Golcowate, golce (Heterocephalidae) – monotypowa rodzina ssaków z podrzędu jeżozwierzowców (Hystricomorpha) w obrębie rzędu gryzoni (Rodentia).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzina obejmuje dwa żyjące współcześnie gatunki występujące we wschodniej Afryce.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 70–110 mm, długość ogona 30–50 mm; masa ciała 15–70 g (przeważnie 30–35 g).

Systematyka Przez długi czas Heterocephalidae były zaliczane do Bathyergidae w randze podrodziny ze względu na wiele cech wspólnych. Wraz z pierwszymi badaniami genetycznymi obu tych grup uznano, że Heterocephalidae są jedynie w niewielkim stopniu spokrewnione z Bathyergidae, a różne systemy genetyczne potwierdzają odległe pochodzenie tych zwierząt. Najnowsze szacunki wskazują, że rozejście obu tych taksonów nastąpiło w późnym wczesnym oligocenie (około 32 miliony lat temu). W tym czasie współczesne grupy gryzoni z obrębu Caviomorpha (kawie, jeżozwierze, szynszyle i kolczaki) dopiero zaczynały się różnicować w Ameryce Południowej, a wspólny przodek małp człekokształtnych i pozostałych małp w dalszym ciągu przemierzał Afrykę Wschodnią. Obie linie (golce i kretoszczury) są reprezentowane w mioceńskim zapisie kopalnym w Afryce Wschodniej. Podczas długiej izolacji od innych linii gryzoni, golce wykształciły wiele unikatowych cech pochodnych, które uzasadniają umieszczenie ich w odrębnej rodzinie.

Rodzaj zdefiniował w 1842 roku niemiecki przyrodnik Eduard Rüppell w artykule zatytułowanym Ssaki z rzędu gryzoni, występujące w północno-wschodniej Afryce opublikowanym na łamach Museum Senckenbergianum. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) golec piaskowy (H. glaber).

Etymologia Heterocephalus: heteros ‘różny, inny’; -κεφαλος -kephalos ‘-głowy’, od κεφαλη kephalē ‘głowa’. Fornarina: La Fornarina, obraz włoskiego malarza i architekta renesansowego Rafaela Santiego. Typ nomenklatoryczny (oznaczenie monotypowe): Heterocephalus phillipsi (= Heterocephalus glaber ).

Podział systematyczny Do rodzaju należy jeden rodzaj golec (Heterocephalus) z dwoma występującym współcześnie gatunkami: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxHeterocephalus glaberRüppell, 1842golec piaskowy2 podgatunkiDżibuti, wschodnia i południowa Etiopia, Somalia oraz północna i wschodnia Kenia DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychHeterocephalus phillipsiO. Thomas, 1885gatunek monotypowyendemit Somalii: TogdheerDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe na terenie Afryki: Heterocephalus atikoi (Etiopia; plejstocen) Heterocephalus jaegeri (Tanzania; plejstocen) Heterocephalus manthii (Tanzania; pliocen) Heterocephalus quenstedti (Tanzania; pliocen–plejstocen)

Uwagi

Przypisy Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia