thumb|Pomnik Jigorō Kanō przed Instytutem Kōdōkan – tradycyjna, japońska sztuka walki lub metoda walki wręcz, bez broni lub z użyciem małego oręża, stosowana w ataku i obronie, w starciu z jednym albo kilkoma uzbrojonymi lub nieuzbrojonymi przeciwnikami.
Historia Historia początków powstania jūjutsu jest nadal tematem wielu sporów. Jedni uważają, że jest to system rdzennie japoński – podobnie jak sumō – uznający za prekursora Hisamoriego Takenouchi, założyciela w 1532 roku, pierwszej formalnej szkoły jūjutsu w Japonii. Inni twierdzą, że jūjutsu pochodzi z Chin i zasługę przyznają przybyłemu w 1559 roku do Japonii mnichowi Chin Gen Pinh i sprowadzonemu przez niego kenpō. Jeszcze inni łączą powstanie tej sztuki walki z japońskimi lekarzami, którzy uczyli się w Chinach i system ten prawdopodobnie sprowadzili do Japonii. Wśród nich wyróżniał się lekarz z Nagasaki, Shirobei Akiyama Yoshitoki, któremu przypisuje się stworzenie szkoły Yōshin-ryüu i pierwszej zasady jūjutsu „ustąp, aby zwyciężyć”. Najbardziej prawdopodobne wydaje się trzecie wytłumaczenie, że w systemie tym zostały połączone techniki sprowadzone z Chin z technikami rdzennie japońskimi.
Niektóre ze starych szkół przetrwały do czasów współczesnych, np. Hontai-yōshin-ryū, Daitō-ryū-aiki-jūjutsu i Hakkō-ryū-jūjutsu.
W okresach Nara (710–784) i Heian (VIII–XII w.) w czasie przyjęć na dworze cesarskim organizowano walki o charakterze rytualnym o nazwie sechie-zumō. W okresie Edo (1603–1868) z tradycji tej powstała sztuka walki w samoobronie (bez broni) o nazwie jūjutsu (柔術). Rozpowszechniły się wówczas szkoły jūjutsu, które zaczęły jednak zanikać wraz z końcem ery samurajów po restauracji Meiji (1868).
W maju 1882 roku Jigorō Kanō (1860–1938), opierając się na jūjutsu stworzył dyscyplinę sportową jūdō (柔道), czyli „drogę miękkości, ustępliwości”. Zorganizował w tokijskiej świątyni Eishō-ji szkołę o nazwie Kōdōkan, stworzył system rang i klas: dan i kyū. Jego wysiłki uzyskały międzynarodowe uznanie, a w swoim kraju został nazwany „ojcem japońskiego wychowania fizycznego”. W 1960 roku jūdō (pol. dżudo) stało się dyscypliną olimpijską.
Wyjaśnienia językowe Ze względu na to, że dżudo (jūdō) wywodzi się z jū-jutsu niektóre wydawnictwa i słowniki traktują jūjutsu i jūdō jako synonimy. Podobnie jest ze słowem yawara, które pojawia się w nazwach niektórych szkół. Jest to japońska wymowa tego samego znaku 柔 o tym samym znaczeniu, czytanego po sinojapońsku jako jū.
W nazewnictwie zachodnich (także polskich) sztuk walki pojawiło się przed laty słowo jūjitsu zapisywane w różny sposób: Jiu-Jitsu, jiujitsu, jujitsu, dżu-ditsu itp. Słowo takie o tym samym znaczeniu w języku japońskim nie występuje. Znak 術 nie ma bowiem wymowy jitsu. Z tego powodu np. portugalskie jiu-jitsu brasileiro, to po japońsku ブラジリアン柔術, burajirian jūjutsu.
Zmiana w wymowie jest wynikiem nieporozumień i błędów fonetycznych z przeszłości, kiedy używano wielu różnych, dowolnych transkrypcji (np. w dawnych tekstach niemieckich zapisywano Dschiu Dschitsu). W systemie międzynarodowej transkrypcji Hepburna słowo to pisze się jūjutsu. Natomiast forma jūjitsu (w różnych odmianach zapisu alfabetem łacińskim) – niepoprawna fonetycznie – przyjęła się w różnego rodzaju szkołach walki na Zachodzie.
Sposoby walki Tradycyjne jūjutsu nie było sztuką walki przeznaczoną wyłącznie do obrony. Miało „zniszczyć” przeciwnika i do minimum zmniejszyć możliwość kontrataku. Nie istniało pojęcie „zakazanych technik”. Pełny zakres technik jūjutsu obejmował: chwyty (kumi), rzuty (nage), trzymania (osae), dźwignie (kansetsu), duszenia (shime), uderzenia (uchi), kopnięcia (keri) oraz ataki na punkty witalne (kyūsho, tsubo).
Systemy jūjutsu są oparte na zasadzie jū yoku gō wo seisu (柔よく剛を制す, „miękkość pokonuje twardość”, „ustępliwość pokonuje siłę”, „elastyczną ustępliwością pokonać twardą siłę”). Na bazie tej koncepcji powstał pogląd, że chcąc pokonać silniejszego, słaby nie powinien mu stawiać oporu. Taka postawa w walce przyjęła się jako zasada, że słabszy musi ustąpić, dać się popchnąć lub pociągnąć, aby zniwelować przewagę przeciwnika. Jedna z późniejszych koncepcji jūjutsu zapoczątkowana w okresie Meiji (koniec XIX w.) to znana zasada: „ustąp, aby zwyciężyć”. Później na początku XX w. na bazie judo dołączono kolejną zasadę: „minimum wysiłku, maksimum skuteczności”. Istnieje też trzecia, przyjęta głównie przez szkoły oparte na goshin-jutsu (samoobrona): „czynić dobro sobie nawzajem, dla dobra ogółu”.
Obecnie większość szkół jūjutsu poza Japonią wprowadza do szkolenia rozwinięte techniki i elementy innych, często lokalnych systemów walki wręcz, dostosowane do potrzeb policji, wojska czy też realnej samoobrony.
Odmiany jujutsu Przykłady nowoczesnych odmian jujutsu (Modern Jujutsu) oraz systemów Nihon Jujutsu, z których część jest praktykowana w Polsce. Brazylijskie jiu-jitsu, Combat 1Utworzony w marcu 2000 roku w Polsce przez sensei Tomasza Raziuka 5 dan system (szkoła) samoobrony, mający kultywować wywodzącą się z 56 Kompanii Specjalnej tradycję walki wręcz. Pełna nazwa szkoły brzmi : SZKOŁA WALKI WRĘCZ im. 56 Kompanii Specjalnej Jiu-Jitsu system Combat-1. Cyfra jeden symbolizuje pierwszą szkołę walki wręcz utworzoną po rozwiązaniu 56 KS i prowadzoną przez żołnierza tej jednostki. FrancombatFrancombat, francuski system walki (podobny do ju-jitsu) utworzony przez Baseta Alain i Dumolin Dominique w roku 1988 praktykowany jest głównie we Francji (Paryż, Bordeaux, Montpellier). System ten oparty jest głównie na taktyce walki i wykorzystaniu znajomości anatomii człowieka. Ćwiczący używają w trakcie treningów specjalnych ubrań w kolorze zielonym, natomiast instruktorzy w kolorze czerwonym. Goshin ryu Jiu jitsuPolskie Centrum Jiu-Jitsu Goshin-Ryu (PCJJ G-R) z siedzibą w Warszawie zostało powołane na 10 czerwca 1989 roku w Bielsku-Białej podczas ogólnopolskiego seminarium szkoleniowego Jiu-Jitsu. Centrum działa w strukturach organizacyjnych Polskiej Federacji Dalekowschodnich Sztuk i Sportów Walki, zgodnie z jej statutem