mały|Mieczysława Ćwiklińska około 1900 thumb|Scena z filmu Granica: Rodzina Ziembiewiczów – Joanna (Mieczysława Ćwiklińska), Zenon (Jerzy Pichelski) i Walerian (Aleksander Zelwerowicz) thumb|Ludwik Sempoliński, Mieczysława Ćwiklińska i Wanda Jakubińska – scena z filmu Nad NiemnemJan Marcin Szancer Jak powstaje film „nad Niemnem”, „AS. Ilustrowany magazyn” z 14.05.1939, nr 20, s. 5. thumb|Grób Mieczysławy Ćwiklińskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Mieczysława Ćwiklińska, właśc. Mieczysława TrapszoPosługiwała się również pseudonimami Gryf i Lińska. (ur. 1 stycznia 1879Podawana jest także data 1 stycznia 1880. w Lublinie, zm. 28 lipca 1972 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa, śpiewaczka (sopran), członkini konspiracyjnej organizacji Muszkieterzy. Jedna z najwybitniejszych polskich aktorek teatralnych i filmowych w historii.

Życiorys Pochodziła z polskiego rodu teatralnego Trapszów. Była córką Marcelego Trapszy i Aleksandry z Ficzkowskich, wnuczką Anastazego Trapszy. Wykształcenie wokalne zdobyła w Paryżu u Jana Reszkego.

Na scenie teatralnej zadebiutowała 2 grudnia 1900 w roli Helenki w Grubych rybach Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie. Od tego czasu była członkiem zespołu operetki Warszawskich Teatrów Rządowych. 5 stycznia 1901 wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia (Gwałtu, co się dzieje!). W tym czasie zaczęła używać nazwiska Ćwiklińska, było to panieńskie nazwisko jej babki, Anny. W latach 1907–1908 przebywała w Paryżu, gdzie kształciła głos u prof. Giulianiego. Od 1909 roku nagrywała dla Syreny Rekord. W czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja). Do kraju powróciła w 1918. Od 1922 należała do zespołu Teatru Polskiego, później do Teatru Narodowego. W tym okresie była primadonną operetkową i ulubienicą Warszawy. W sezonie 1926/1927 wraz z Antonim Fertnerem utworzyła teatr komedii i farsy „Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera” w Warszawie przy Nowym Świecie 63.

W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie Jego ekscelencja subiekt (1933). Wystąpiła w wielu polskich filmach, była uznawana za jedną z najwybitniejszych aktorek komediowych.

3 kwietnia 1936 w Teatrze Narodowym odbyła się uroczystość z okazji jubileuszu 30-lecia pracy artystycznej Mieczysławy Ćwiklińskiej. Znana była głównie jako aktorka komediowa i charakterystyczna. Często grała role kobiet starszych, o zabarwieniu charakterystycznym. Tworzyła postaci zabawne, a nawet karykaturalne. W początkach drogi artystycznej Ćwiklińska występowała też w rolach operetkowych i operowych w Warszawie, Berlinie i Dreźnie.

W czasie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie jako kelnerka w kawiarniach „Café Bodo” i „U Aktorek”. Podczas powstania warszawskiego przebywała w Podkowie Leśnej, po jego upadku pojechała do Zakopanego.

Po II wojnie światowej zamieszkała w Krakowie, gdzie też występowała, a od 1950 roku aż do śmierci grała w Warszawie w Teatrze Polskim i Nowym.

Rolę Babki w spektaklu Drzewa umierają stojąc zagrała po raz pierwszy 1 listopada 1958 w Teatrze Rozmaitości. Aktorka grała ją do kwietnia 1971 roku, występując w niej około 1500 razy. Jej jubileusz siedemdziesięciolecia pracy aktorskiej miał miejsce 2 grudnia 1970 w Lublinie w Teatrze im. Osterwy. W 1971 roku odbyła tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie na zaproszenie amerykańskiej Polonii.

Była trzykrotnie zamężna. 7 lipca 1897, zaraz po ukończeniu pensji, wyszła za mąż za Zygmunta Bartkiewicza i przeniosła się do Łodzi. Po rozstaniu w 1899 powróciła do Warszawy i prowadziła dom mód. Powtórnie wyszła za mąż 15 czerwca 1919 w Warszawie za handlowca Henryka Madera, z którym rozwiodła się w 1928. Po raz trzeci wyszła za mąż w 1933 roku, za Mariana Steinsberga (Szteinsberga) – wydawcę i księgarza, z którym rozstała się w 1939.

Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim (aleja zasłużonych-1- 96).

Filmografia 1933 Jego ekscelencja subiekt 1934 Czy Lucyna to dziewczyna? 1935 Antek policmajster Panienka z poste restante Wacuś 1936 Amerykańska awantura Dodek na froncie Jadzia Pan Twardowski Straszny dwór Trędowata 1937 Dorożkarz nr 13 Dyplomatyczna żona (wersja polska) Dyplomatyczna żona (wersja niemiecka) Dziewczęta z Nowolipek Ordynat Michorowski Pan redaktor szaleje Pani minister tańczy Znachor1938 Druga młodość Gehenna Granica Profesor Wilczur Robert i Bertrand Strachy Sygnały Wrzos 1939 Biały Murzyn Doktór Murek Kłamstwo Krystyny U kresu drogi Nad Niemnem 1940 Złota Maska Żołnierz królowej Madagaskaru 1941 Ja tu rządzę Przez łzy do szczęścia Żona i nie żona 1942 Testament profesora Wilczura 1948 Ulica Graniczna 1956 Nikodem Dyzma (nie wymieniona w czołówce)

Spektakle teatralne 1901: Gwałtu, co się dzieje, Teatr Nowości 1909: Krysia leśniczanka, Teatr Nowości 1909: Wesoła wdówka, Teatr Nowości 1909: Mimi, Teatr Nowości 1909: Szalona dziewczyna, Teatr Nowości 1909: Zemsta nietoperza, Teatr Nowości 1909: Gejsza, Teatr Nowości 1909: Król, Teatr Letni 1910: Hrabia Luxemburg, Teatr Nowości 1919: Targ na dziewczęta, Teatr Nowości 1919: Róża Stambułu, Teatr Nowości 1920: Królowa kinematografu, Teatr Nowości 1920: Skowronek, Teatr Nowości 1920: Czar munduru, Teatr Nowości 1921: Dziewczę z Holandii, Teatr Nowy 1922: Japonka, Teatr Nowy

Dyskografia 1910: Mieczysława Ćwiklińska, Józef Redo, Władysław Szczawiński, artyści teatru „Nowości”, śpiew z towarzyszeniem Orkiestry opery Warszawskiej Syrena Rekord (SGR 9556–9585) (utwory z operetki Hrabia Luxemburg)

Ordery i odznaczenia Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1960)Wojciech Stela: Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warszawa: 2008, s. 47. Order Sztandaru Pracy I klasy (1959)Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (25 kwietnia 1950) „w związku z jubileuszem 50-lecia pracy artystycznej za wybitne zasługi położone dla sceny polskiej”. Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1 listopada 1936) „za zasługi na polu pracy scenicznej”. Złoty Krzyż Zasługi (trzykrotnie: 9 listopada 1931 „za zasługi na polu sztuki scenicznej”., 15 czerwca 1946 „za wybitne zasługi w dziedzinie Teatru i Sztuki na terenie całego kraju”., 13 listopada 1953 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej – w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.) Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)Wręczenie Odznak Tysiąclecia, „Życie Warszawy”, nr 55, 5 marca 1967, s. 11. Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1967)

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa I stopnia „za całość działalności aktorskiej” (1955) Warszawianka Roku (1967)Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1994, , s. 929.

Upamiętnienie W 1959 Jerzy Macierakowski i Wojciech Natanson napisali książkę Mieczysława Ćwiklińska. W 1976 roku ukazała się książka Alicji Okońskiej i Andrzeja Grzybowskiego Rozmowy z panią Miecią, która powstała na podstawie wspomnień Ćwiklińskiej oraz przeprowadzonych z nią rozmów. W 1988 Maria Bojarska napisała biografię aktorki Mieczysława Ćwiklińska. W 2013 r. Poczta Polska wyemitowała zaprojektowany przez Marzannę Dąbrowską upamiętniający Mieczysławę Ćwiklińską znaczek pocztowy o nominale 3,80 zł należący do serii „Ludzie kina i teatru”. W Polanicy-Zdroju znajduje się teatr nazwany jej imieniem – Teatr Zdrojowy im. M. Ćwiklińskiej. Jest patronką ulic w Białej PodlaskiejUlica Mieczysławy Ćwiklińskiej w Białej Podlaskiej w Targeo., GdańskuUlica Mieczysławy Ćwiklińskiej w Gdańsku w Targeo., Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lesznie, Lublinie, Łodzi, Rzeszowie i Warszawie. Jej nazwisko widnieje na tablicy upamiętniającej artystów zasłużonych dla kultury polskiej, umieszczonej w 2020 roku na budynku przy ul. Odolańskiej 20 w Warszawie, w którym mieszkała.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Mieczysława Ćwiklińska w bazie Akademia Polskiego Filmu Mieczysława Ćwiklińska w kronice PKF w bazie Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej Materiały związane z Mieczysławą Ćwiklińską w bibliotece Polona

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie organizacji Muszkieterów Kategoria:Laureatki tytułu „Warszawianka Roku” Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polskie solistki operetkowe Kategoria:Polskie soprany Kategoria:Polskie śpiewaczki operowe Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Zmarli w 1972