Parcelacja majątków ziemskich w II Rzeczypospolitej – odbywający się w czasach II Rzeczypospolitej podział większej własności rolnej na mniejsze działki, które przeznaczane były na cele związane z reformą rolną i osadnictwem. thumb|upright=1.7|Udział procentowy wielkiej własności prywatnej w ogólnej powierzchni powiatów II Rzeczypospolitej w 1925 roku

Dekret o parcelacji majątków ziemskich Dekretem Naczelnika Państwa z 1919 r. upoważniony został Minister Rolnictwa i Dóbr Państwowych do podjęcia parcelacji majątków, w tym: Dekret upoważniający Ministra Rolnictwa i Dóbr Państwowych do podjęcia parcelacji majątków b. ros. banku Włościańskiego i do wydzierżawiania dóbr państwowych małorolnym i bezrolnym.: zorganizowanie i podjęcie parcelacji majątków b. rosyjskiego Banku Włościańskiego; powołanie do życia, w celu popierania parcelacji, kolonizacji wewnętrznej oraz melioracji – Polskiego Państwowego Banku Rolnego; wydzierżawienie dóbr skarbowych i donacyjnych, które na ten cel przeznaczy Minister; wydzierżawienie bezrolnym i małorolnym w drobnych parcelach zapewniających rodzinie rolnika dostateczne utrzymanie.

Zakres przymusowego wykupu majątków ziemskich W świetle ustawy z 1920 r. o wykonaniu reformy rolnej przymusowemu wykupowi podlegały: Ustawa z dnia 15 lipca 1920 t. o wykonani reformy rolnej.: nadwyżki gruntu ponad 60 ha obszaru w majątkach położonych w okręgach przemysłowych i podmiejskich; nadwyżki ponad 400 ha ogólnego obszaru w majątkach położonych na terenie b. zaboru pruskiego; nadwyżki ponad 180 ha ogólnego obszaru w majątkach położonych na pozostałym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Parcelacja majątków ziemskich według ustawy z 1920 r. o wykonaniu reformy rolnej W świetle ustawy z 1920 r. o wykonaniu reformy rolnej za przygotowanie planu parcelacyjnego odpowiedzialne były Okręgowe Urzędy Ziemskie. Wyłączone z parcelacji były: zabytki historyczne i architektoniczne; pomniki przyrody; tereny zawierające bogactwa mineralne; grunty niezbędne do przeprowadzenia komasacji i regulacji serwitutów; zachowanie cennych budowli i urządzeń; podział zabudowań folwarcznych; przeprowadzenie dróg dojazdowych i polnych; podziału i regulacji wspólnot; projekt zabudowy nowej osady; zaopatrzenie wsi w wodę.

Większe budynki powinny być przeznaczone na szkoły rolnicze, stacje doświadczalne, gospodarstwa wzorcowe, stadniny państwowe, gospodarstwa do produkcji warzywno-ogrodniczej.

Plan parcelacyjny Plan parcelacyjny obejmował podział gruntów na mniejsze jednostki gospodarskie według typów i wielkości, tak aby mogły stać się podstawą dla silnych i zdolnych do intensywnej wytwórczości gospodarstw włościańskich. Tworzone gospodarstwa rolne musiały być oparte na zasadzie prywatnej własności lub na cele związane z powiększaniem i usamodzielnianiem istniejących karłowatych gospodarstw.

Obszar nowo tworzonych i samodzielnych gospodarstw rolnych wynosił: gospodarstwa karłowate nie mogły przekraczać obszar 15 ha; gospodarstwa małorolne nie mogły przekraczać obszaru 23 ha; gospodarstwa na ziemiach wschodnich i oraz na kresach zachodnich RP nie mogły być większe niż 45 ha.

Pierwszeństwo w nabyciu działek gruntów Pierwszeństwo w nabyciu działek gruntów przysługiwało: inwalidom armii polskiej i innym inwalidom wojskowym zdolnym do pracy na roli; żołnierzom armii polskiej, zwłaszcza tym, którzy dłuższy czas służyli w formacjach frontowych lub dobrowolnie do wojska polskiego wstąpili; pracownikom rolnym – służbie rolnej, pozbawionych pracy przez parcelację; innym robotnikom rolnym i małorolnym właścicielom karłowatych gospodarstwa.

Fundusz na wykonanie reformy rolnej Państwo stworzyło fundusz, którym dysponował Główny Urząd Ziemski. Z fundusze tego państwo udzielało taniego i długoterminowego kredytu na zagospodarowanie nabytych gospodarstw. Podstawę funduszu stanowiła odpowiednia część różnicy między ceną wykupu majątków ziemskich a ceną sprzedaży gruntów nowym nabywcom.

Parcelacja majątków ziemskich według ustawy z 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej Parcelację w myśl ustawy z 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej przeprowadzał Minister Reform Rolnych: Ustawa z dnia 28 grudnia 1926 r. o wykonaniu reformy rolnej.. Przy parcelacji uwzględniano następujące potrzeby: sprostowanie granic, zapewnienie dogodnych dojazdów i zniesienie tzw. enklaw i szachownic gruntów; zachowanie specjalnych kultur i właściwe użytkowanie zabudowań, względnie podział zabudowań folwarcznych; wydzielenie gruntów na cele państwowe, komunalne, społeczne, kulturalne i naukowe; podział gruntów na rolnicze kolonie dodatkowe i samodzielne oraz na parcele rzemieślnicze, ogrodniczo-warzywne, robotnicze, urzędnicze; rozmieszczenie nowo powstałych siedlisk w ten sposób, aby zapewniało zaopatrzenie ich w wodę, zapobiegło zbytniej odległości od osiedli, dróg komunikacyjnych i dojazdowych.

Obszar nowo tworzonych gospodarstw rolnych Obszar nowo tworzonych gospodarstw rolnych był uzależniony od miejscowych warunków gospodarczych, w tym aby jednostki były żywotne, samodzielne i zdolne do wydatnej wytwórczości. Obszar ten nie powinien przekraczać: 20 ha w centralnej Polsce; 35 ha na kresach wschodnich i terenach byłego zaboru pruskiego; 5 ha dla produkcji ogrodniczo-warzywnej; 2 ha na parcelę rzemieślniczą-wiejską; 1 ha na parcelę robotniczą, urzędniczą przy miastach i ośrodkach przemysłowych.

Rozmiar parcelacji majątków ziemskich Według danych rocznika statystycznego GUS rozmiar parcelacji majątków ziemskich przedstawiał się następująco: RokUtworzone kolonie i parcele (w tys.)Powierzchnia rozparcelowana (w tys. ha)Powierzchnia otrzymana za zniesienie służebności (w tys. ha)Podział wspólnot gruntowych (w tys. ha)19192,111,80,30,2192011,554,30,30,4192129,7180,44,80,3192241,2254,25,20,2192343,5201,75,51,1192430,0118,39,91,7192528,6128,316,81,3192659,4209,850,83,9192767,0245,185,84,2192872,8227,6100,61,3192955,9164,594,43,1193049,4130,876,03,1193136,4105,345,83,5193230,874,138,42,7193328,783,516,95,2193418,756,510,63,3193524,579,810,54,5193628,596,511,65,3193737,3113,14,76,4193837,7119,26,41,6

Przypisy

Kategoria:Rolnictwo II Rzeczypospolitej