i na podstawie własnego regulaminu zatwierdzonego uchwałą tej Federacji w dniu 5 grudnia 1989 roku. Założycielem PCJJ G-R i twórcą autorskiego programu Goshin-Ryu w Polsce jest płk dr Krzysztof Kondratowicz. Idokan Yoshin-ryu jujutsu Jiu-Go ryu Jiu JitsuPolskie Towarzystwo Jiu-Go-Ryu Jiu-Jitsu powstało w Szczecinie pod koniec 2007 r z inicjatywy sympatyków sztuki walki Jiu-Jitsu skupionych wokół Sensei Daniela Głowackiego 8 Dan Hanshi. Celem działania Stowarzyszenia jest szeroko rozumiana popularyzacja wschodniej kultury, a szczególnie sztuk walki w tym Jiu-Jitsu. JukadoSystem walki wręcz opracowany przez Bruce'a Tegnera (1929–1985), Amerykanina, który ćwiczył judo i jujitsu. Bruce był też autorem kilkudziesięciu książek o judo, jiu-jitsu, karate, savate, yawara, aikido. Nazwa jukado pochodzi od liter trzech sztuk walki: JU – judo, KA – karate, DO – aikido. Pierwszy pokaz tej szkoły przeprowadzony był w 1963 roku, w 1968 Tegner prowadził regularne szkolenia. W Polsce systemu tego uczył w latach 70. Ryszard Jóźwiak. Na pierwszym miejscu stawiane są atemi, rzuty i dźwignie mają mniejsze znaczenie. Broń używana w tej szkole to tanbo i yawara. System ten w Polsce stał się podstawą Kempo Tai Jutsu. Kempo Tai Jutsu Shinyo Shinden-ryu yawara (真柳心伝流柔)Shinyo Shinden-ryu Yawara (真柳心伝流柔) – pierwszy w Polsce rodzimy system (szkoła jujutsu) stanowiący przykład japońskiej szkoły sztuk walki, bazującej na koryū bujutsu, utworzony przez Eryka Murlowskiego (godan yawara) pod koniec XX wieku. Podstawą było dwadzieścia pięć lat doświadczenia w treningach i nauczaniu jujutsu, oraz ponad dwadzieścia lat studiowania yawara pod okiem hanshi Terry Wingrove. Pełne skodyfikowanie zasad systemu nastąpiło na przełomie lat 2008/9. Szkoła oparta głównie na systemie yYawara, zawiera jeszcze m.in. battojutsu (iaijutsu i kenjutsu), bojutsu, hojojutsu, tantojutsu i taiho yawara. W szkole tej ćwiczy się z kilkoma rodzajami broni (katana, kodachi, bo, hanbo, manriki, nawa, tanto). Techniki yawara podzielone są według sześciu zasad. System stopniowania to pięć poziomów (bez analogii do stopni kyu i dan). Występują tu formy kata z bronią i bez. Bazowa forma tej szkoły – kata Kihon Happo Tai zawiera w sobie esencję nowego systemu, rozwijaną na kilku poziomach. Techniki ćwiczone są w formach kata i kumite zarówno z bronią, jak i bez niej. Teoria i koncepcja szkoły zawarta jest w jej symbolu (logo/mon). Główne dojo szkoły Sakura no Yama So-Honbu Dōjō (桜の山総本部道場) mieści się w Chrzelicach. http://www.youtube.com/watch?v=2069JWE8IEU Shizoku-Ryu Jiu-JitsuOd 1994 roku wiodący system samoobrony (jujitsu) nauczany przez sensei Pawła Nercia 7 dan w jego Rodzinnej Szkole Sztuk Walki KLAN, założonej w 1987 roku w Nowym Dworze Mazowieckim (Modlin Stary).
Przykłady japońskich tradycyjnych szkół (koryū jūjutsu) w Japonii: Araki-ryū Kogusoku (荒木流小具足) Araki-ryū Gunyō Kogusoku (荒木流軍用小具足) Araki-ryū Kenpō (荒木流拳法) Daitō-ryū Aikijutsu (大東流合気術) Daitō-ryū Aikijūjutsu Takumakai (大東流合気柔術琢磨会) Enshin-ryū Iai Suemonogiri Kenpō (円心流居合据物斬剣法) Hasegawa-ryū Yawarajutsu (長谷川流和術) Hontai Yoshin-ryū Jūjutsu (本體楊心流柔術) Iga-ryū Ha Katsushin-ryū Jūjutsu (為我流派勝新流柔術) Kiraku-ryū Jūjutsu (気楽流柔術) Kito-ryū Jūjutsu (起倒流柔術) Ryushin Katchu-ryū Jūjutsu (柳心介冑流柔術) Sekiguchi Shinshin-ryū Jūjutsu (関口新心流柔術) Shibukawa Ichi-ryū Jūjutsu (渋川一流柔術) Shibukawa-ryū Jūjutsu (渋川流柔術) Shingetsu Muso Yanagi-ryū Jūjutsu (心月無想柳流柔術) Shosho-ryū Yawara (諸賞流和) Suio-ryū Iai Kenpō (水鷗流 居合 剣法) Takagi-ryū Jūjutsu • Kukishin-ryū Bōjutsu (高木流柔術 • 九鬼神流棒術) Takeda-ryū Aiki-no-jutsu (武田流合気之術) Takenouchi-ryū Jūjutsu (竹内流 柔術) Takenouchi-ryū Jūjutsu Hinoshita Toride Kaisan (竹内流柔術日下捕手開山) Takenouchi-ryū Jūjutsu Koshi-no-mawari Kogusoku (竹内流柔術腰廻小具足) Tenjin Shinyo-ryū Jūjutsu (天神真楊流柔術) Wadō-ryū Jūjutsu Kenpō (和道流柔術拳法) – współczesny styl karate z elementami wywodzącymi się z Ju-jitsu Yagyū Shingan-ryū Daijutsu (柳生心眼流體術)
Skala stopni Kyū (stopnie uczniowskie) Bez stopnia – mukyu (10 – jikkyu/jukkyu) (9 – kyukyu) (8 – hakkyu/hachikyu) (7 – nanakyu) 6 – rokkyu – biały pas 5 – gokkyu – biały lub żółty pas 4 – yonkyu – biały lub pomarańczowy pas 3 – sankyu – biały lub zielony pas 2 – nikyu – biały lub niebieski pas 1 – ikkyu – brązowy pasDan (stopnie mistrzowskie) 1 – shodan – czarny pas 2 – nidan – czarny pas 3 – sandan – czarny pas 4 – yondan – czarny pas 5 – godan – czarny pas – renshi 6 – rokudan – czarny lub biało-czerwony pas – renshi – shihan 7 – shichidan/nanadan – czarny lub biało- czerwony pas – kyoshi 8 – hachidan – czarny lub biało-czerwony pas – hanshi 9 – kudan – czarny lub czerwony pas – hanshi 10 – jūdan – czarny lub czerwony pas – hanshi
Na temat soke oraz shodai soke (po angielsku): www.usadojo.com/articles/mark-colangelo/its-soke-its-alright.htm
Techniki jujutsu W jujutsu występują: duszenia, rzuty, dźwignie (chwyty transportowe), blokowanie ciosów, a także szybkie kontrataki (ciosy, uciski) skierowane na czułe punkty ciała.
Historia rozwoju jujutsu w Polsce Jujutsu należy do najwcześniej w Polsce poznanych i uprawianych sztuk walk wręcz. Z braku wiarygodnych faktograficznych materiałów źródłowych trudno określić dokładną datę „przeszczepienia” tego systemu na polski grunt. Jednak już pod koniec XIX w. nieliczni z Polaków uczący się w Europie Zachodniej mieli kontakt z tą sztuką walki za sprawą przebywających tam Japończyków, nauczających policjantów i żołnierzy.
Jeszcze jednym źródłem informacji o jujutsu byli Polacy biorący udział w wojnie rosyjsko‑japońskiej. W latach zaborczej polityki caratu na Dalekim Wschodzie, w czasie wizyty Józefa Piłsudskiego w Tokio i podczas strajków i rewolucji w 1905 r. wielu Polaków miało bezpośredni kontakt z Japończykami znającymi jujutsu.