thumb|Szarża 3 puł w bitwie pod Słuckiem 3 Pułk Ułanów Śląskich (3 puł) – pułk kawalerii Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk nawiązywał do tradycji 3 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego i 3 pułku ułanów Królestwa Kongresowego.

3 pułk ułanów w I Korpusie Polskim w Rosji

3 pułk ułanów powstał w listopadzie i grudniu 1917 w składzie I Korpusu Polskiego. Twórcą i jego pierwszym dowódcą był płk Zygmunt Łempicki. Pułk wówczas liczył 79 oficerów i 863 ułanów. Wiosną 1918 pułk został włączony w skład Dywizji Ułanów.

W skład 3 pułku ułanów weszły następujące pododdziały jazdy: szwadron rotmistrza Cypriana Bystrama wydzielony ze składu Samodzielnej Brygady Gwardii, jako 1 szwadron, oddział podrotmistrza Jana Reliszko z 13 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 2 szwadron, oddziały z 5 i 14 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 3 szwadron rotmistrza Mikołaja Koiszewskiego, oddział rotmistrza Konstantego Plisowskiego, jako 4 szwadron, szwadron rotmistrza Władysława Dąbrowskiego z Zapasowego Pułku w Syzraniu, jako 5 szwadron rotmistrza Zygmunta Broniewskiego,(14.02.1918 do 24.06.1918; 5 szwadronem dowodził rotmistrz Władysław Dąbrowski) oddziały rotmistrza Stefana Strzemieńskiego, jako 6 szwadron, szwadron z dywizjonu pułkownika Wysockiego, jako 7 szwadron rezerwowy.

Następnie walczył z bolszewikami wspólnie z 1 Dywizją Strzelców Polskich. 3 lipca 1918 został rozformowany.

3 pułk ułanów w walce o granice

13 października 1918 w Warszawie pułkownik Stefan Strzemieński przystąpił do organizacji pułku ułanów. Odtworzony został już w listopadzie 1918 w Warszawie, a jeden z jego szwadronów sformowano w Zagłębiu Dąbrowskim. Poszczególne jego szwadrony brały udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie, Sosnowcu i Dąbrowie Górniczej.

W styczniu 1919 dwa szwadrony pułku skierowane zostały na front do Małopolski Wschodniej, gdzie prowadziły walki z wojskami ukraińskimi. Następnie od kwietnia 1919 pułk już całością sił wziął udział w zagonie na Łuniniec i w walkach o Mińsk. W działaniach na Białorusi pułk uczestniczył do maja 1920.

Po opanowaniu przez Grupę Poleską Mozyrza i Kalenkowicz gen. Władysław Sikorski nakazał 2 Brygadzie Jazdy rozpoczęcie pościgu. 7 marca, liczący około 150 ułanów, dywizjon rtm. Czesława Kozierowskiego ścigał rozbity pod Jakimowską Słobodą i Szaciłkami sowiecki 510 pułk strzelców. Rozpoznanie doniosło, że będzie on nocował w rejonie Gorwala, a w następnym dniu sowiecki pułk zamierzał kontynuować odwrót do Rzeczycy. Dowódca dywizjonu postanowił wyprzedzić przeciwnika w marszu i zaatakować jego kolumny od czoła za Gorwalem (Horwalem).

O świcie 8 marca 510 ps opuścił Gorwal. Po drodze dołączyły do niego pododdziały 509 pułku strzelców i oba pułki z dwiema bateriami artylerii podeszły do Gawinowicz, gdzie kwaterować miał sztab 170 Brygady Strzelców. Tu napotkały polski 3 szwadron 10 pułku ułanów rtm. Jastrzębskiego, który chwilę wcześniej śmiałą szarżą rozbił sztab 170 BS, biorąc do niewoli między innymi dowódcę i szefa sztabu brygady.

Pozbawione wyższego dowództwa sowieckie pułki nie podjęły walki z nierozpoznanym przeciwnikiem i skierowały się na Hłybów. W tym czasie do wioski od północnego zachodu zbliżał się dywizjon 3 pułku ułanów. Dowódca dywizjonu zdecydował uderzyć w środek maszerującej kolumny. 1 szwadron ppor. Ignacego Kowalczewskiego miał uderzyć w ogon kolumny sił głównych, a 3 szwadron miał kontynuować zadanie główne, wyprzedzić kolumnę i przeciąć jej drogę odwrotu. Walkę z sowiecką szpicą tylną, która jeszcze nie podeszła pod Hłybów (Hybów), podjąć miał pododdział pod dowództwem por. Stanisława Szczuckiego. W skład oddziału osłony weszły dwa plutony 3 szwadronu, jeden pluton 1 szwadronu i dwie obsługi ckm.

1 szwadron ruszył w pościg traktem w dwóch grupach. W okolicach wzgórza Holendry pod wsią Norica ułani rozpoczęli szarżę. Artylerzyści sowieccy co prawda odprzodkowali działa, ale nie zdołali oddać salwy i zostali przez polskich kawalerzystów wyrąbani. Sowiecka piechota nie stawiała większego oporu i uciekała w kierunku Rzeczycy. Gdy ułani zaszarżowali piechotę, ta rozpoczęła bezładną przeprawę przez Dniepr. Większość czerwonoarmistów utonęła, a na przeciwległy brzeg dotarła jedynie garstka rozbitków. W tym czasie 3 szwadron rozproszył gromady piechurów pod Rzeczycą. W samym Hłybowie pododdział por. Szczuckiego został zaatakowany przez nadciągającą straż tylną 170 Brygady Strzelców. Podchorąży Józef Wcisłowicz, przy pomocy miejscowej ludności, ściągnął do Hłybowa cztery zdobyte przy baterii artylerii ckm-y, skompletował obsługi, a te silnym ogniem z małej odległości raziły podchodzącego przeciwnika. Wyprowadzony polski kontratak zmusił go do wycofania się w stronę Dniepru.

W kolejnych dniach 3 pułk ułanów w składzie 3 Armii dowodzonej przez generała Edwarda Rydza-Śmigłego wziął udział w wyprawie kijowskiej przeciwko oddziałom bolszewickim. Początkowo stanowiąc jej straż przednią a od momentu rozpoczęcia odwrotu przez 3 Armię straż tylną. Stoczył krwawe walki m.in. pod Nową Heblą, Kniahininem.

Następnie wziął udział w polskiej kontrofensywie w składzie 4 Brygady Jazdy staczając w dniach 15–16 sierpnia 1920 ciężką walkę pod Cycowem. Po bitwie wziął udział w pościgu za wojskami przeciwnika na kierunku Biała Podlaska–Białystok–Augustów. W rejonie Augustowa doszło do walk z wojskami litewskimi.

Pułk wziął tam udział w bitwie nad Niemnem, a po zawarciu rozejmu pozostał na linii demarkacyjnej do połowy 1921.

16 listopada 1920 mjr Ignacy Boerner z Oddziału II Dowództwa 3 Armii sporządził referat „Morale własnego wojska”, w którym napisał:

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920. Spośród niżej wymienionych oficerów pułku rotmistrz Stanisław Wilhelm Radziwiłł został pośmiertnie odznaczony również Krzyżem Złotym nr 544 thumb|Grób kpr. Kazimierza Gautier (1896–1919)

Ponadto 609 żołnierzy zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym 33 czterokrotnie, 68 trzykrotnie i 156 dwukrotnie. Wśród odznaczonych był plut. Stefan Handtke.

Pułk w okresie pokoju

thumb|left thumb|Święto Kawalerii w Krakowie z okazji 250 rocznicy Odsieczy Wiedeńskiej; październik 1933. Żołnierze 3 puł. przejeżdżają przez wieś Modlnica. thumb|Pluton trębaczy 3 puł. thumb|Zawody jeździeckie o mistrzostwo armii w Warszawie - zwycięska ekipa 3 puł.; sierpień 1939.

16 października 1921 pułk otrzymał sztandar oraz miano „Dzieci Warszawy”. Nazwa ta, przyznana przez Radę Narodową Miasta Stołecznego Warszawy, nie została oficjalnie uznana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych.

W tym samym, po wprowadzeniu w życie pokojowej organizacji jazdy, pułk został włączony w skład V Brygady Jazdy.

W czerwcu 1922 pułku uczestniczył w przejmowaniu części Górnego Śląska przyznanego po plebiscycie. W 1922 pułk skierowany został do swego pokojowego garnizonu w Tarnowskich Górach (koszary przy ul. Opolskiej), w którym stacjonował do 1939. W 1924 szwadron zapasowy pułku został dyslokowany z Warszawy do Bochni, w której stacjonował do 1939. W 1926 3 szwadron został przeniesiony do Pszczyny, w której pozostał do sierpnia 1939.

W latach 1924–1937 pułk wchodził w skład 5 Samodzielnej Brygady Kawalerii, a w latach 1937–1939 w skład Krakowskiej Brygady Kawalerii.

27 października 1938 minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1590-13 P. U. nadał 3 pułkowi ułanów nazwę „3 pułk ułanów śląskich”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 13 z 27 października 1938, poz. 147..

Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuMiejsce mobilizacjiTermindowódca pułku z drużynąTarnowskie Góryalarmpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron kawalerii nr 53Bochnia7szwadron kawalerii nr 378szwadron kawalerii nr 1259pluton ckm nr 536pluton ckm nr 379pluton ckm nr 1258dowódca brygady nr 194kolumna taborowa nr 5636kolumna taborowa nr 5616uzupełnienie do czasu „W”5PKU Bochnia2szwadron marszowy 1/3 puł.18pluton marszowy nr 1/5330pluton marszowy nr 1/3730pluton marszowy nr 1/12530szwadron zapasowyalarm-15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Czesław II ChmielewskiI zastępca dowódcyppłk dypl. Jan Bracławski-HermanI zastępca dowódcy (dubler)mjr dypl. Mikołaj Iznoskoffpomocnik I zastępcy dowódcymjr kontr. Aleksander Kwitkaadiutantrtm. Bolesław Mysłakowskinaczelny lekarz medycynykpt. dr Jan Maraszeklekarz weterynariikpt. Kazimierz Górskikomendant rejonu PW Konnegopor. Jerzy GrzybowskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jan Zapolskioficer mobilizacyjnyrtm. Henryk Brunon Wańkowskizastępca oficera mobilizacyjnegopor. Ryszard Leonard Cieślińskioficer administracyjno-materiałowyrtm. Stefan Bałasińskidowódca szwadronu gospodarczegortm. Bolesław Mysłakowskioficer gospodarczykpt. int. Adam Przydatekoficer żywnościowychor. Brunon Chomdowódca plutonu łącznościpor. Tadeusz Świerczyńskidowódca plutonu kolarzyppor. Marian Tadeusz Ferdynand Kuziakdowódca plutonu ppanc.por. Stanisław Zdzisław Schweinitzdowódca 1 szwadronupor. Zygmunt Kalikst Skerldowódca plutonuppor. Marian Tadeusz Ferdynand Kuziakdowódca 2 szwadronurtm. Jozef Wolskidowódca plutonuppor. Wiesław Marian Franciszek Zarembadowódca 3 szwadronurtm. Otton Zygmunt Ejsymontdowódca plutonuppor. Antoni Hajdamowiczdowódca plutonuppor. Maksymilian Lohmanndowódca 4 szwadronurtm. Henryk Bigoszewskidowódca plutonuppor. Ryszard Gużewskidowódca plutonuppor. Józef Krzewickidowódca szwadronu kmpor. Karol Kazimierz Kieruczenko vel Kierczyńskidowódca plutonuppor. Szczepan Marcin Stańczykiewiczdowódca szwadronu zapasowegortm. Tadeusz Suchorowskizastępca dowódcypor. Jan Kamińskina kursiertm. Witold Ertmanna kursiertm. Jerzy Adam Rościszewskina kursiepor. Marian Antoni Drożeńskina kursiepor. Wacław Szymanowskina kursiepor. Gustaw ZdrójkowskiSzkoła podoficerska ckm Krakowskiej BKkomendant szkołyrtm. Antoni Starnawski (8 puł)instruktorpor. Witold Zygmunt Szychowski (5 psk)

Działania pułku w kampanii wrześniowej

Pułk wziął udział w kampanii wrześniowej w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii (Armia „Kraków”).

1 września 1939 pułk wzmocniony 3 batalionem Obrony Narodowej „Tarnowskie Góry” zajmował pozycje osłonowe na północ od Tarnowskich Gór na linii Kalety – Koszęcin. Natomiast 3 szwadron 3 pułku ułanów, 1 września 1939 brał udział w walkach pod Bożą Górą współtworząc Oddział Wydzielony WodzisławJanusz Ryt, Bitwa pszczyńska 1939, Pszczyna 2007Piotr Hojka, Wodzisław Śląski w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.

W dniach 1–2 września pułk prowadził ciężkie walki z oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Lekkiej. 3 września, w związku z ogólnym położeniem całej Armii „Kraków”, rozpoczął odwrót w kierunku Pińczowa. 6 września pułk zajął pozycje obronne między Pińczowem a Buskiem, a następnego dnia w rejonie miejscowości Chotel Czerwony osłaniał kierunek Wiślicy. 8 września przekroczył Wisłę i podjął marsz w kierunku Baranowa, gdzie zajmuje pozycję broniąc przeprawy na Wiśle. Następnie wszedł w skład Grupy Operacyjnej gen. Sadowskiego i 12 września ubezpieczał ją w rejonie Tarnobrzega. 16 września pułk wziął udział w walkach o Tarnogród i nad rzeką Tanwią, a także w próbie opanowania Tarnawatki. 19 września pułk został rozbity w rejonie miejscowości Rogoźno, a jego dowódca został ranny. 20 września resztki pułku wraz z całą Krakowską Brygadą Kawalerii skapitulowały w lesie koło miejscowości Ulów.