thumb|240px|Wincenty Pyrdoł z Zarzecza k. Łącka. Chociaż Zarzecze leży w Beskidzie Sądeckim, dudy, na których gra Pyrdoł, są w typie żywieckim.
Dudy żywieckie – typ dud związany z Beskidem Żywieckim. Umiejętność gry na tym instrumencie oraz sposób ich wytwarzania zostały w 2017 roku wpisane na Krajową listę dziedzictwa niematerialnego.
Budowa Dudy żywieckie składają się z: wora rezerwoarowego (tomlow, tymlow, tymel) – ze skóry kozy, której szyja i przednie kończyny wykorzystane są do zamieszczenia piszczałek; ustnika (duhac, dumac) – do wdmuchiwania powietrza do wora, zamieszczony w prawej nodze kozy. Zaopatrzony jest w część wchodzącą do środka worka (gorzel,odlewac) zatrzymującą ślinę grającego; piszczałki melodycznej (gajdzica) – z sześcioma otworami palcowymi wierzchnimi i jednym otworem kciukowym, a także otworem (głośnicą) do strojenia najniższego dźwięku wydobywanego na gajdzicy; piszczałki basowej (burdonowej) (huk) – grającej jednostajny dźwięk, zamieszczonej w lewej nodze kozy. Złożona jest z trzech części zwanych stawkami. Stroiki (piscki) dud żywieckich (w gajdzicy i huku) są pojedyncze.
Strój, skala, technika gry Strój instrumentu wyznacza wysokość dźwięku wydawanego przez piszczałkę bordunową. W przypadku dud żywieckich jest to F (i już w okresie międzywojennym nie było dużych różnic pod tym względem między instrumentami). Dźwięk ten jest dwie oktawy poniżej dźwięku wydobywanego na piszczałce melodycznej drugim palcem od dołu. Zakres skali gajdzicy wynosi nonę.
Aplikatura dud żywieckich jest zamknięta (gra się otwierając tylko jeden otwór na piszczałce melodycznej pozostałe pozostawiając zamkniętymi).
Historia W okresie międzywojennym zmodyfikowane dudy żywieckie włączono do orkiestry wojskowej 5 Pułku Strzelców Podhalańskich.
Praktyka wykonawcza Grającego na dudach żywieckich nazywano dudziorzem, dudzistą, dudą, dudosem, a niekiedy gajdziorzem, gajdą, gajdosem i gajdoskiem. Na dudach tych grano solowo lub w dwuosobowych kapelach ze skrzypcami (strojonych o tercję małą wyżej).
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Przemysława Ficka o dudach żywieckich Szkoła mistrzów budowy instrumentów ludowych - dudy żywieckie - dokumentacja budowy dud żywieckich przez Edwarda Byrtka i Łukasza Cula
Kategoria:Aerofony stroikowe Kategoria:Dudy Kategoria:Polskie instrumenty ludowe