thumb|Zapora thumb|Panorama thumb|Zbliżenie Itaipu (port. Hidroelétrica de Itaipú) – zapora wodna na rzece Parana w Ameryce Południowej, będąca drugą co do wielkości elektrownią wodną na świecie (po Zaporze Trzech Przełomów w Chinach). Została zbudowana w latach 1975–1984.
Zapora jest wspólnym przedsięwzięciem Brazylii i Paragwaju. Jest położona na granicznym odcinku rzeki, w miejscu wodospadu Guairá i w pobliżu wodospadów Iguaçu. Najbliższym miastem, w którym jest lotnisko dla turystów jest położone 20 km na południe Foz do Iguaçu. Nazwa Itaipu pochodzi od słowa Tupi w języku Indian Guarani i oznacza „śpiew kamieni”.
13 października 1982 roku zamknięto zaporę i wody rzeki zaczęły spiętrzać się za betonową przegrodą. Po 14 dniach poziom podniósł się o 100 m. Następnie otworzono przelew spływowy o szerokości 390 m, który w ciągu 1 sekundy przepuszcza 60 tys. m³ wody. W elektrowni zainstalowano 20 generatorów po 700 MW (moc elektrowni wynosi 14 GW). Rocznie produkuje do 95 TWh (terawatogodzin), co początkowo pokrywało zapotrzebowanie na prąd Paragwaju w 95% i ok. 20% zapotrzebowania Brazylii. W 2025 roku elektrownia pokrywała 8.7% zapotrzebowania Brazylii i 86.4% Paragwaju. Paragwaj zużywa 5–8% produkowanej przez Itaipu energii, a nadwyżki sprzedaje Brazylii po stałej cenie 3 $/MWh. Brazylia sprzedała kupioną od Paragwaju energię po cenie rynkowej (ok. 150 $/MWh w 2012 r.). Kontrakt w tej formie został podpisany w 1973 roku na 50 lat, a jego autorem ze strony paragwajskiej był dyktator Alfredo Stroessner. W 2024 zawarto nową umowę, która umożliwia Paragwajowi eksport prądu do Brazylii po stawkach komercyjnych od 2026.
21 stycznia 2001 o godz. 01:00 w nocy doszło do awarii – bez ostrzeżenia zatrzymało się 13 z 18 turbin elektrowni na zaporze Itaipu, w wyniku czego zakład przestał wytwarzać prąd. Przyczyną awarii była zerwana linia wysokiego napięcia. Instalacja przesyłowa nie podołała obciążeniu i instalacje zabezpieczające wyłączyły generatory prądu. Po tej awarii zainwestowano 12 mld USD w udoskonalenie linii przesyłowych. 11 listopada 2009 doszło do podobnej awarii jak w 2001, przyczyną było również przeciążenie sieci przesyłowej. Konsekwencją powstania kompleksu Itaipu stało się wysiedlenie z miejsca dotychczasowego zamieszkania około 59 tysięcy osób (10 tysięcy rodzin).
+ Roczna produkcja energii Rok Liczba turbin TWh 1984 0–2 2,77 1985 2–3 6,327 1986 3–6 21,853 1987 6–9 35,807 1988 9–12 38,508 1989 12–15 47,230 1990 15–16 53,090 1991 16–18 57,517 1992 18 52,268 1993 18 59,997 1994 18 69,394 1995 18 77,212 1996 18 81,654 1997 18 89,237 1998 18 87,845 1999 18 90,001 2000 18 93,428 2001 18 79,307 2002 18 82,914 2003 18 89,151 2004 18 89,911 2005 18 87,971 2006 19 92,690 2007 20 90,620 2008 20 94,684 2009 20 91,652 2010 20 85,970 2011 20 92,246 2012 20 98,287 2013 20 98,630 2014 20 87,795 2015 20 89,216 2016 20 103,098 2017 20 93,387 Razem 20 2 512,2
Przypisy B. Termiński, Przesiedlenia inwestycyjne: Nowa kategoria migracji przymusowych, Oficyna Wydawnicza Łośgraf, Warszawa, 2012, s. 156.
Kategoria:Ameryka Południowa Kategoria:Elektrownie wodne Kategoria:Zapory wodne w Brazylii Kategoria:Zapory wodne w Paragwaju