Vranov nad Topľou (do 1927 i od 1944 do 1969 Vranov, niem. Frö(h)nel/Vronau an der Töpl, węg. Varannó) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Zemplin.
Położenie Vranov nad Topľou leży na wysokości 132 m n.p.m., w dolinie Topľi, u zbiegu Niziny Wschodniosłowackiej, Pogórza Ondawskiego i Gór Tokajsko-Slańskich. Liczba mieszkańców miasta w 2011 roku wynosiła 23 250 osób, powierzchnia – 34,37 km². Dzielnica Vranowa położona na zachód od Topľi nosi nazwę Čemerné.
Przez Vranov przebiega jedna z najważniejszych dróg Słowacji – droga krajowa nr 18, oprócz tego zbiegają się tam liczne drogi lokalne – nr 553 do Trebišova, nr 557 do Stropkova, nr 558 do Humennégo i nr 576 do Bohdanovec (w kierunku Koszyc). We Vranovie zbiegają się również linie kolejowe z miasta Strážske, z Trebišova i z Preszowa.
Historia thumb|left|Pomnik uczestników słowackiego powstania narodowego Z badań archeologicznych wynika, że okolice Vranova były zamieszkane już w VII wieku. Kościół parafialny istniał już w 1314. Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z lat 1333–1337. Jeszcze w I połowie XIV w. Vranov stał się osadą targową, wyposażoną przez króla Węgier Ludwika w prawo wolnego handlu. Data nadania Vranovowi praw miejskich nie jest znana, jednak już w liście króla Zygmunta z 1410 r. jest wzmiankowany jako miasto. W XV wieku Vranov przeobraził się w ośrodek rzemiosła i handlu, rozrastający się w miarę wzrostu znaczenia szlaku handlowego z Polski na Węgry przez Przełęcz Dukielską. W 1461 r. został obdarzony przywilejami przez króla Macieja Korwina. Posiadał prawo składu towarów oraz organizacji dorocznych jarmarków.
Podczas wojen w XV i XVI wieku Vranov został mocno dotknięty zniszczeniami, jednak w 1607 r. uzyskał kolejne przywileje od cesarza Rudolf II Habsburga. Od 1523 r. należał do magnackiego rodu Batorych, od 1617 do rodu Drugethów, od 1684 do rodu Bárkoczy. Hrabina Mária Esterházy założyła tu klasztor paulinów, zniesiony w 1786 r. w wyniku reform sekularyzacyjnych cesarza Józefa II Habsburga. W XVIII wieku miasto doznało zniszczeń w czasie antyhabsburskiego powstania Rakoczego (1703–1711) oraz w katastrofach naturalnych (pożar w 1718, trzęsienia ziemi w 1778 i 1779). Podczas wschodniosłowackiego powstania chłopskiego w 1831 r. Vranov znalazł się w centrum walk, był okupowany i rabowany przez buntowników.
Na początku XIX wieku Vranov podupadł i stał się typowym miasteczkiem rolniczym. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (T. 14, 1895) podawał, iż miasto ma kościół parafialny katolicki, synagogę żydowską, urząd pocztowy i 1762 mieszkańców, trudniących się uprawą roli. Pod koniec tego wieku region dotknęła masowa emigracja – ludność powiatu spadła z 23,3 tys. osób w 1858 do 22,2 tys. w 1895. W 1910 ludność miasta liczyła 2,1 tys. osób, z czego 1,4 tys. Węgrów, 0,6 tys. Słowaków i 0,1 tys. Niemców. Upadek miasta, trwający przez cały XIX wiek, pogłębiła jeszcze I wojna światowa. Vranov nie został zniszczony, ale znalazł się na bezpośrednim zapleczu frontu karpackiego. Impulsem do rozwoju miasta okazało się dopiero otwarcie linii kolejowej do Trebišova w 1939 r.
W okresie kampanii wrześniowej we Vranowie mieścił się sztab dowodzenia tzw. Rychlej Skupiny „Kalinčiak”, biorącej udział w agresji na Polskę. Po wojnie rządy komunistyczne zaznaczyły się w mieście budową zakładów przemysłowych. Do dziś przetrwały zakłady chemiczne Bukóza i odzieżowe Slovenka oraz kilka zakładów produkcji żywności i materiałów budowlanych.
Zabytki gotycki kościół z XIV wieku, przebudowany w XVI i w XVIII wieku, barokowy klasztor paulinów z 1672 r., klasycystyczny dwór z XVIII wieku, wzniesiony na miejscu starszego średniowiecznego zamku.
Osoby związne z miastem Z Vranova pochodzi Ján Figeľ – komisarz europejski ze Słowacji. W 1622 r. zmarł we Vranovie Márton Szepsi Csombor (ur. 1595) – węgierski pastor, podróżnik, autor pierwszej węgierskiej książki podróżniczej.
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona miasta
Kategoria:Miasta w kraju preszowskim Kategoria:Miejscowości w powiecie Vranov nad Topľou