Zaroślak czarnolicy (Atlapetes tricolor) – gatunek małego ptaka z rodziny pasówek (Passerellidae). Endemit o niewielkim zasięgu występowania w północno-zachodniej części Ameryki Południowej, na stokach Andów. Jest uznawany za gatunek najmniejszej troski.
Systematyka mały|lewo|Ilustracja Josepha Smita dołączona do pierwszego opisu Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1875 roku Władysław Taczanowski, nadając mu nazwę Buarremon tricolor. Jako miejsce typowe autor wskazał Chilpes, Paltaypampa, Ninabamba, Pumarca i Tempobata w regionie Junín, w Peru; w 1912 roku Hans von Berlepsch ograniczył miejsce typowe do Chilpes.
mały|lewo|Zaroślak złotołbisty przez wielu autorów uznawany jest za odrębny gatunek (zdjęcie z Kolumbii) Tradycyjnie wyróżnia się dwa podgatunki Atlapetes tricolor: A. t. crassus Bangs, 1908 – zaroślak złotołbisty A. t. tricolor (Taczanowski, 1875) – zaroślak czarnolicy. To ujęcie systematyczne podtrzymują autorzy Kompletnej listy ptaków świata. Te dwa taksony są do siebie podobne z wyglądu, ale różnią się głosem, zasięgiem wysokościowym, a ich odrębność potwierdziły wstępne badania molekularne. W związku z tym większość autorów traktuje je obecnie (stan w 2025) jako odrębne gatunki, w tym Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC), AviList, The Clements Checklist of Birds of the World oraz wykorzystywana przez IUCN lista ptaków świata opracowywana przy współpracy BirdLife International z autorami Handbook of the Birds of the World.
Etymologia Atlapetes: połączenie słowa Atlas z petēs – „lotnik”, petomai – „latać”. tricolor: – „trójkolorowy”.
Morfologia Nieduży ptak ze średniej wielkości, grubym u nasady dziobem w kolorze czarnym. Szczęka i żuchwa są lekko zakrzywione. Tęczówki z wyrazistym czerwonobrązowawym odcieniem. Nogi od szarawych do ciemnoczarnych. Boki głowy czarne. Czoło, ciemię i potylica żółte. Gardło, podgardle, dolna część szyi, pierś i górna część brzucha żółte. Górna część ciała od oliwkowej do ciemnoszarej. Dolna część brzucha, boki i kuper przechodzące w barwę oliwkową. Ogon czarniawy. Pokrywy i skrzydła ciemnoszare z lotkami o oliwkowych obrzeżach. Brak dymorfizmu płciowego. Młode osobniki mają matową, ciemnordzawą czapeczkę, ciemnobrązowy grzbiet i brązowawe części dolne ciała. Podgatunek crassus ma nieco większy dziób, ciemniejszy wierzch ciała, płowozłoty pas na wierzchu głowy oraz bardziej intensywnie oliwkowy spód ciała. Długość ciała z ogonem 16–18 cm; masa ciała 29,5–40 g.
Zasięg występowania 250px|mały|Zasięg występowania podgatunku crassus Zaroślak czarnolicy występuje tylko na niewielkim obszarze w północno-zachodniej części Ameryki Południowej. Podgatunek nominatywny występuje we wschodnich Andach środkowego Peru od regionu La Libertad do regionów Cuzco i Junín. A. t. crassus zamieszkuje zachodnie stoki Andów Północnych od departamentu Antioquia w Kolumbii na południe do prowincji Esmeraldas, Pichincha, El Oro, Azuay, Cotopaxi i Loja w zachodnim Ekwadorze.
Ekologia Zaroślak czarnolicy jest gatunkiem endemicznym. Jego głównym habitatem są obszary zakrzewione, wtórne lasy, obrzeża lasu wilgotnego, rzadkie lasy mgliste. Podgatunek nominatywny występuje najczęściej na wysokościach od 1525 do 3050 m n.p.m. (BirdLife International podaje całkowity zakres wysokości 530–3390 m n.p.m.), natomiast A. t. crassus zazwyczaj na wysokościach 600–2300 m n.p.m. (BirdLife International podaje 700–2200 m n.p.m.).
Brak informacji o szczegółach diety. Żeruje na wysokościach 1–10 m nad poziomem gruntu, zwykle powyżej 5 m. Występuje zazwyczaj pojedynczo lub w parach, w Ekwadorze łączy się w niewielkie stada z innymi gatunkami.
Rozmnażanie Nie ma wielu informacji o gniazdowaniu, rozmnażaniu i wychowywaniu piskląt. Jedno zbadane gniazdo podgatunku crassus miało kształt filiżanki i umieszczone było w pobliżu ziemi w zgniłym pniu; w środku znajdowało się jedno białe jajo z gęstym plamkowaniem.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN od 2016 roku zaroślak czarnolicy i zaroślak złotołbisty (A. t. crassus) klasyfikowane są jako osobne gatunki; oba zaliczane są do kategorii najmniejszej troski (LC – Least Concern). Zasięg występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 78,8 tys. km² dla zaroślaka czarnolicego i 85,6 tys. km² dla zaroślaka złotołbistego. Liczebność populacji tych taksonów nie została oszacowana, ale ptaki te opisywane są jako dość pospolite. BirdLife International uznaje trend liczebności ich populacji za spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie ich zasięgu występowania.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Pasówki Kategoria:Taksony opisane przez Władysława Taczanowskiego Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1875 roku Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru