thumb|Wiktor Grąbczewski w roli Stanisława w Verbum nobile (1897) thumb|Wiktor Grąbczewski w roli Janusza w Halce (1904) thumb|Wiktor Grąbczewski (1906) Wiktor Leon Antoni Grąbczewski (ur. 15 marca 1863 w Komorowie, zm. 14 kwietnia 1924 w Warszawie) – polski śpiewak operowy (baryton), reżyser operowy i nauczyciel śpiewu. Wiele lat związany z Teatrem Wielkim w Warszawie, w którym grał w ponad 60 partiach. Występował też m.in. we Włoszech, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Rosji.
Życiorys Rodzina Urodził się 15 marca 1863 w Komorowie, w rodzinie Edmunda i Antoniny Milewskiej. Jego ojciec był dzierżawcą folwarku Komorowo, a później dóbr JamielnikAkt chrztu 88/1863, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Pniewie, Kopie księg metrykalnych 1820–1911, DGS 8022339, FamilySearch.org.. Wiktor Grąbczewski pochodził ze szlacheckiej rodziny Grąbczewskich herbu Nałęcz. Jego bratem stryjecznym był Bronisław Grąbczewski, etnograf, podróżnik i generał armii rosyjskiej, a bratem jego dziadka Paweł Grąbczewski, powstaniec listopadowy i poseł Sejmu Królestwa PolskiegoAkt ślubu 15/1862, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Lubielu, Kopie księg metrykalnych 1799–1902, DGS 8300886, FamilySearch.org.
W 1899 w Warszawie ożenił się z Wandą Marią Wichrowską i w następnym roku urodził mu się syn Edmund.
Początek kariery artystycznej Uczył się w gimnazjum realnym w Puławach, a potem rozpoczął studia agronomiczne w Dublanach. Po śmierci ojca, Edmunda Grąbczewskiego, który zmarł w 1882, rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Grąbczewski zainteresował się operą i zaczął naukę śpiewu u Jana Quattriniego. Od 1888 występował w Warszawie. Później uczył się u Jana Reszkego w Paryżu, gdzie też występował z Ignacym Paderewskim. Potem kontynuował naukę w Mediolanie i w listopadzie 1890 zadebiutował w Mediolanie w operze Traviata w roli Giorgia Germonta. Podczas pobytu we Włoszech występował pod pseudonimem Vittorio Edmondi. Śpiewał w Neapolu (Teatro Bellini), Florencji i Bolonii.
W końcu 1891 wrócił do Warszawy i 8 stycznia 1892 zadebiutował w Teatrze Wielkim partią Króla w operze Faworyta. Krytyk muzyczny Gazety Polskiej pozytywnie ocenił jego debiut, choć zwrócił uwagę na słabą grę aktorską:
Niedługo potem wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie w maju 1892 występował w teatrze Covent Garden w Londynie. Następnie razem z braćmi Reszkami (Janem i Edwardem) wyruszył do Stanów Zjednoczonych, gdzie śpiewał w Chicago, Filadelfii, Bostonie i Nowym Jorku pod pseudonimem Victor de Gromzeski. 11 grudnia 1893 wystąpił po raz pierwszy w nowojorskiej Metropolitan Opera w partii Silvia w operze Pajace u boku Nellie Melby. W Nowym Jorku pracował dwa sezony, do 1895 i śpiewał łącznie w 77 przedstawieniach, w pięciu partiach: de Bretigny'ego w Manon, Hrabiego de Nevers w , Merkucja w Romeo i Julii, Moralesa w Carmen oraz Silvia w Pajacach. Ostatni spektakl, Romeo i Julia, zaśpiewał 20 kwietnia 1895.
W 1895 przez pewien czas śpiewał partie tenorowe, wykonywał m.in. Arię z kurantem ze Strasznego dworu. Nie odniósł jednak sukcesu jako tenor i wrócił do barytonu. Próba ta jednak pozytywnie wpłynęła na możliwości jego głosu.
W Teatrze Wielkim w Warszawie 25 lutego 1896 rozpoczął serię występów w Teatrze Wielkim w Warszawie, gdzie śpiewał partię Silvia z Pajaców. Jesienią rozpoczął pracę w zespole opery Warszawskich Teatrów Rządowych, która trwała, z przerwami, niemal dwadzieścia lat. W operze warszawskiej śpiewał ponad 60 partii. Największe uznanie zdobył wykonaniem partii z oper Moniuszki: Janusza z Halki, Miecznika ze Strasznego dworu, Stanisława z Verbum nobile. Poza tym w jego warszawskim repertuarze był też m.in.: Amonastro z Aidy, Lord Ashton z Łucji z Lammermooru, Elio z , Hrabia de Nevers z , Don Giovanni z Don Giovanniego, Kostryn z Goplany, Mazepa z Mazepy, Rigoletto z Rigoletta, Walenty z Fausta.
W 1912 krytyk Kuriera Warszawskiego Aleksander Poliński pozytywnie ocenił występ Grąbczewskiego w Mazepie i zwrócił uwagę na jego możliwości śpiewu w wyższej skali:
Występy gościnne 5 listopada 1901 śpiewał na koncercie inauguracyjnym Filharmonii Warszawskiej, gdzie wykonał okolicznościową kantatę Żyj pieśni autorstwa Władysława Żeleńskiego. Występował razem z pianistą Ignacym Paderewskim oraz dyrygentem Emilem Młynarskim.
Wielokrotnie wyjeżdżał z Warszawy z występami gościnnymi, m.in. do Londynu (1897, 1903), Petersburga (1904), Moskwy, Kijowa, Odessy (1911). W grudniu 1905 i styczniu 1906 występował w Łodzi w Teatrze Wielkim w roli Figara w Cyruliku sewilskim oraz Escamilla w Carmen.
Od 1900 regularnie występował w Teatrze Miejskim we Lwowie pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego. Debiutował 29 listopada 1900 partią Janusza w Halce, później grał też tytułowego Rigoletta, Figara w Cyruliku sewilskim, Walentego w Fauście, Giorgia Germonta w Traviacie oraz Escamilla w Carmen. W sezonie 1905/1906 został kierownikiem zespołu operowego. Reżyserował m.in Chopina, który miał premierę 29 września 1905. Jego działalność na stanowisku kierownika opery nie spotkała się jednak z uznaniem krytyków, którzy nie byli zadowoleni z repertuaru. W 1906 wrócił do Warszawy.
Schyłek kariery W 1915 został głównym reżyserem warszawskiego Teatru Wielkiego i 13 lutego wystawił operę Niema z Portici, a 9 października Halkę, w której śpiewała Matylda Polińska-Lewicka. Kilka miesięcy później zrezygnował ze stanowiska ze względu na pogarszający się stan zdrowia, a w 1916 wystąpił z zespołu operowego i skupił się na działalności pedagogicznej. Do jego uczniów należeli m.in. mezzosopranistka Maria Trąmpczyńska i tenor Henryk Drzewiecki. Ostatni raz wystąpił w Teatrze Wielkim 23 lutego 1924 w partii Escamilla w operze Carmen podczas jubileuszu 35-lecia swojej pracy artystycznej.
thumb|Nagrobek Wiktora Grąbczewskiego na Cmentarzu Powązkowskim
W początkowym okresie krytycy chwalili brzmienie jego głosu, ale sugerowali, że pasuje bardziej na estradę niż do opery. Później jednak doceniono też jego technikę i wzorową dykcję, choć krytykowano za zbyt częste wykonywanie pieśni w języku włoskim oraz za słabe umiejętności aktorskie.
Zmarł 14 kwietnia 1924 w Warszawie i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 29-1-21).
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Pieśń Wesoły nam dziś dzień nastał w wykonaniu Wiktora Grąbczewskiego Pieśń wieczorna Moniuszki w wykonaniu Wiktora Grąbczewskiego Dumka z opery Verbum nobile w wykonaniu Wiktora Grąbczewskiego
Wiktor Grąbczewski Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Polscy śpiewacy operowi Kategoria:Polskie barytony Kategoria:Polscy tenorzy Kategoria:Artyści związani z Warszawą Kategoria:Polscy reżyserzy operowi Kategoria:Polscy nauczyciele śpiewu Kategoria:Zmarli w 1924 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie