partią Chrześcijańsko-Socjalistyczną. Sama Czechosłowacka Partia Ludowa (ČSL) została natomiast założona w styczniu 1919, jednocząc kilka partii katolickich. Jej przewodniczącym został Jan Šrámek, późniejszy premier rządu na uchodźstwie (1940–1945). Ugrupowanie wchodziło w skład tzw. piątki – grupy partii politycznych, które rezerwowały sobie prawo do odgrywania głównej roli w życiu politycznym Pierwszej Republiki CzechosłowackiejOprócz ČSL były to: Czeska Partia Socjaldemokratyczna, Republikańska Partia Ludu Wiejskiego i Małorolnego (tzw. Partia Agrarna), Czechosłowacka Partia Narodowo-Socjalistyczna i Czechosłowacka Narodowa Demokracja (zob. Jerzy Tomaszewski, Czechy i Słowacja, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2008, s. 38).. W czasie istnienia Drugiej Republiki (1938–1939) ugrupowanie weszło w skład Partii Jedności Narodowej.

Po II wojnie światowej ponownie funkcjonowała jako samodzielna partia w kraju oraz na emigracji. W 1948 liczyła 500 tysięcy członków, jednak w następnym roku liczba ta została ograniczona do 20 tysięcyMarek Migalski, Koncepcja „mostu między Wschodem a Zachodem” Edwarda Benesza, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu, Sosnowiec 2004, s. 166. w związku ze stopniową likwidacją pluralizmu politycznego w okresie stalinizacji. Jako Czechosłowacka Partia Ludowa istniała do 1990, uczestnicząc we Froncie Narodowym Czechów i Słowaków, delegując swych przedstawicieli do parlamentu, rządu i rad narodowych. Pozostawała jednocześnie bez wpływu na politykę państwa (podobnie jak inne ugrupowania satelickie w krajach tzw. demokracji ludowej).

Ugrupowanie pod nazwą Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Czechosłowacka Partia Ludowa odrodziło się na początku transformacji ustrojowej. W 1989 ČSL zerwała związki z komunistami, a w 1992 przyjęła nową nazwę po połączeniu ze środowiskami chrześcijańskimi i agrarnymi. Partia KDU-ČSL, będąca ugrupowaniem o profilu konserwatywnym i chrześcijańsko-demokratycznym, opowiedziała się za gospodarką rynkową, w sferze wartości pozostając ugrupowaniem prawicowym, opowiadającym się za dialogiem państwa z Kościołem katolickim, zakazem przerywania ciąży, przeciw legalizacji małżeństw jednopłciowych oraz eutanazji. W 2010 określała się jako jedyna opoka dla prawicowych wyborców. Do 2010 uzyskiwała stabilne poparcie (6–10%), największe w tradycyjnie katolickich obszarach Moraw. Według własnych informacji liczyło około 38 tysięcy członków. W 2020 liczba członków wynosiła około 22 tysięcy (ludowcy pozostawali drugą najliczniejszą w Czechach partią po KSČM).

Do 2006 KDU-ČSL wielokrotnie wchodziła w skład różnych rządów, współtworząc centroprawicowe i centrolewicowe koalicje. W kolejnych rządach reprezentowali ją m.in. Cyril Svoboda i Miroslav Kalousek. Posiadała ministrów w prawicowych gabinetach, na czele których stał Václav Klaus (1992–1998), a także w rządzie technicznym, którym w 1998 kierował Josef Tošovský. Istotną rolę w powołaniu tego gabinetu odegrał przywódca ludowców Josef Lux. W okresie pobytu w opozycji chadecy wraz z innymi centrowymi i centroprawicowymi partiami przez kilka lat tworzyli tzw. Czwórkoalicję. W 1999 szeregi ugrupowania zasilił Petr Pithart, rok później wybrany na przewodniczącego Senatu.

Po wyborach w 2002 KDU-ČSL ponownie weszła do koalicji, tym razem z ČSSD i liberałami z US-DEU, współtworząc rządy premierów Vladimíra Špidli (2002–2004), Stanislava Grossa (2004–2005) i Jiříego Paroubka (2005–2006). W wyborach parlamentarnych w 2006 partia zajęła czwarte miejsce z poparciem 7,2%, co dało jej 13 z 200 mandatów w Izbie Poselskiej. W latach 2007–2009 była częścią centroprawicowej koalicji tworzącej drugi rząd Mirka Topolánka. W 2009 część jej członków (w tym były przewodniczący Miroslav Kalousek) odeszło z partii i znalazło się wśród założycieli nowego ugrupowania TOP 09.

W wyborach w 2010 partia nie przekroczyła wynoszącego 5% progu wyborczego, tracąc reprezentancję w niższej izbie czeskiego parlamentu. Konsekwencją wyborczej porażki była natychmiastowa dymisja Cyrila Svobody. Po kilku miesiącach nowym przewodniczącym partii został lokalny samorządowiec Pavel Bělobrádek. Pod jego przywództwem w wyborach w 2013 chadecy powrócili do parlamentu, a następnie dołączyli do trójpartyjnego rządu Bohuslava Sobotki, współtworzonego także przez socjaldemokratów i centrystów z ANO 2011.

Ludowcy utrzymali reprezentację poselską w wyborach w 2017, przechodząc następnie do opozycji. W 2019 partia przyjęła za swoją pełną nazwę dotychczasowy skrótowiec – KDU-ČSL. Przed wyborami w 2021 zawiązała koalicję z Obywatelską Partią Demokratyczną i TOP 09 pod nazwą SPOLU. Koalicja otrzymała 27,8% głosów (pierwsze miejsce) i 71 mandatów, z których 23 przypadły ludowcom. W tym samym roku ugrupowanie dołączyło do wielopartyjnej koalicji rządowej, która współtworzyła gabinet Petra Fiali.

Koalicję SPOLU utrzymano także w wyborach krajowych w 2025; zajęła wówczas drugie miejsce – 23,4% głosów i 52 mandaty (w tym 16 dla przedstawicieli partii). Formacja przeszła następnie do opozycji.

Współpraca Ugrupowanie współpracuje z powiązanymi ze sobą organizacjami młodzieżowymi i instytutem badawczym. Na forum europejskim od 1996 związane jest z Europejską Partią Ludową, w której uzyskało status członkowski.

Przewodniczący ČSL i KDU-ČSL thumb|Cyril Svoboda thumb|Pavel Bělobrádek ČSL 1919–1948: Jan Šrámek 1948–1951: Alois Petr 1951–1968: Josef Plojhar 1968–1973: Antonín Pospíšil 1973–1980: Rostislav Petera 1980–1981: František Toman 1981–1989: Zbyněk Žalman 1989–1990: Josef Bartončík 1990–1992: Josef Lux KDU-ČSL 1992–1998: Josef Lux 1998–2001: Jan Kasal 2001–2003: Cyril Svoboda 2003–2006: Miroslav Kalousek 2006–2006: Jan Kasal (p.o.) 2006–2009: Jiří Čunek 2009–2010: Cyril Svoboda 2010–2010: Michaela Šojdrová (p.o.) 2010–2019: Pavel Bělobrádek 2019–2020: Marek Výborný 2020–2024: Marian Jurečka 2024–2026: Marek Výborný od 2026: Jan Grolich

Wyniki wyborów Czechosłowacja Zgromadzenie Narodowe (1920–1939) Wybory Izba Poselska Senat Głosy Mandaty Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba Liczba (tys.) % Liczba 1920 — — — — 1925 1929 1935 Ustawodawcze Zgromadzenie Narodowe (1946–1948) Wybory Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba 1946

Zgromadzenie Narodowe (1948–1968, w ramach Frontu Narodowego) Wybory Mandaty Liczba 1948 1954 1960 1964

Zgromadzenie Federalne (1969–1990, w ramach Frontu Narodowego) Wybory Izba Ludu Izba Narodów Mandaty Mandaty 1971 — — 1976 1981 1986

Zgromadzenie Federalne (1990–1992) Wybory Izba Ludu Izba Narodów Głosy Mandaty Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba Liczba % Liczba (tys.) 1990 1992

Czeska Rada Narodowa (1968–1990, w ramach Frontu Narodowego) Wybory Mandaty 1968 — 1971 1976 1981 1986

Czeska Rada Narodowa (1990–1992) Wybory Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba 1990 1992

Czechy Izba Poselska Wybory Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba 1996 1998 2002 2006 — 2010 2013 2017 2021 2025

Senat Wybory Mandaty W danych wyborach Ogółem 1996 — 1998W ramach Czwórkoalicji. 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024

Parlament Europejski Wybory Głosy Mandaty Liczba (tys.) % Liczba 2004 — — 2009 2014 2019 2024

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Partie i ugrupowania w Czechach Kategoria:Partie chrześcijańsko-demokratyczne