Galicyjska Kolej Transwersalna () – państwowa linia kolejowa, otwarta w 1884 w Galicji w Austro-Węgrzech. Przebiega równoleżnikowo z zachodu na wschód przez górskie obszary Karpat, równolegle do oddanej w roku 1851 drogi (współcześnie droga krajowa nr 28). Jej łączna długość wynosiła około 800 km. Linia kolejowa przecięła doliny najważniejszych rzek karpackich, stąd jej nazwa, od łacińskiego – poprzeczna. thumb|Pociąg retro na trasie Stróże-Biecz
Historia Powstała w celu połączenia już istniejących tras o przebiegu równoleżnikowym i stworzenia nieprzerwanego ciągu komunikacji kolejowej z zachodu na wschód. Jej budowa miała głównie cel militarny – wybudowanie linii alternatywnej wobec głównej Kraków – Lwów Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika na wypadek wojny z Rosją. Miała również przyczynić się do zaktywizowania słabo rozwiniętych obszarów górskich. Stacjami końcowymi były Czadca na Węgrzech (obecnie na Słowacji) i Husiatyn (obecnie na Ukrainie). Główne dworce kolejowe znajdowały się w Żywcu, Suchej, Nowym Sączu, Jaśle, Krośnie, Sanoku, Zagórzu, Chyrowie, Samborze, Drohobyczu, Stryju i Stanisławowie.
Przed rozpoczęciem projektu Kolei Transwersalnej istniały trasy kolejowe: Zagórz – Krościenko – Chyrów (fragment Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej Łupków – Przemyśl, 1872), Kolej Dniestrzańska Chyrów – Sambor – Stryj (1872), Kolej Arcyksięcia Albrechta Stryj – Dolina – Stanisławów (1873), Nowy Sącz – Stróże (fragment linii Tarnów – Pławiec, 1876).
W ramach Kolei Transwersalnej w 1884 otwarto linie kolejowe o łącznej długości 577 km: Czadca – Zwardoń – Żywiec – Sucha – Chabówka – Limanowa – Nowy Sącz, z odgałęzieniami Sucha – Skawina – Podgórze (obecnie Kraków Płaszów) oraz Skawina – Oświęcim, Stróże – Jasło – Sanok – Zagórz, z odgałęzieniem do Gorlic, Chryplin (koło Stanisławowa) – Buczacz – Czortków – Husiatyn.
Cały szlak liczył łącznie 768 km.
Stan obecny Polska Współcześnie (według stanu na 2026 rok) ruch pasażerski odbywa się na liniach: Čadca – Żywiec – Sucha Beskidzka – Rabka Zdrój - Rabka Zaryte, Marcinkowice – Nowy Sącz – Stróże – Jasło, Gorlice Zagórzany – Gorlice, (Rzeszów) – Jasło – Nowy Zagórz – (Komańcza) – (Łupków), Nowy Zagórz – Uherce. Ruch pasażerski został wstrzymany na liniach: Rabka Zdrój – Nowy Sącz - (przywrócony do Rabki Zaryte oraz Marcinkowic), gdzie odbudowa zostanie ukończona do 2028r. w ramach projektu Podłęże - Piekiełko, Uherce – Krościenko – Chyrów (Ukraina) – odcinek graniczny z zachowanym normalnotorowym rozstawem szyn. Sucha Beskidzka – Żywiec (linia nr 97) – w listopadzie 2024 została wyłączona z eksploatacji. Rozpoczęto jej gruntowną renowację, która obejmuje przebudowę infrastruktury torowej na długości 35 km, a także sieci trakcyjnej i urządzeń sterowania ruchem kolejowym. Przewidziano do przebudowy 90 przepustów i 55 przejazdów kolejowo-drogowych oraz perony na stacjach i przystankach: Stryszawa, Lachowice, Lachowice Centrum, Kurów Suski, Hucisko, Pewel Wielka, Pewel Wielka Centrum, Pewel Mała, Żywiec Sporysz. Równocześnie przewidziano remonty 10 mostów i 1 wiaduktu. Termin zakończenia zaplanowano na drugie półrocze 2026 r. Finansowanie projektu o wartości 440 mln zł netto pozyskano ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Ukraina Ruch pasażerski odbywa się na liniach: Starżawa – Chyrów – Sambor (rozstaw szerokotorowy 1520 mm), Sambor – Stryj, Iwano-Frankiwsk (Stanisławów) – Stryj, Drohobycz – Truskawiec.
Wyłączono z ruchu pasażerskiego odcinki: graniczny Krościenko – Starżawa (2009), Drohobycz – Borysław (2003), Buczacz – Czortków (2014).
Odcinek Stanisławów – Buczacz został fizycznie zlikwidowany przez okupanta niemieckiego w lecie 1944.
Odniesienia Poeta Janusz Szuber napisał wiersz Kolej Transwersalna 1884 wydany w tomiku poezji Pan Dymiącego Zwierciadła z 1996. Zobacz też Turystyczny Szlak Kolejowy przez Karpaty Kolej Warszawsko-Wiedeńska Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Transport kolejowy w Galicji Kategoria:Historia kolei w Polsce Kategoria:Transport kolejowy na Ukrainie